Chấm dứt tập đoàn kinh tế đầu tư "ngoài lề"

Hội nghị do Ban Chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp tổ chức dưới sự chủ trì của Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, đại diện các Bộ, Ban, ngành, tập đoàn, tổng công ty… tham dự hội nghị. 

Có 9 ưu điểm và 10 hạn chế được chỉ ra trong báo cáo tại hội nghị. Sự  nhấn mạnh về phần hạn chế với các diễn giải khá sâu cho thấy, Ban Chỉ đạo đổi mới và phát triển doanh nghiệp tổ chức hội nghị nhằm thẳng thắn nhìn nhận các tồn tại, khuyết điểm trong tiến trình 10 năm sắp xếp doanh nghiệp nhà nước để rút ra bài học, nguyên nhân và giải pháp cho lộ trình 2011 - 2020 hơn là việc ghi nhận, biểu dương thành tích.

Theo đó, việc tái cơ cấu nội bộ các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước sẽ thực hiện theo hướng, tập đoàn, tổng công ty chỉ kinh doanh những ngành chính và ngành có liên quan phục vụ trực tiếp cho phát triển. "Đối với những ngành không liên quan, đặc biệt các lĩnh vực ngân hàng, tài chính, chứng khoán, bất động sản, bảo hiểm, các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước phải hoàn thành thoái vốn trước năm 2015" - báo cáo khẳng định. 

Việc sắp xếp doanh nghiệp nhà nước tiếp tục được đẩy mạnh thời gian tới.

Từ 2001 - 2020, cả nước sắp xếp được 4.757 doanh nghiệp, trong đó cổ phần hóa 3.388 doanh nghiệp. Trong số này có 14 tổng công ty được sắp xếp theo các hình thức: giải thể văn phòng, sáp nhập, hợp nhất, chia tách… Tổ chức lại 8  tổng công ty 91 và 12 tổng công ty 90 để hình thành 11 tập đoàn kinh tế. Các doanh nghiệp 100% vốn nhà nước đã chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn  một thành viên…

Tới nay, cả nước còn 1.309 doanh nghiệp, trong đó 452 doanh nghiệp an ninh, quốc phòng, tham gia hoạt động công ích, 857 doanh nghiệp kinh doanh, tập trung vào ngành, lĩnh vực quan trọng Nhà nước cần nắm giữ. Hội nghị cũng thừa nhận, số doanh nghiệp thua lỗ giảm (năm 2001 có 60% doanh nghiệp thua lỗ và hòa vốn, nay chỉ số này chỉ còn 20%).

Đáng chú ý, việc thuê tổng giám đốc giỏi để điều hành doanh nghiệp - vấn đề từng được bàn thảo rầm rộ tại các diễn đàn, thì đến nay cũng chỉ thực hiện được ở 3 đơn vị thuộc Bộ Giao thông vận tải.

Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải Lê Mạnh Hùng trong tham luận tại hội nghị thừa nhận rằng, việc thuê tổng giám đốc có những khả quan nhất định, tuy nhiên xem ra cái vướng lớn hơn nhiều. Quá trình thực hiện xuất hiện các lúng túng như tổng giám đốc được thuê nhưng phó tổng giám đốc thì vẫn bổ nhiệm theo quy định, lương tổng giám đốc thuê khá cao, trong khi các phó tổng lương không "phá khung", từ đó nẩy sinh mâu thuẫn.

Đáng chú ý là tổng giám đốc từ nơi khác được thuê đến, nhiều khi không ăn nhập với bộ máy hiện có tại tổng công ty, không ăn nhập với các phó tổng, nẩy sinh bất đồng. Vì thế, đã có chuyện, tổng giám đốc sau khi thuê làm được 9 tháng thì có đơn xin rút lui vì "không chịu được nhiệt"!

11 doanh nghiệp nhà nước rường cột, được xem như các "anh hai" trong ngôi nhà doanh nghiệp nhà nước (gồm 9 tập đoàn và 2 tổng công ty) như Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp, than, khoáng sản, Tập đoàn Điện lực, Tập đoàn Công nghiệp cao su Việt Nam, Tập đoàn Bưu chính viễn thông, Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy, Tập đoàn Phát triển nhà và đô thị… sẽ được rà soát, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để cổ phần hóa kể từ 2015. Nhà nước không giữ cổ phần chi phối ở 16 tổng công ty. Theo phương án này, sau năm 2015, cả nước còn 692 doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, được tổ chức thành 44 tập đoàn, tổng công ty.

Không nói rõ trong điều hành, tập đoàn, tổng công ty nào có mâu thuẫn giữa chủ tịch HĐQT và tổng giám đốc làm giảm hiệu quả kinh doanh, sản xuất nhưng báo cáo thừa nhận có hiện tượng "thiếu thống nhất" ở hai vị trí này.

Riêng khoản thua lỗ, hội nghị không chỉ đích danh những tập đoàn nào và không nêu con số cụ thể số thua lỗ, thất thoát tiền, tài sản nhà nước là bao nhiêu mà chỉ nói khái quát "còn khá nhiều doanh nghiệp thua lỗ" và "sự lãng phí, thất thoát nguồn lực còn lớn". Đây là điểm khiến báo cáo được nhìn nhận còn chung chung, thiếu điểm nhấn "chỉ mặt vạch tên".

Hội nghị thừa nhận: Một số vụ việc tiêu cực, vi phạm pháp luật nghiêm trọng gây hậu quả lớn về kinh tế, ảnh hưởng xấu đến uy tín của doanh nghiệp nhà nước. Ngoài ra, quản trị doanh nghiệp đổi mới chậm, một số tập đoàn, tổng công ty hoạt động theo mô hình công ty mẹ - công ty con nhưng quản lý nội bộ yếu kém, can thiệp bằng mệnh lệnh hành chính…