Bài học trong thu hút đầu tư tại "thôn có 4 nhà máy xi măng"
Báo CAND đã phản ánh ở một địa phương đất không rộng nhưng lao động đông như thôn Bồng Lạng, xã Thanh Nghị, huyện Thanh Liêm, Hà Nam lại được đầu tư tới 4 nhà máy xi măng với không ít vấn đề nảy sinh. Đến nay, bên cạnh hai nhà máy đã hoạt động tạo sản phẩm cho xã hội thì số còn lại phải tạm ngưng để lại những vấn đề không dễ giải quyết như việc làm cho người lao động, môi trường, bảo vệ quỹ đất nông nghiệp… nhất là tính hiệu quả của dự án gắn với bài toán quy hoạch sản xuất xi măng.
Nhiều lao động được tuyển, nhưng hai nhà máy phải tạm ngưng
Dấu hiệu rõ nét khi trở lại khu vực tập trung các nhà máy xi măng tại thôn Bồng Lạng, xã Thanh Nghị là hiệu quả đầu tư các dự án không cao. Chỉ có 2/4 dự án sau 10 năm đầu tư đi vào hoạt động tạo được sản phẩm, một dự án phải tạm ngưng và một dự án sau 10 năm vẫn còn là bãi đất trống.
Ông Lê Đức Nhâm - Trưởng Công an xã Thanh Nghị cho biết: Dự án xi măng Tràng An đã lấy trên 32ha đất mà địa phương đã khổ công giải phóng mặt bằng tạo mọi thuận lợi, nhưng gần chục năm qua dự án này chưa một bước tiến triển, để đất vô cùng lãng phí; dự án xi măng Thanh Liêm được giao gần 40ha đất đã xây dựng nhà máy, đi vào hoạt động ra lò sản phẩm. Nhưng hơn một năm trở lại đây, nhà máy phải tạm đóng cửa có lẽ vì lý do tiền vốn bởi rõ nhất là nợ đọng tiền điện, tiền lương công nhân...
Điều đáng nói ở đây, là cả 4 nhà máy đều tập trung lấy quỹ đất nông nghiệp của thôn Bồng Lạng bởi nó gắn với nguồn đá vôi thuận lợi cho sản xuất xi măng. Gần 4.000 nhân khẩu của thôn đời sống trước đây trông vào hơn 153ha đất các loại, thì 4 dự án xi măng đã lấy đi trên 70% đất canh tác. Nếu các dự án công nghiệp hoạt động hiệu quả, sử dụng nhiều lao động tại chỗ thì chẳng nói làm gì. Nhưng ở đây, 2/4 dự án kém hiệu quả đặc biệt là có dự án xí phần đất không triển khai thì cơ sở nào để giải quyết những vấn đề xã hội như việc làm cho người dân không còn đất canh tác hay chính đời sống của những công nhân trong các dự án đó. Công bằng mà nói, tại đây đã có dự án xi măng Xuân Thành đi vào hoạt động thu hút hơn 200 lao động của địa phương.
 |
| Một nhà máy xi măng tại xã Thanh Nghị. |
Ông Lê Văn Sáu - Phó trưởng Công an xã Thanh Nghị cho biết: Đúng như cam kết khi lấy đất làm dự án, chủ Nhà máy Xi măng Xuân Thành đã tài trợ tiền học nghề cho số lao động của địa phương. Đến nay, hơn 200 lao động gồm công nhân vận hành, bảo vệ, lái xe… đã trực tiếp làm việc trong nhà máy và có thu nhập tạm ổn. Riêng Nhà máy Xi măng Hoàng Long tuy không tài trợ tiền học nghề nhưng cũng đã giải quyết việc làm cho 42 người địa phương vào nhà máy làm việc. Tuy nhiên, so với cam kết khi lấy đất làm dự án, số lao động được tuyển chưa nhiều...
Hệ quả “đầu tư nóng” và bài toán lối ra
Việc thu hút đầu tư các dự án công nghiệp trong đó có xi măng là mong muốn không chỉ của chính quyền mà còn là của người dân các địa phương, trong đó có Hà
Ông Hoàng Mạnh Cường - Trưởng thôn Bồng Lạng lo lắng: Vì gần hết đất canh tác trong khi các nhà máy mới thu hút được hơn 100 lao động của thôn, nên trên 1.000 lao động tuổi từ 15 đến 45 phải vất vả làm đủ nghề, kể cả bỏ làng quê đi làm osin ở các đô thị trong cả nước. Toàn xã Thanh Nghị chỉ có 400 đến 500 lao động được vào các dự án làm bảo vệ, lái xe, công nhân vận hành là quá nhỏ so với trên 4.000 người đang độ tuổi lao động. Đấy có lẽ là một trong những lý do mà tỷ lệ hộ nghèo ở địa phương còn cao, ông Trưởng Công an xã cho biết. Rõ ràng, lấy đất nông nghiệp làm các dự án công nghiệp kể cả khi dự án đó khả thi thì cũng để lại một khoảng trống vì thiếu việc làm cùng nhiều phát sinh phức tạp khác như môi trường, nhà ở cho công nhân… cần phải tháo gỡ.
Dư luận gần đây bức xúc bởi nhiều dự án xi măng thiếu tính khả thi mà chủ đầu tư được bảo trợ vay hàng nghìn tỷ đồng đầu tư nhưng không hiệu quả. Điển hình là các dự án xi măng Đồng Bành, xi măng Thái Nguyên và một số dự án khác. Vấn đề nổi lên ở đây là nhiều chủ đầu tư đã đầu tư thuộc lĩnh vực ngoài ngành, nguồn vốn chủ yếu là đi vay… dẫn đến hậu quả nợ nước ngoài hàng triệu đô la mà có dự án vẫn khó có khả năng tiếp tục hoạt động. Đây là hậu quả của kiểu đầu tư phong trào, không tính toán kỹ bài toán hiệu quả đầu tư ở nhiều tổng công ty, ông Phạm Sĩ Liêm - Phó Chủ tịch Tổng hội xây dựng Việt Nam cho biết.
Để tháo gỡ tình trạng trên, ông Tống Văn Nga - nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản cho rằng: Các doanh nghiệp Việt Nam nên liên kết với nhau, tiêu dùng hàng hóa cho nhau trong bối cảnh khó khăn kinh tế. Xi măng cũng vậy, lúc này nhiều dự án đường giao thông đô thị (trên cao), đường giao thông vùng lũ, miền núi rất cần tiêu thụ xi măng lợi ích cho “nhiều nhà”. Làm như thế, chúng ta tiết kiệm được hàng trăm triệu đô la nhập khẩu nhựa đường hàng năm, lại có những con đường bê tông bền vững.
Tỉnh Bình Phước đã tháo gỡ khó khăn cho nhà máy xi măng theo cách, cho phép đơn vị này nộp ngân sách bằng xi măng để làm đường giao thông nông thôn, xây dựng các công trình nông thôn mới mà người dân trực tiếp làm công trình và giám sát. Tuy nhiên, trách nhiệm trước hết là các chủ đầu tư dự án xi măng phải xem xét kỹ hiệu quả đầu tư trước khi khởi động dự án
