Show “đẳng cấp” - trông người lại ngẫm đến ta…

Ngày càng khẳng định là điểm đến của những chương trình nghệ thuật đỉnh cao nhưng khi nào Việt Nam có được những show diễn chinh phục đông đảo khán giả quốc tế vẫn là điều mà khán giả và những người làm nghệ thuật không khỏi trăn trở, mong đợi.

1.Để được thưởng thức những màn biểu diễn mãn nhãn trong vở vũ kịch “Khổng tước” của nghệ sĩ Dương Lệ Bình, khán giả phải chi từ 5 đến 20 triệu đồng, một  mức giá khá cao so với mặt bằng chung. Nhưng dư âm chung sau các đêm diễn đều là sự hài lòng của khán giả. Cùng với quy mô dàn dựng hoành tráng thì mọi khâu của show diễn từ âm thanh, ánh sáng, mỹ thuật, tài năng của các nghệ sĩ đến cách truyền tải thông điệp, sự kết hợp giữa nghệ thuật múa truyền thống và ngôn ngữ sân khấu hiện đại đều chỉn chu, kỹ lưỡng, tạo nên một tổng thể duy mỹ, đặc biệt cuốn hút.

Thị trường biểu diễn Việt Nam đã chứng kiến nhiều đận khán giả đặc biệt hào hứng với các show biểu diễn của các ngôi sao quốc tế. Họ là những ngôi sao “vang bóng một thời” như Westlife, Modern Talking, ABBA… hoặc là những ngôi sao đương đại như Blackpink, G - DRGON…Trong đó, đêm diễn “The Wild Dreams” của Weslife (tháng 11/2023) chỉ sau 5 tiếng mở bán đã hết veo 15.000 chỗ ngồi, tạo cơ hội cho phe vé đẩy vé gấp 5 lần giá gốc.

Hai đêm diễn của nhóm nhạc BLACKPINK có 6.700 vé được bán ra, thu về khoảng 335 tỷ đồng. Còn G - DRGON với 100.000 khán giả trong 2 đêm diễn tại Ocean Park, Hà Nội trở thành điểm dừng có lượng người tham dự đông thứ hai tour lưu diễn thế giới, chỉ sau Tokyo Dome (Nhật Bản). Đây cũng là show diễn của nghệ sĩ quốc tế có lượng khán giả lớn nhất từng được tổ chức tại Việt Nam.

Những sự kiện nghệ thuật đỉnh cao vừa được tổ chức cho thấy, Việt Nam nói chung, Hà Nội nói riêng được định vị như một trung tâm giao thoa văn hóa - nghệ thuật quốc tế trên bản đồ du lịch toàn cầu. Dù biểu diễn trong nhà hát hay ngoài trời thì năng lực tổ chức sự kiện của Việt Nam đã tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Nhìn vào lượng khán giả đến với những show diễn này cho thấy thị trường biểu diễn Việt Nam đang phát triển với đầy tiềm năng.

Sự xuất hiện của các tác phẩm nổi tiếng thế giới không chỉ làm phong phú đời sống văn hóa, còn góp phần nâng cao thị hiếu thẩm mỹ của khán giả. Khi công chúng có cơ hội tiếp cận thường xuyên với nghệ thuật chất lượng cao, môi trường sáng tạo trong nước cũng được thúc đẩy phát triển.

Chúng ta có khán giả, có điều kiện tổ chức, nhưng vấn đề hiện nay là sự thiếu vắng những sản phẩm nghệ thuật mang tầm quốc tế? Lâu nay, show biểu diễn quy tụ đông khán giả vẫn phần lớn ở lĩnh vực âm nhạc, tập trung ở phân khúc khán giả trẻ. Trong khi Việt Nam có một nền văn hóa truyền thống giàu bản sắc, đầy sức hấp dẫn khán giả trong nước và quốc tế như múa rối nước, các loại hình hát truyền thống, sân khấu, xiếc...

Và thực tế, nhiều lĩnh vực đã được ghi nhận bằng những giải thưởng, doanh thu và sự yêu mến của khán giả quốc tế. Ví dụ như Nhà hát múa rối Thăng Long diễn đủ 365 ngày/năm, mỗi ngày diễn gần chục suất, doanh thu vài chục tỉ đồng, trong đó phần lớn là khán giả quốc tế. Đơn vị này còn được Tổ chức Du lịch Mỹ trao giải thưởng “Travellers’ Choice Awards”…

Các nghệ sĩ Việt cũng đã không ngừng sáng tạo để mỗi sản phẩm nghệ thuật là sự kết hợp giữa nét văn hóa truyền thống và hơi thở đương đại. Mới đây nhất, tiết mục “Đu nón” của Liên đoàn xiếc Việt Nam đã xuất sắc giành giải Voi đồng tại LH Xiếc quốc tế Con voi Vàng. Tuy nhiên, phần lớn vẫn chỉ là những tiết mục biểu diễn nhỏ, ngắn, phục vụ công chúng quốc tế khi sang Việt Nam.

Hiện nay, ở trong nước, chúng ta có show diễn thực cảnh “Tinh hoa Bắc Bộ”, kết hợp cảnh quan tự nhiên với kỹ thuật dàn dựng sân khấu công phu cùng sự diễn xuất của diễn viên trên diện tích 43.000m2, 90% các hoạt động diễn ra trên mặt hồ. Với 75 phút, các yếu tố dân gian truyền thống được trình diễn theo một phong cách hiện đại và sáng tạo. Khán giả được đến thăm ngày mùa rộn ràng, các lễ hội làng quê Việt, ngược dòng thời gian về với kỳ thi trạng nguyên xưa và khám phá các khía cạnh văn hóa đậm chất Bắc Bộ... Tuy nhiên, việc chỉ cố định ở một địa điểm khiến cho chương trình khó có thể “bay show” quốc tế.

2.Chúng ta vẫn chưa có những show diễn đẳng cấp có tầm vóc, biểu tượng và ghi dấu ấn quốc gia trên các sân khấu lớn quốc tế. Điều này đặc biệt trở thành nỗi trăn trở sau khi khán giả Việt được tận mắt thưởng thức tuyệt phẩm vũ kịch “Khổng Tước” tại Nhà hát Hồ Gươm.

Băn khoăn của nhà báo Mỹ Linh (Đài Truyền hình Việt Nam) nhận được sự đồng tình của nhiều người: “Cũng là câu chuyện tình yêu cũng éo le, ghen tuông, chết chóc nhưng Dương Lệ Bình khéo kéo đưa chi tiết Á Đông vào để khiến nó khác đi, sâu hơn về ý nghĩa. Đi xem về cứ băn khoăn: Ta có làm được không? Tin rằng chắc chắn làm được. Tất nhiên phải đi kèm với cách nhìn khác và đầu tư khác”.

Là chuyên gia ở lĩnh vực múa, vừa làm công tác biểu diễn, đào tạo, nghiên cứu, Tiến sĩ Lê Hải Minh (Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam) đánh giá từ “Khổng Tước” trong nghệ thuật múa dân gian đến nay là vở vũ kịch “Khổng Tước” là hành trình sáng tạo của Dương Lệ Bình với sự kế thừa, phát triển và thăng hoa sâu sắc.

Trả lời cho câu hỏi, liệu chúng ta có thể có được những tác phẩm đỉnh cao như “Khổng Tước”, Tiến sĩ Lê Hải Minh cho rằng: Việt Nam có nhiều nghệ sĩ múa tài năng, được đào tạo bài bản trong và ngoài nước, về kỹ thuật không thua kém các nghệ sĩ quốc tế. Nhưng điều mà chúng ta thiếu là tư duy sáng tạo và tầm nhìn của một biên đạo, đạo diễn như Dương Lệ Bình. Kiên trì nuôi dưỡng chăm chút và tâm huyết xây dựng thành công một biểu tượng nghệ thuật với sự kết hợp của tài năng và cảm xúc. Ngoài ra, để có một tác phẩm lớn thì sự đầu tư đồng bộ và sự chuyên nghiệp của cả ê kíp. Đây vẫn đang là điểm thắt của trong việc tạo dựng một sản phẩm nghệ thuật đẳng cấp ở Việt Nam.

Ông Chu Thơm, Nguyên Phó phòng Nghệ thuật (Cục Nghệ thuật Biểu diễn) thì cho rằng đầu tiên vẫn là vấn đề con người. Có lẽ chúng ta còn đang thiếu nghệ sĩ tài năng dám đi đến tận cùng của đam mê bằng trí tuệ và tư duy vượt trội. Để có được một “Khổng Tước” nức lòng khán giả quốc tế là cả một quá trình Dương Lệ Bình và ê kíp bồi đắp, tích lũy và không ngừng hoàn thiện ở mọi khâu.

Ở góc độ tổ chức biểu diễn, đạo diễn Hoàng Công Cường lý giải nguyên nhân thành công toàn cầu của những show diễn như của Blackpink: Họ có chiến lược trong sản xuất, kinh doanh, PR thương hiệu… chuyên nghiệp. Nhà sản xuất âm nhạc của họ nghiên cứu rất kỹ thị trường, tâm lý người nghe, đặc biệt là giới trẻ.

Ngoài ra, ngành công nghiệp giải trí Hàn Quốc đã được hình thành và phát triển từ lâu. Hàn Quốc cũng xác định ngành công nghiệp văn hóa là “trục xương sống” để phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch…Vì thế, họ tạo điều kiện để sân chơi này phát triển. Nguồn ngân sách Hàn Quốc dành cho văn hóa nghệ thuật rất lớn, lên tới 760 triệu USD (năm 2024). Trong khi đó, Việt Nam còn gặp hạn chế vì thiếu cơ sở hạ tầng đạt chuẩn, chi phí sản xuất cao, rủi ro tài chính, nhân sự tổ chức chưa chuyên nghiệp…

Theo các chuyên gia, việc mời các show diễn đỉnh cao ở thế giới về Việt Nam như một “workshop” lớn để học hỏi nhưng để hiện thực hóa được thì chắc chắn vẫn phải từ nguồn lực nội sinh trong nước. Ngày 7/1/2026 vừa qua, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80 về Phát triển Văn hóa Việt Nam. Ở đó, một trong 8 nhiệm vụ trọng tâm được Nghị quyết xác định là chủ động tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, phát huy giá trị văn hóa Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần gia tăng sức mạnh mềm quốc gia...

Hy vọng với Nghị quyết 80 và cách nhìn khác về văn hóa của các nhà đầu tư thì tương lai những đơn vị, nghệ sĩ sẽ xây dựng được những show diễn đẳng cấp “made in Vietnam” cho công chúng.

Được biết, cuối tháng 3 tại Nhà hát Hồ Gươm, vở vở ballet đương đại “Dó” sẽ tái ngộ khán giả yêu nghệ thuật hàn lâm. Lấy cảm hứng từ các chất liệu dân gian Việt Nam như nơm, quạt giấy, chiếu hoa và giấy dó, vở diễn kiến tạo một ngôn ngữ ballet mới với âm nhạc cổ điển châu Âu cùng sự trình diễn của 20 nghệ sĩ ballet của Việt Nam. Mong muốn của ê kíp là tạo nên một tác phẩm nghệ thuật hàn lâm mang đậm bản sắc Việt. Hy vọng tác phẩm sẽ thành công, mở thêm cơ hội cho nghệ thuật trong nước ra với khán giả quốc tế.