Mỹ được, mất gì sau một năm áp thuế đối ứng?

Ngày 2/4/2025, Tổng thống Donald Trump công bố áp thuế đối ứng 10-50% với toàn bộ đối tác thương mại, mở đầu giai đoạn biến động mạnh của chính sách thương mại Mỹ. Đến ngày 20/2, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bác bỏ các mức thuế được viện dẫn theo Đạo luật Quyền lực kinh tế khẩn cấp quốc tế năm 1977. Chỉ vài giờ sau, ông Trump công bố áp thuế nhập khẩu bổ sung 10% theo Đạo luật Thương mại năm 1974 trong thời hạn 150 ngày. Trong khi đó, các biện pháp theo Điều 232 - chủ yếu áp dụng với thép, nhôm, chất bán dẫn và một số mặt hàng chiến lược vẫn được duy trì.

Theo Nhà Trắng, các chính sách này đã góp phần giúp nền kinh tế Mỹ trở nên “kiên cường hơn, cạnh tranh hơn và an toàn hơn”. Người phát ngôn Kush Desai cho biết kể từ “Ngày Giải phóng”, Mỹ đã ký hơn 20 thỏa thuận thương mại mới, thu hút hàng nghìn tỷ USD đầu tư vào sản xuất, đồng thời ghi nhận giá thuốc giảm và thâm hụt thương mại hàng hóa thu hẹp.

Dữ liệu từ chính quyền ông Trump cho thấy thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ trong giai đoạn từ tháng 4/2025 đến tháng 2/2026 giảm 24% so với cùng kỳ. Riêng với Trung Quốc và Liên minh châu Âu, mức thâm hụt lần lượt thu hẹp 32% và gần 40%, trong khi cán cân thương mại song phương được cải thiện với hơn 63% đối tác. Song song đó, chỉ số sản xuất công nghiệp của Mỹ đã lên mức cao nhất kể từ năm 2019. Nhà Trắng dẫn nghiên cứu của Ngân hàng Anh cho biết giá xuất khẩu trung bình vào Mỹ có xu hướng giảm, trong khi giá xuất khẩu sang các thị trường khác không giảm, cho thấy các nhà sản xuất nước ngoài đang chia sẻ một phần chi phí thuế quan bằng cách hạ giá bán.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng bức tranh kinh tế không hoàn toàn tích cực. Nhóm chuyên gia gồm David Hebert và Donald Boudreaux cho rằng cần so sánh kết quả năm 2025 với năm 2024 - thời điểm ông Trump từng nhận định kinh tế Mỹ “đã chết”. Theo đó, GDP thực năm 2025 tăng 2,1%, thấp hơn mức 2,8% của năm trước. Tăng trưởng việc làm cũng giảm tốc, chỉ đạt 0,5% so với 1,2% năm 2024. Dòng vốn FDI chỉ tăng 1,2%, thấp hơn mức 2,7% của năm trước đó, trong khi đầu tư trong nước tăng 2%, giảm so với mức 3% trước đó.

Ở lĩnh vực thương mại, kim ngạch nhập khẩu năm 2025 tăng khoảng 4%, đạt 3.400 tỷ USD, phần lớn do doanh nghiệp đẩy mạnh nhập hàng sớm. Thâm hụt thương mại hàng hóa theo đó tăng khoảng 2%, lên 1.240 tỷ USD. Từ các dữ liệu này, hai chuyên gia cho rằng chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy các biện pháp thuế quan đã giúp phục hồi nền kinh tế như kỳ vọng. Thuế quan cũng kéo theo chi phí gia tăng đối với người tiêu dùng. Tháng 8/2025, Cục Dự trữ liên bang Mỹ ước tính người dân phải gánh tới 94% chi phí từ các biện pháp thuế quan; đến cuối năm, tỷ lệ này vẫn ở mức khoảng 86%.

Theo Yale Budget Lab, thực tế, nhiều nhà bán lẻ lớn như Walmart, Best Buy và Macy's đã tăng giá một số mặt hàng để bù đắp chi phí. Giá thực phẩm tăng 2,9% so với cùng kỳ, khiến một hộ gia đình điển hình tại Mỹ phải chi thêm khoảng 1.500 USD mỗi năm.

Theo Douglas Irwin tại Đại học Dartmouth, hơn một nửa lượng nhập khẩu của Mỹ là đầu vào phục vụ sản xuất. Việc áp thuế khiến nguồn lực dịch chuyển sang các sản phẩm nội địa có chi phí cao hơn, thay vì nhập khẩu rẻ hơn, qua đó làm tăng chi phí sản xuất và giá tiêu dùng, từ đó có thể kìm hãm tăng trưởng. Về mặt dư luận, khảo sát của CNN cho thấy đến tháng 3/2026, chỉ 31% cử tri ủng hộ chính sách kinh tế của ông Trump, giảm từ 44% một năm trước đó và là mức thấp nhất trong sự nghiệp của ông. Đồng thời, 65% người được hỏi cho rằng các chính sách này khiến tình hình kinh tế trở nên tồi tệ hơn, cao hơn bất kỳ mức nào từng ghi nhận dưới thời Joe Biden.

Trên thị trường chứng khoán, các chỉ số Mỹ vẫn tăng trong năm 2025 nhưng kém hơn nhiều thị trường phát triển khác. Dow Jones Industrial Average tăng 13%, S&P 500 tăng 16% và Nasdaq Composite tăng 20%. Trong khi đó, DAX tăng 23%, Nikkei 225 tăng 26%, S&P/TSX Composite Index tăng 29% và Kospi tăng tới 76%.

Theo ông Russ Mould, Giám đốc đầu tư tại AJ Bell, nhà đầu tư đang đánh giá lại mức độ phân bổ vào tài sản Mỹ trong bối cảnh rủi ro gia tăng, từ chính sách thuế quan, tranh luận về tính độc lập của Fed, đến căng thẳng địa chính trị và mức định giá thị trường cao. Ông cho rằng  thị trường chứng khoán Mỹ dù thị trường chứng khoán Mỹ phục hồi mạnh từ mức đáy nhưng không còn là điểm đến ưu tiên tuyệt đối như giai đoạn dài sau Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009.

Cùng quan điểm, chuyên gia Dorian Carrell, Trưởng bộ phận thu nhập đa tài sản tại Schroders cho rằng môi trường đầu tư toàn cầu đang trở nên phân mảnh hơn, chịu tác động bởi căng thẳng địa chính trị, rủi ro tín dụng và chi tiêu lớn cho công nghệ. "Một năm sau 'Ngày Giải phóng', môi trường đầu tư từng được đồng bộ và dẫn dắt bởi chính sách đang dần nhường chỗ cho một bối cảnh bị chi phối nhiều hơn bởi các ưu tiên trong nước, căng thẳng địa chính trị và sự thiếu nhất quán, khó dự đoán", ông nhận xét.

Trong khi đó, The Wall Street Journal nhận định các quốc gia đang tăng cường thương mại lẫn nhau để bù đắp việc giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ. Theo ông David Hebert của American Institute for Economic Research, xu hướng hiện nay không phải là phi toàn cầu hóa mà là tái cấu trúc chuỗi liên kết thương mại theo hướng ưu tiên các đối tác tuân thủ luật lệ.

Dù vậy, Nhà Trắng vẫn giữ quan điểm tích cực. Người phát ngôn Kush Desai cho rằng các thay đổi hiện nay mới chỉ là bước khởi đầu và khi các thỏa thuận thương mại - đầu tư tiếp tục được triển khai, triển vọng kinh tế Mỹ sẽ còn cải thiện trong thời gian tới.