Vụ án Cofidec: Những sai phạm bắt đầu từ… con tôm!

Từ những bản hợp đồng… “ma”

Thời điểm năm 2004, khi con tôm của Việt Nam đang gặp khó khăn tại thị trường Mỹ thì Công ty Cofidec có các văn bản gửi Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn để xin chủ trương xuất khẩu. Ngay sau đó, Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn có thông báo nội dung cuộc họp về hoạt động của Công ty Cofidec liên quan đến vụ kiện bán phá giá tôm vào thị trường Mỹ và đề ra 2 giải pháp.

Theo đó, Công ty Cofidec tiếp tục trao đổi với các bạn hàng nhập khẩu truyền thống của Mỹ để cùng thống nhất việc tổ chức hoạt động mua bán thông qua một pháp nhân mới được thành lập tại Mỹ. Đồng thời, Công ty Cofidec khảo sát và tính toán kỹ khả năng xuất khẩu thông qua cảng biển của một nước thứ ba.

Sau khi tính toán, Công ty Cofidec có công văn gửi Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn xin chủ trương về phương án xuất khẩu tôm đông lạnh sang Mỹ thông qua công ty trung gian. Theo phương án này, các nhà nhập khẩu mua hàng của Công ty Cofidec thông qua hợp đồng thương mại, chấp nhận thanh toán khi nhận chứng từ (phương thức thanh toán D/A) từ trong vòng 60 đến 90 ngày.

Lập tức, Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn có công văn phản hồi và trả lời phương án xuất khẩu tôm của Ban giám đốc Công ty Cofidec. Theo đó, trong quản lý điều hành sản xuất kinh doanh, phương thức thanh toán... là quyền chủ động và do quyết định của Giám đốc Công ty Cofidec.

Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn khẳng định không thể chỉ đạo, hoặc chấp thuận chủ trương một cách cụ thể đối với những hoạt động thuộc phạm vi chức trách của Giám đốc đơn vị. Tuy nhiên, Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn có lưu ý Công ty Cofidec: "Phương thức thanh toán D/A là một phương thức thanh toán mà phần rủi ro hoàn toàn thuộc về người bán và thường chỉ áp dụng giữa các đối tác có quan hệ chặt chẽ và gần như tin tưởng nhau tuyệt đối".

Mặc dù Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn không chỉ đạo hoặc phê duyệt cho phép Công ty Cofidec xuất khẩu tôm đông lạnh qua nước trung gian như phương án được nêu; thế nhưng, Võ Huệ Trân (Giám đốc), Nguyễn Thanh Xuân (Phó giám đốc) và Dương Đức Phước (Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp) vẫn tự liên kết với các công ty nước ngoài làm trung gian để xuất khẩu tôm.

Cho dù, phía Tổng công ty Thương mại Sài Gòn còn lưu ý Ban giám đốc Công ty Cofidec về phương thức thanh toán và tính toán kỹ các chi phí để thực hiện các thương vụ kinh doanh, nhưng không những Võ Huệ Trân, Nguyễn Thanh Xuân không chấp hành mà còn "biến tướng" các hợp đồng ký gửi thành các hợp đồng xuất khẩu nhằm được Hải quan thông quan.

Do đó, các chi phí phát sinh không có trong các tờ trình hoặc trong hợp đồng với nước ngoài. Đến nay, số tiền chi phí cho những lô hàng còn tồn quá lớn và không thể thu hồi. Hành vi ký hợp đồng ngoại thương bán hàng giả mạo để đưa mặt hàng tôm đông lạnh sang Mỹ tiêu thụ thông qua một nước thứ ba, gây thất thoát trên 2,7 triệu USD.

Khi còn đương chức, ông Võ Huệ Trân, Giám đốc Cofidec vẫn thường xuyên bàn bạc trong Ban giám đốc và lãnh đạo các phòng Ban nghiệp vụ về việc bán ký gửi cho các công ty nước ngoài trong cả một thời gian dài. Thời điểm đó, mặt hàng tôm đông lạnh tại thị trường Mỹ được tiến hành bán ký gửi  nhưng không có đơn vị nào mua.

Trước khi thực hiện các hợp đồng ký gửi, Võ Huệ Trân còn xin phép Tổng Công ty thương mại Sài Gòn cho Nguyễn Thanh Xuân và Dương Đức Phước ra nước ngoài để tìm hiểu thị trường. Khi Công ty Cofidec xuất hàng tôm đông lạnh ký gửi thì Hải quan không cho phép, nên phải ký các hợp đồng kinh tế cho phù hợp với bộ chứng từ xuất khẩu.

Để thực hiện cho hành vi xuất hàng được trót lọt, Đặng Hữu Thịnh, Trưởng phòng Xuất nhập khẩu đã báo cáo cho Nguyễn Thanh Xuân biết là hợp đồng ký gửi không được thông quan và phải làm hợp đồng mua bán nhằm hợp thức hóa thông quan lô hàng. Lấy lý do khách hàng ở xa, không kịp thời gian xuất hàng nên Thịnh xin ý kiến và được Nguyễn Thanh Xuân đồng ý cho làm giả hợp đồng mua bán và trình cho Võ Huệ Trân ký để làm thủ tục xuất khẩu.

Sau khi dự thảo xong hợp đồng kinh tế, Ngô Ngọc Sơn ký giả chữ ký của khách hàng trên các hợp đồng. Ngô Ngọc Sơn xác nhận, những chữ của khách hàng là do Sơn tự "chế" ra. Sau đó, Sơn photocopy lại hợp đồng kinh tế mới và trình Võ Huệ Trân ký chính thức để làm thủ tục thông quan..

Các hợp đồng do Ngô Ngọc Sơn ký giả trực tiếp sau khi photocopy xong thì hủy và không lưu giữ. Ngoài ra, phía trên các hợp đồng có những tiêu đề để lại các thông tin được xác thực bằng fax. Ngô Ngọc Sơn thừa nhận làm những tiêu đề trên giống một bản hợp đồng được ký qua fax nhằm chứng minh cho Hải quan biết là hợp đồng được ký qua fax.

Kế tiếp, Sơn mang đến trình Hải quan TP HCM cho lô hàng được thông quan. Trong 20 hợp đồng xuất khẩu tôm sang Mỹ được Cơ quan Cảnh sát Điều tra đưa ra, Ngô Ngọc Sơn hoàn toàn thừa nhận đó là chữ ký do chính mình tự ký và không có bản hợp đồng nào được ký qua fax.

Như vậy, cùng lúc phát sinh 2 loại hợp đồng cho một hoạt động kinh tế. Nguyên nhân là do Ban giám đốc Công ty Cofidec làm trái quy định của Nhà nước, không có trong phương án của Công ty Cofidec xin phép Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn.

Biết rõ việc chuyển hàng ra nước ngoài để tiêu thụ với hình thức ký gửi là không được phép nhưng Võ Huệ Trân (Giám đốc) và Nguyễn Thanh Xuân (Phó giám đốc) Công ty Cofidec vẫn cố ý thực hiện. Cả 2 đã chỉ đạo cấp dưới lập hợp đồng mua bán với đối tác nước ngoài giả tạo để lập hồ sơ và tờ khai Hải quan. Thực hiện trót lọt, số lượng lớn tôm đông lạnh được xuất khẩu sang Mỹ với tổng giá trị trên 2,7 triệu USD và không có khả năng thu hồi.

Trợ thủ đắc lực cho phi vụ xuất hàng là Đặng Hữu Thịnh, Trưởng phòng và Ngô Ngọc Sơn, Phó phòng Xuất nhập khẩu Công ty Cofidec. Theo chỉ đạo của Nguyễn Thanh Xuân, Thịnh và Sơn tự lập hợp đồng giả và ký giả chữ ký mạo danh khách hàng nước ngoài trên hợp đồng. Sau đó, Võ Huệ Trân trực tiếp ký vào hợp đồng và thực hiện xuất hàng với danh nghĩa mua đứt bán đoạn. --PageBreak--

... đến việc lập "chân rết" để lộng hành

Vào năm 2000, xuất phát từ sự cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp trong việc thu mua tôm nguyên liệu, trong khi đội thu mua lưu động của Công ty Cofidec không đủ lực. Do đó, đội thu mua tôm của Cofidec cũng thường xuyên bị các thương nhân của địa phương cạnh tranh và gây khó khăn cho công việc thu mua nguyên vật liệu chế biến tôm đông lạnh.

Từ đó Võ Huệ Trân, Giám đốc Công ty Cofidec có ý  tưởng phải nâng cấp các đội thu mua lên thành Chi nhánh Cofidec do người ở địa phương là giám đốc chi nhánh. Các chi nhánh được đặt ở 2 đầu vùng nguyên liệu khu vực miền Trung và khu vực miền Tây để việc thu mua được thuận lợi.

Từ ý tưởng trên, Nguyễn Thanh Xuân tiến hành vận động một số cán bộ lãnh đạo của Công ty, cùng với vợ và gia đình Xuân đứng ra thành lập Công ty TNHH Thủy sản Bạc Liêu. Thực chất, các thành viên gia đình ông Nguyễn Thanh Xuân đứng ra thành lập và điều hành hoạt động công ty này. Các thành viên khác góp "tên" nhưng không tham gia góp vốn. Cá biệt, có thành viên cũng không biết là công ty có ra đời hay không. Phần lớn hoạt động kinh doanh của Công ty TNHH Thủy sản Bạc Liêu đều gắn liền với hoạt động kinh doanh của Công ty Cofidec.       

Từ tháng 2/2006, Võ Huệ Trân nghỉ hưu, Nguyễn Thanh Xuân được bổ nhiệm làm quyền Giám đốc Công ty Cofidec. Trong quá trình điều hành hoạt động kinh doanh của Công ty Cofidec, Nguyễn Thanh Xuân đã thực hiện những việc làm sai quy định gây thiệt hại tài sản của Nhà nước. Bằng hình ảnh, uy tín của Công ty Cofidec, Nguyễn Thanh Xuân đã vay khách hàng truyền thống của mình là Công ty Higashimaru, Nhật Bản số tiền 20.000.000 yen (trên 2,6 tỉ VNĐ) với lãi suất ưu đãi là 3%/năm. Trớ trêu thay, số tiền vay được, Nguyễn Thanh Xuân đã chỉ đạo cho công ty gia đình của mình là Công ty TNHH Thủy sản Bạc Liêu sử dụng và không hạch toán vào quỹ để theo dõi.

Thủ đoạn chiếm dụng vốn của ông Nguyễn Thanh Xuân khá tinh vi bằng cách làm sai lệch hồ sơ để nhận vốn vay ưu đãi từ nước ngoài. Mục đích, nhằm thay đổi nội dung từ việc Công ty Higashimaru cho Công ty Cofidec vay sang việc Công ty Higashimaru ứng trước tiền hàng cho Công ty TNHH Thủy sản Bạc Liêu. Và, để hợp thức hóa số tiền vay vốn sai trái, Công ty TNHH Thủy sản Bạc Liêu sẽ dùng số tiền này để trả nợ cho Cofidec.

Theo đó, Cofidec sẽ tiến hành lắp đặt và sản xuất sản phẩm từ hệ thống máy sấy thăng hoa. Công ty TNHH Thủy sản Bạc Liêu đóng vai trò chịu trách nhiệm tìm đầu ra cho sản phẩm. Phía Công ty Higashimaru (Nhật Bản) là khách hàng nhập khẩu sản phẩm đã chấp nhận ứng trước số tiền 2,6 tỉ VNĐ cho việc cung cấp đầy đủ hàng hóa nói trên. Lúc này, Công ty Thủy TNHH sản Bạc Liêu sẽ đề nghị Công ty Higashimaru chuyển khoản số tiền trên cho Công ty Cofidec. Khi có được tiền vốn vay, Cofidec "thanh toán" lại tiền hàng thông qua việc cấn trừ tiền hàng cung ứng cho Công ty TNHH Thủy sản Bạc Liêu. Trong khi đó, Công ty Cofidec lại thiếu vốn, phải đi vay của ngân hàng với lãi suất 10,2%/năm. Lẽ ra, chính Cofidec là đơn vị thụ hưởng số tiền trên. Tuy nhiên, Nguyễn Thanh Xuân đã tư lợi và làm thiệt hại của Nhà nước hơn 378 tỉ đồng.

Từ năm 2004, con tôm Việt Nam bắt đầu gặp khó khăn khi vào thị trường Mỹ.

Ngoài ra, trong quá trình điều hành Cofidec, ông Xuân còn "hào phóng" chỉ đạo thuộc cấp thanh toán chi phí đi lại cho chuyên gia lắp máy và thuê cẩu máy nên gây thất thoát trên 73 triệu đồng.

Việc nhập máy sấy thăng hoa, Cofidec chỉ hưởng lợi theo hợp đồng là phí ủy thác nhập khẩu trên 45 triệu, tương ứng 0,5% thế nhưng được Nguyễn Thanh Xuân duyệt thanh toán chi phí vé máy bay cho chuyên gia lắp đặt với số tiền hơn 63 triệu VNĐ và 10 triệu VNĐ chi phí cẩu máy từ container tàu chở hàng xuống mặt đất.

Thực chất, Nguyễn Thanh Xuân đã cố ý chỉ đạo từ việc mua bán, nhập ủy thác và thuê máy sấy thăng hoa không đúng thực tế để Công ty TNHH Thủy sản Bạc Liêu có tiền chuyển cho Công ty Cofidec thanh toán tiền máy.