Viếng nghĩa trang… online: Những cái được và những điều nên tránh

Ở đó, có cả những cái được và cũng còn có cả những điều chưa được nên tránh.

Một diễn đàn nhân văn

Nguyễn Anh Tú người quê gốc Hà Tây cũ, tốt nghiệp khoa Quản trị kinh doanh của Trường ĐH Bưu chính viễn thông (TP HCM), hiện đang sinh sống và làm việc tại TP HCM. Tú sống vốn giàu tình cảm, vào tháng 2/2008, anh là người đầu tiên lập ra website nhomai.vn ở Việt Nam để không chỉ cho anh mà còn là nơi để cho tất cả mọi người thể hiện tình cảm của mình đối với những người đã khuất. Thời gian đầu, "nghĩa trang" trên mạng vắng hoe. Đến nay sau 3 năm hoạt động, trang web này đã chứa đựng trong mình hơn 9.260 đề tài, 88.074 bài viết với 15.289 thành viên (số liệu cập nhật lúc 17h ngày 7/7/2011).

Nghĩa trang online được chia nhỏ thành 14 khu vực mà ý nghĩa của nó tương ứng với tên gọi để thuận tiện cho việc quản lý và sử dụng, bao gồm: Nghĩa trang chung, nghĩa trang Nghệ sĩ, nghĩa trang Thiếu nhi, nghĩa trang Liệt sĩ, nghĩa trang Lịch sử, nghĩa trang Trẻ mồ côi, neo đơn; nghĩa trang Người nước ngoài, nghĩa trang cho người tai nạn, thiên tai; nghĩa trang Thiên chúa giáo, nghĩa trang Phật giáo, nghĩa trang các tôn giáo khác, nghĩa trang tình yêu, nghĩa trang ảo, nghĩa trang dành cho thú nuôi. Trong mỗi loại hình nghĩa trang, tùy theo nội dung mà còn chia nhỏ thành các hạng mục nhỏ chi tiết hơn.

Mỗi người sử dụng (user) có thể đưa thông tin về những người thân đã khuất, hoặc  kỷ niệm, ký ức được chôn đi của mình. Các user cũng có thể chỉnh trang cho những ngôi mộ của mình bằng cách chọn trang trí, mẫu mã từ những kiểu được thiết kế sẵn. Ở đây, mọi người cũng có thể vào thắp nhang, nến, cắm hoa hoặc để lại lời viết chia sẻ với những người lập mộ… Số lượng tất cả những hoạt động này đều được thống kê và lưu lại một cách tự động, hiện lên trên màn hình.

Để mang tính gần gũi với thực tế hơn, diễn đàn được lập trình sẵn về thời gian. Những "ngôi mộ" thường xuyên được thăm viếng thì nhang đèn sẽ mới hơn so với những ngôi mộ ít được thăm viếng. Nếu để lâu ngày, những "ngôi mộ" đó sẽ ngả màu xám xịt, nhiều rêu phong. Đây cũng chính là lời nhắc nhở, cảnh báo thái độ của người sử dụng đối với những "ngôi mộ" của mình.

Một việc làm hết sức ý nghĩa đã được ban quản trị Nghĩa trang online thực hiện, đó là hàng ngày cập nhật thông tin những người chết (tai nạn, án mạng…) từ các phương tiện thông tin đại chúng (báo, đài…) để xây mộ cho họ một cách thành kính. Ngoài ra, những thông tin về nghĩa trang thật, dịch vụ mai táng, tư vấn… cũng được cập nhật thường xuyên để trợ giúp cho các thành viên có nhu cầu. Chưa hết, mọi thành viên của "nhomai.vn" cũng có thể xây dựng gia phả cho gia đình mình rồi cập nhật thông tin.

Mỗi ngày có đến hàng nghìn lượt người vào để thăm viếng, hương khói không chỉ cho những người thân của mình mà còn cho cả những người xa lạ, không quen biết. Một quãng lặng rất đáng trân trọng.

“Nghĩa trang” cho người đã khuất

Nghĩa trang liệt sĩ (NTLS) trong nghĩa trang online là một trong những nơi được viếng thăm nhiều nhất. NTLS chia thành 3 phần: Nghĩa trang Nhà nước (NTNN), nghĩa trang Quân đội và Công an nhân dân (NTQĐVCAND) và nơi cập nhật thông tin.

Trong mục Nghĩa trang Nhà nước, rất nhiều những yếu nhân, lãnh tụ của đất nước, những danh nhân lịch sử và văn hóa cũng được xây mộ, hương khói một cách đều đặn.

Trong mục Nghĩa trang Quân đội và Công an nhân dân, có rất nhiều cán bộ, chiến sĩ trong lực lượng Quân đội và Công an nhân dân được lập mộ thờ cúng để tỏ lòng thành kính vì sự hy sinh cao cả của các anh. Người viếng thăm có thể đọc thấy những thông tin rất cảm động.

"Khoảng 19h ngày 18/5 tại xã Phong Phú, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình, Cục Cảnh sát Điều tra tội phạm về ma túy (C47 Bộ Công an) phối hợp với Công an tỉnh Hòa Bình tiến hành bắt giữ một vụ vận chuyển ma túy lớn với số lượng lên đến 50 bánh heroin. Chiếc xe chở ma túy mang hiệu Toyota Prado sau khi bị phát hiện đã rú ga tông thẳng vào lực lượng làm nhiệm vụ gây ra cái chết đối với Trung úy Đỗ Mạnh Linh (SN 1983, Đại đội phó, Tổ trưởng Tổ cảnh sát cơ động). Đây là tấm gương sáng vì sự nghiệp phòng chống tội phạm của lực lượng Công an nhân dân".

Để tưởng nhớ Thiếu úy Nguyễn Hồ Trung (Phòng An ninh điều tra - Công An tỉnh Bến Tre, SN 1984, mất năm 2010), một người có tên sử dụng là TuangauA4 viết: "Biết nói gì đây Trung? Mày đi trước thằng Cương 1 tuần. Lúc tao xuống tới nơi mày đâu còn nhìn tao được nữa. Chỉ còn cả lớp nhìn mày. Chúng ta còn quá trẻ. Hoài bão chưa xong đã bỏ ngang cuộc đời. Tao sẽ thường xuyên ghé thắp nhang cho 2 thằng mày. Yên nghỉ nhé!".

Trước "phần mộ" của Đại úy Ngô Hữu Vũ (Đồn Biên phòng 869 Đức Huệ - Long An, hưởng dương 30 tuổi), một người sử dụng có tên RedButterfly viết: "Đã hơn 10 năm rồi và dù trong tay em là bức hình khi liệm anh em vẫn nghĩ đó chỉ là ảo giác, anh chỉ đi công tác và đó chỉ là sự ngụy trang thôi. Rồi một ngày anh sẽ trở về, anh sẽ trở về như lời anh đã hứa, anh sẽ nắm tay em thật chặt, để em thấy nụ cười thật tươi của anh, để em thấy hơi ấm qua từng trang thư của anh... Trong đêm mưa lạnh lẽo nơi biên giới, anh ngã xuống trong lòng đất mẹ nhưng không một người thân ở bên. "Kẻ thù" sao thật nhẫn tâm???... Nhớ anh, mãi mãi nhớ anh".

Các liệt sĩ mất tích trong chiến tranh cũng được thân nhân của họ đăng tin trong phần "tin tức, thông tin". Nghĩa trang ảo nhưng thông tin lại rất thật, bởi người ta có thể để lại  đó chi tiết về địa chỉ, số điện  thoại, hộp thư điện tử để mọi người tiện liên lạc, kết  nối.

Nhiều người sử dụng còn xây mộ cho cả những người nổi tiếng, là thần tượng của họ, là nạn nhân của các cuộc khủng bố, tai nạn thương tâm trên khắp thế giới để "thờ cúng", tỏ lòng ngưỡng mộ, kính trọng.

Công nương Diana cũng có "phần mộ" trong "nhomai.vn". Các thông tin cơ bản về xuất thân và cuộc sống của bà được đăng đầy đủ trên “mộ”. Mộ ảo của bà cũng đầy hoa và sự sẻ chia, thương tiếc. Một người sử dụng khác có tên là Sphinx viết: "Xin chia buồn cùng xứ Wales…!". Theresa Han là người thường xuyên thắp hương cho Công nương Diana viết: "Vĩnh biệt thần tượng của tôi. Xin phù hộ cho những người nghèo khổ, những nạn nhân bom mìn mà chị đã từng yêu thương khi còn ở trần gian. Những ngày gần đây chắc hẳn chị rất hạnh phúc, mọi người đã cảm nhận sự hiện diện vô hình của chị trong đám cưới con trai cả của chị - Hoàng tử William với Kate Middleton…".

Trên "mộ" GICHIN FUNAKOSHI (1868-1957) - Người sáng lập võ phái Karate ở Nhật Bản, người lập mộ Thanhlong để lại sự hàm ơn: "Cảm ơn thầy cho con niềm tin trong cuộc sống".

Tương tự, các phần mộ khác cũng dành cho những người nổi tiếng hoặc những vụ đánh bom liều chết như: Vụ đánh bom liều chết làm 7 cảnh sát Nga thiệt mạng, vụ thiếu nữ Katya Koren (19 tuổi, ở Ukraina) bị ném đá đến chết vì thi sắc đẹp, hai cha con diễn viên võ thuật nổi tiếng của Trung Quốc là Lý Tiểu Long và Lý Quốc Hào,…

Trong Nghĩa trang online còn có hàng chục các kiểu phần mộ độc đáo, khác lạ. Việc lập những ngôi mộ này với những thông tin đầy đủ, chính xác không những đã chứng minh một điều rằng giá trị nhân văn trong cộng đồng người sử dụng đã vượt qua giới hạn về mặt lãnh thổ mà còn là sự thể hiện sâu sắc ý thức và tình cảm đối với các thế hệ đi trước. Vào "nghĩa trang" không thấy buồn mà dường như cảm thấy  cuộc sống ấm  áp hơn.

Chôn cất cái vô hình

Trong nghĩa trang online còn có hàng ngàn "ngôi mộ" được người sử dụng lập ra cho những thứ vô hình, từ những bào thai bị nạo phá đến những nhân vật trong game (trò chơi) đã chết trong "trận mạc", những nick chat không còn sử dụng hay một blog đã đóng cửa…

Thay cho mộ chí, hàng nghìn lý do đã được ghi trên nghĩa trang. Tất cả đều là ân hận, dằn vặt. Người sử dụng có tên Bekhongten viết trên mộ của con mình là bé H.N. (4 tuần tuổi): "Nhóc à, mẹ xin lỗi con nhiều lắm, khi mà mẹ không đủ can đảm để giữ con lại, cho con được nhìn thấy ánh mặt trời... Mong con ở nơi xa đó, tha thứ cho mẹ con nhé...".

Ngôi mộ của bé H.N. 4 tuần tuổi.

Những ngôi mộ thai nhi như thế chiếm một tỉ lệ rất lớn trong nghĩa trang. Thế giới ảo đang góp phần phản ánh rõ nét dung mạo của đời sống thật: sống cuồng, sống vội, sai lầm và ân hận muộn  màng…

"Chôn cất tình yêu" vừa là khái niệm vừa là "công việc" được nhiều bạn trẻ chọn lựa khi lập mộ trên nghĩa trang online. Soicodon (sói cô đơn) chôn một lời hứa: "Tên: Lời hứa sẽ chẳng yêu ai nữa... Ngày bắt đầu: 27/5/2010. Ngày kết thúc: 27/5/2011. Người lập: Win_soicodon".

Một người sử dụng có tên ngỐc.iZmE đã lập mộ cho chính mình để quên đi cuộc tình đã mất: "... từ hôm nay... V sẽ tập quên... chôn hết cái quá khứ đau buồn... chôn tình cảm V dành cho C... và... chôn cả con người của V hiện giờ... Rồi một ngày nào đó… bỗng dưng nhớ lại kỷ niệm xưa... V sẽ bật cười vì con người ngu ngốc của V hiện giờ...".

Đọc những "mộ chí" ấy, không ít người đã phải bật cười tự hỏi: nếu không có thế giới ảo, người ta biết gửi những tâm sự "không đâu vào đâu" ấy  ở chỗ nào?

Những games thủ cũng có chỗ riêng để "an táng" nhân vật của mình. Phần mộ trong góc  nghĩa trang  này luôn có xu hướng dày đặc thêm trước các… mùa thi. Dưới sự can thiệp mạnh mẽ của các ông bố bà mẹ, nhiều game thủ tuổi teen đã đành phải ngậm ngùi chia tay "người yêu" của mình và xây cất cho chúng những ngôi mộ hoành tráng, như chôn giấu  một  đam mê, một kỷ niệm.

Một thành viên có tên caunhocnhay (server Hà Nội) đã "ngậm ngùi, thương xót" lập mộ cho nhân vật game yêu thích của mình có tên Tây Môn Khánh (?). Nguyên nhân dẫn đến cái chết của Tây Môn Khánh được mô tả là do cái tội "nhảy quá pro nên đã bị tên Mr_strong ám sát ngay tại quán net". Trên bia mộ, người lập mộ ghi rõ "ngày ra đi vĩnh viễn" của Tây Môn Khánh là 1/3/2011, hưởng dương là… level 25!

Rất kỳ quặc, bia mộ trên đã thu hút khá nhiều game thủ vào chia sẻ. Ngay khi vừa ra đời, đã có tới 141 cây nến, nhang được thắp trước mộ phần này! Nhiều game thủ nhìn thấy bia mộ đã bày tỏ lòng tiếc thương với "người đã khuất". Thậm chí xót xa: "Không biết Tây Môn Khánh đã kịp có hậu nhân chưa nhỉ? Ai bảo nhảy pro làm chi rồi bị người ta giết? Kiếp sau nếu có đầu thai thì nhớ đừng có nhảy pro quá nữa kẻo lại bị ám sát lần nữa!".

Điều đáng ghi nhận là trên nghĩa trang ảo, tâm sự của người lập mộ luôn nhận được sự đồng cảm, chia sẻ của những người cùng cảnh ngộ.

Trên songmai.vn cho đến nay chưa ghi nhận những trường hợp đáng tiếc nào xảy ra nhưng liệu có chắc rằng điều đó sẽ không xảy ra trong tương lai? Hãy thử tưởng tượng trường hợp một người nổi tiếng, người có ảnh hưởng trong công chúng đang còn sống mà lại được lập mộ trên Nghĩa trang online thì hệ lụy gây ra sẽ là như thế nào? Dù  diễn đàn cũng có các quy định chung như: Chịu trách nhiệm hoàn toàn trước mọi thông tin đã đưa lên Nghĩa trang online, Cấm mọi hành vi thu thập, lưu trữ và phổ biến các thông tin bất hợp pháp, độc hại trên Nghĩa trang online… Tuy nhiên, chỉ những quy định thôi thì chưa đủ. Điều cốt yếu phụ thuộc vào tính nghiêm túc của ban quản trị mạng và ý thức của người sử dụng