“Thuế béo”

Bánh dobostorta - một món bánh ngọt có 4 lớp nhân gồm: vanila, chocolate, bơ kem và caramen - có lẽ là một món ăn phổ biến nhất ở Hungary, ít nhất là sau món ragu Hungary. Món bánh này có mặt "trên từng cây số" trong các quán cà phê, cửa hàng bánh ngọt dọc trên mọi nẻo đường ở Budapest. Carolyn Banfalvi, đồng sáng tạo Công ty lữ hành Taste Hungary, mô tả thức ăn Hungary nói chung là rất béo do kiểu nấu ăn truyền thống luôn luôn có mỡ heo và mỡ ngỗng. Nếu bạn gọi món thịt ba chỉ xông khói ở Hungary thì bạn sẽ được phục vụ một miếng mỡ heo.

Chính phủ Hungary cho rằng thói quen ẩm thực của người dân nơi đây là nguyên nhân dẫn tới chứng béo phì và gia tăng các vấn đề về sức khỏe, và vì thế, những người hảo ngọt, thích ăn béo sẽ trả thêm một khoản phí để bù đắp thiếu hụt chi phí chăm sóc y tế. Khoảng phí nhỏ đó được gọi là "thuế béo". Bắt đầu từ ngày 1/9/2011, người dân Hungary sẽ phải trả 10 forint (tương đương 0,37 euro) tiền thuế cho các loại thức ăn nhiều chất béo, đường và muối, đồng thời tăng biểu thuế đối với rượu và soda. Chính phủ Hungary hy vọng số tiền thu được hàng năm (khoảng 70 triệu euro) sẽ đủ bù cho chi phí y tế - kể cả đối với những chứng bệnh liên quan ở 18,8% dân số bị béo phì. Theo báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế, tỉ lệ người béo phì ở Hungary cao hơn 3% so với mức trung bình 15,5% ở các nước thuộc Liên minh châu âu - Đức là nước có tỉ lệ dân số trưởng thành bị béo phì là 13,6%, thấp nhất là Romania với 7,9%.

Thủ tướng Hungary Viktor Orban nói: "Những ai sống không lành mạnh thì phải đóng góp nhiều hơn". Nói cách khác, luật mới ban hành dựa vào ý kiến rằng, ai vào bệnh viện do chế độ ăn sẽ phải trả viện phí, đặc biệt là ở Hungary - đất nước bị thâm hụt ngân sách chăm sóc y tế hàng năm khoảng 370 triệu euro.

"Thuế béo" gây tranh cãi là chính sách bao hàm về các loại thực phẩm gây hại cho sức khỏe trong thế giới ngày nay; nhưng với sự quan sát tỉ mỉ của nhiều nước châu âu thì biện pháp của Hungary chưa phải là cuối cùng. Tỉ lệ béo phì đang gia tăng đáng kể trên toàn châu âu và có một số nước đã đánh thuế thực phẩm gây hại cho sức khỏe bù ngân sách đang thiếu hụt. Đan Mạch là một trong số các nước châu âu đánh thuế thức uống có gas và áp thuế đối với kẹo suốt gần 90 năm qua. Quốc gia đầu tiên trên thế giới thông qua luật cấm sử dụng trans fat (tạm dịch là chất béo chuyển hóa) là áo - Thụy Sĩ cũng áp dụng luật này không lâu sau đó. Cuối năm nay, Đan Mạch cũng lên kế hoạch đánh thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa.

Thủ tướng Phần Lan Jyrki Katainen cho biết: "Kế hoạch của Đan Mạch thực sự làm chúng tôi quan tâm" - đó là gợi ý nhẹ nhàng của ông về "hiệu ứng domino" trong giới thiệu cách đánh thuế mới ở nhiều nước châu âu. ông nói: "Đan Mạch và Phần Lan đã đánh thuế trên những sản phẩm có đường chẳng hạn như nước giải khát, kem và chocolate. Thu thuế trên chất béo bão hòa là một bước hợp lý tiếp theo".

Đầu năm 2010, Romania cũng đã xem xét luật "thuế béo", mở rộng ra với soda, kẹo và chất béo chuyển hóa để hạn chế sự lan tràn thức ăn nhanh (thức ăn đóng gói giàu calo nhưng ít dinh dưỡng). Bộ Trưởng Y tế Romania Attila Cseke cho biết, loại thuế này sẽ được thu theo tỉ lệ doanh số bán thức ăn nhanh và tiền thuế đó sẽ được dùng để bổ sung ngân sách cho các chương trình chăm sóc sức khỏe và quỹ đầu tư cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, sáng kiến này bị bác bỏ sau khi chính phủ cân nhắc về ảnh hưởng tiềm năng đối với người tiêu dùng, đặc biệt là làm tăng giá thành sản phẩm. Ngoài ra còn có quan ngại rằng thuế mới có thể gây ảnh hưởng xấu cho người có thu nhập thấp - họ phải trông cậy vào những sản phẩm rẻ tiền hơn và làm cho chế độ ăn của họ kém hơn. Quốc hội Hungary tin rằng “thuế béo” có lợi nhiều hơn hại khi thông qua luật thuế này vào ngày 12/7 vừa qua.

Ban đầu, người ta gọi loại thuế này là "thuế bánh hambuger" rồi "thuế khoai tây chiên" và cuối cùng là "thuế béo" bởi vì luật mới áp dụng trên những sản phẩm như bánh snack và thức uống có đường hơn là thức ăn nhanh. Lisa McCooey - Giám đốc truyền thông của Food Drink Europe, một nhóm vận động công nghiệp - giải thích: "Thuế mới của người Hungary là loại thuế trên các sản phẩm chứa nhiều đường, muối hoặc cafeine; những sản phẩm có thể đánh thuế phải kể đến nước giải khát có đường, nước tăng lực có đường và cafeine, các loại đồ ngọt đóng gói, bánh snack mặn, đồ gia vị chứa nhiều muối, nước hầm thịt…".

Người Hungary chi 17% thu nhập vào thức ăn, và phải trả thêm 25% thuế gia tăng trên hầu hết thức ăn và thức uống mà họ tiêu thụ - tỉ lệ cao nhất trong khối châu âu. Chỉ trích lớn nhất đối với luật thuế mới là nó sẽ ảnh hưởng nặng nề nhất tới nhóm người thu nhập thấp. Banfalvi nói: "Viễn cảnh này là khá xấu. Nhiều người sẽ thiếu tiền chi tiêu mọi thứ. Mức sống sẽ không rẻ đối với người Hungary bình thường với mức thu nhập trung bình". Trong khi đó, cánh ủng hộ luật thuế mới thì cho rằng đây là một bước tiến tốt hơn. Archie Turnbull - thuộc Liên minh Sức khỏe cộng đồng có trụ sở tại Brussels (Bỉ), một tổ chức phi chính phủ về sức khỏe cộng đồng - gợi ý trong một bức thư gửi cho Chính phủ Hungary: "Hãy cân nhắc việc áp dụng cơ chế khác về giá cả hoặc trợ cấp để tạo nhiều chọn lựa hơn đối với rau quả tươi".

Có nhiều nghi vấn xung quanh tính hiệu quả của luật thuế mới ở Hungary. Danh mục thuế đối với những thực phẩm không lành mạnh ngày càng dài ra đang dẫn tới tranh luận liệu việc tăng thuế có thể giảm tình trạng béo phì hay không. McCooey lý luận: "Nghiên cứu khoa học cho thấy hệ thống thuế không phải là công cụ hữu hiệu trong việc xác định cách sống của người tiêu dùng và sẽ không tác động tới tỉ lệ béo phì. Thông tin tiêu dùng và giáo dục là cách nâng cao hiểu biết của người tiêu dùng trong ăn uống chứ không phải thuế. Quan hệ giữa giá của một sản phẩm và việc mua nó là rõ ràng và đã được minh chứng"