“Sốt” thuốc Aslem: Người bán hưởng lợi, người mua thiệt thòi
Ngay cả khi giá thuốc tăng từ 250 nghìn đồng/hộp bán buôn, 260 nghìn đồng/hộp bán lẻ theo niêm yết của nhà sản xuất lên đến giá "giữa trời" khoảng 300 nghìn đồng/hộp, người có nhu cầu tìm cũng không có mà mua. Cách đây chưa lâu thị trường dược phẩm lâm vào tình cảnh bát nháo về giá thuốc cũng như thuốc nhập khẩu và "ngoài luồng", sau sự kiện này một lần nữa cho thấy việc quản lý thị trường dược phẩm ở ta còn nhiều vấn đề bất cập.
“Sốt” Aslem từ
Bắt đầu từ 27/2 đến nay, nghĩa là chỉ sau hai ngày đưa tin liên tiếp trên truyền hình vào 25 và 26/2 về thuốc hỗ trợ điều trị ung thư Aslem, các nhà thuốc đặc biệt là nhà thuốc của Bệnh viện (BV) K và các hiệu thuốc nằm trên đường Quán Sứ, Hà Nội, người ta đổ xô, chen chúc nhau đi mua Aslem để điều trị cho bệnh nhân ung thư, mặc dù trên truyền hình nói rõ đây là dược phẩm hỗ trợ điều trị ung thư chứ không phải để điều trị ung thư. Nhưng với tâm lý “còn nước còn tát”, hơn nữa lại nghe tác dụng “kéo dài tuổi thọ” của bệnh nhân như “thần dược”, bất chấp chỉ dẫn này đã thông tin rõ trên truyền hình, hàng loạt người nhà của các bệnh nhân ung thư vẫn “lùng sục” Aslem để mang về điều trị.
Đi thực tế dọc các cửa hàng ở phố Quán Sứ trong những ngày qua, cảnh tượng dễ thấy nhất là hàng đoàn người chen nhau hỏi tới tấp các hiệu thuốc “có Aslem bán không?”, trong đó có cả những người tay nải tay xách từ phương xa đến để đi mua thuốc cho người nhà mắc bệnh.
Một chị giọng đậm đặc Thanh Hóa, hớt hải trong bộ quần áo xộc xệch, chạy đến cửa hàng thuốc nói: “Bán cho tôi cái loại thuốc gì để cho người ung thư mà vô tuyến vừa nói mấy hôm trước ấy”. Chỉ cần nghe vậy, người bán hàng cũng hiểu chị đang muốn mua Aslem.
Khi nhận được câu trả lời kèm theo những cái lắc đầu “hết sạch”, chị khách hàng ấy chỉ còn biết mếu máo: “Chồng tôi chết đến nơi rồi mà không có thuốc để mua. Mấy mẹ con đã phải mang thóc ở nhà đi bán lấy tiền để mua thuốc cho bố nó, mong bố nó gần vợ gần con được lúc nào hay lúc ấy. Vậy mà bây giờ... mất toi cả 50 nghìn tiền xe rồi”.
Cũng như chị, một người đàn ông trung niên có khuôn mặt khắc khổ, quần áo đầy bụi như vừa rời một chuyến xe liên tỉnh, ngồi phịch xuống đất không nói một câu nào sau khi nghe mấy cô nhân viên bán hàng ở tất cả các hiệu thuốc trên đường Quán Sứ nói “cháy” thuốc. Lặng đi một lúc, anh thở dài: “Thôi, hết đường rồi!”.
Aslem là công trình nghiên cứu khoa học của cố Giáo sư Tôn Thất Tùng về hiệu quả tăng cường miễn dịch, hạn chế sự phát triển của khối u và kéo dài tuổi thọ của bệnh nhân. Thành phần chính của “thần dược” Aslem là chất Funturmin, được Giáo sư Khương Hữu Quý chiết xuất từ một loại cỏ có nguồn gốc từ châu Phi vào năm 1958.
Thời điểm đó, Giáo sư Quý đang công tác tại một viện nghiên cứu về y học ở
Tuy nhiên, một rắc rối nảy sinh, đó là không thể nào tìm ra đủ nguồn nguyên liệu để phục vụ việc sản xuất chất GF một cách đại trà. Vì thế, các nhà khoa học Việt
Năm 2005, thuốc Aslem được sản xuất bởi Khoa Dược - Trường đại học Dược Hà Nội, rồi ngày 23/2/2006, Cục Quản lý Dược - Bộ Y tế chính thức cấp số đăng ký và lưu hành trên thị trường với công dụng: “Phối hợp điều trị ung thư sau mổ hoặc không có chỉ định mổ nhằm tăng cường miễn dịch, kìm hãm tốc độ tăng trưởng của khối u và kéo dài thời gian sống”.
Ngay cả trong tờ hướng dẫn sử dụng, đơn vị sản xuất và phân phối Aslem cũng ghi rõ: “Dùng bổ trợ trong điều trị ung thư để kéo dài tuổi thọ bệnh nhân, tăng cường miễn dịch trong các bệnh mạn tính như lao, xơ gan, sỏi thận, hiệp đồng tác dụng với kháng sinh trong điều trị và ngăn ngừa nhiễm khuẩn trước và sau phẫu thuật...”.
Tiếp theo, Aslem được Công ty Cổ phần và Phát triển Tây Âu, trụ sở tại đường Tô Hiến Thành, quận 10, TP HCM phân phối tại một số bệnh viện như Trung tâm Lao và bệnh phổi Phạm Ngọc Thạch, BV Chợ Rẫy, BV Ung bướu, BV Đa khoa Phú Thọ...
Ban đầu, Aslem được bán với giá chưa đến 100 nghìn đồng/hộp. Sau này, khi được phép chính thức sản xuất và lưu hành vào tháng 2/2006, nhà sản xuất là Công ty Cổ phần Dược phẩm Vĩnh Phúc, đơn vị được chuyển giao công nghệ từ Trường đại học Dược để sản xuất đã niêm yết giá 250 nghìn đồng/hộp bán buôn, 260 nghìn đồng/hộp bán lẻ. Tuy nhiên, những ngày gần đây, do khan hiếm và “cháy” thuốc, giá Aslem không còn được bán theo niêm yết nữa mà đã bị “đội” lên 300 nghìn đồng/hộp.
Cơn sốt Aslem lan vào TP HCM. Ở một số hiệu thuốc, Aslem được bán với giá 300 nghìn nhưng không phải cứ muốn mua là có. Chủ một nhà thuốc tây trên đường Thuận Kiều, đối diện BV Chợ Rẫy cho biết, chỉ trong ngày 29/2 tiệm của ông đã bán ra 76 hộp Aslem (760 ống).
Chính nhu cầu sử dụng Aslem như vậy đã khiến thuốc trở nên “sốt” và khan hiếm một cách đột biến trên thị trường. Nhiều người cho rằng phải chăng đây là một cơn “sốt giả” do nhà sản xuất cùng với các đơn vị kinh doanh nhằm đẩy lượng tiêu thụ lên cao sau động thái thông tin trên truyền hình?
Trách nhiệm của Cục Quản lý Dược
Trước tình hình trên, động thái duy nhất mà Cục Quản lý Dược làm là hạn chế người mua bằng cách thông tin lại trên một số phương tiện thông tin đại chúng công dụng hỗ trợ điều trị của Aslem chứ không phải điều trị ung thư như một số người hiểu quá, đồng thời khuyến cáo sử dụng thuốc phải có kê đơn của bác sĩ và yêu cầu các Sở Y tế tăng cường kiểm tra giá thuốc... Cụ thể, Cục ban hành Công văn “Thượng khẩn” số 1773 gửi các cơ sở y tế và một số cơ quan báo chí.
Khi PV ANTG gọi điện tới văn phòng của Cục Quản lý Dược đề nghị trả lời câu hỏi về động thái của Cục trước việc để hạ "sốt" Aslem, bình ổn giá thuốc trên thị trường thì một nữ nhân viên ở đây bình thản đáp: “PV không cần phải gặp ai để phỏng vấn cả, cứ đọc Công văn Thượng khẩn của Cục vừa ban hành ngày 3/3/2008 là hiểu hết!”.
Nhưng theo nội dung công văn ấy thì động thái của Cục chỉ là thông tin lại công dụng của Aslem và kết luận vi phạm của việc quảng cáo hoặc đưa tin có tính quảng cáo về Aslem... mà thôi. Như vậy, cách giải quyết của Cục Quản lý Dược đối với “sự kiện Aslem” có khác nào “mất bò mới lo làm chuồng”.
Nhà sản xuất Askem nói gì?
“Sốt” Aslem liệu có phải là “liệu pháp” của các đơn vị kinh doanh cùng nhà sản xuất để tăng lượng tiêu thụ? Trở lại vấn đề này, ông Đỗ Văn Doanh, Giám đốc Công ty Cổ phần Dược phẩm Vĩnh Phúc cho biết, việc khan hiếm thuốc ngoài thị trường hoàn toàn không.... liên quan đến đơn vị của ông.
Bởi từ khi được phép sản xuất và lưu hành đến giờ, công ty của ông chưa bao giờ ngưng sản xuất thuốc. Kể cả khi chưa chính thức sản xuất vào thời điểm từ giữa năm 2007 trở về tháng 2/2006 là thời điểm Bộ Y tế cấp số đăng ký và lưu hành cho Aslem. Vì thời gian đó, Công ty Cổ phần Dược phẩm Vĩnh Phúc tiêu thụ nốt hàng tồn kho của Trường đại học Dược, nơi sản xuất thuốc để thử nghiệm.
Minh chứng là đến ngày 3/3 vừa qua, Công ty của ông Doanh vừa kết thúc sản xuất lô hàng cũ và chuyển sang sản xuất lô hàng mới. Ông lý giải, do là thuốc kê đơn nên hàng năm, ông Doanh đã biết số lượng cần phải sản xuất. Vì vậy không thể có chuyện khan hiếm thuốc. Ông Doanh còn nói thêm, nếu mua thuốc tại hệ thống đại lý của ông thì không có chuyện thiếu thuốc, mà nếu mua theo đơn kê của bác sĩ thì càng không thể không có. Do vậy, xảy ra tình trạng khan hiếm thuốc thì chỉ có đại lý của các doanh nghiệp bạn gây ra.
Nhưng có một câu hỏi đặt ra: với tư cách là nhà sản xuất, chẳng lẽ Công ty Cổ phần Dược phẩm Vĩnh Phúc hoàn toàn “vô can” trong tình trạng xáo trộn này. Trong khi ai cũng thấy lợi nhuận của Công ty Dược phẩm Vĩnh Phúc do ông Doanh quản lý là rõ nhất nếu thuốc tiêu thụ mạnh. Mà muốn tiêu thụ mạnh, một trong những giải pháp hữu hiệu là quảng cáo, nhất là thời điểm hiện nay căn bệnh ung thư đang cướp đi tính mạng của nhiều người. Vì vậy, cách giải thích của ông Doanh xem ra chưa thuyết phục.
Ông Doanh còn khẳng định, công ty của ông không sai phạm trong việc “thông tin có tính chất quảng cáo về Aslem trên truyền hình”, mặc dù điều này đã được Cục Quản lý Dược kết luận trong Công văn Thượng khẩn số 1773: “Thuốc Aslem là thuốc kê đơn, như vậy việc một số phương tiện thông tin đại chúng, đơn vị sản xuất, kinh doanh đã trực tiếp hoặc gián tiếp quảng cáo hoặc đưa tin có tính chất quảng cáo đối với thuốc Aslem là vi phạm các quy định của pháp luật về dược hiện hành” (Theo khoản 1, điều 53 của Luật Dược năm 2005).
Như vậy, việc ông Doanh phủ nhận sai phạm là chống lại quyết định của Cục Quản lý Dược?
Nói tóm lại, việc quản lý của cơ quan chức năng nếu quy củ, hiệu quả thì khó có thể xảy ra sốt thị trường dược phẩm Aslem như thời gian qua. Và cũng không thể có chuyện phủ nhận dễ dàng khi sai phạm quá rõ ràng và đã được cơ quan hữu trách kết luận đối với Công ty Cổ phần Dược phẩm Vĩnh Phúc.
Cuối cùng thì sự thua thiệt vẫn thuộc về người tiêu dùng. Nhưng qua sự việc này, người tiêu dùng đặc biệt là những người bệnh cũng nên cẩn trọng trong khi sử dụng thuốc và phải thông qua sự hướng dẫn của bác sĩ trước khi mua. Nếu không "tiền mất tật mang", khổ vào thân!
