Sợ dịch tai xanh, người dân TP HCM quay lưng với thịt heo

Đến ngày 2/8, Chi Cục truởng Chi cục Thú y TP HCM cho biết vẫn chưa phát hiện ổ dịch heo tai xanh. Nhưng với tình hình dịch đang hoành hành tại các tỉnh miền Trung, tỉnh Long An lân cận đã phát dịch, nhiều người nhận định không sớm thì muộn sẽ xuất hiện dịch. Đàn heo hơn 400.000 con của TP HCM có nhiều nguy cơ bị dịch heo tai xanh tấn công.

Ngăn đại dịch

Ngày 30/7, Trung tâm Thú y vùng 6 (Khu vực ĐBSCL) chính thức công bố, nhiều mẫu xét nghiệm huyết thanh và phổi heo do Chi cục Thú y Long An gửi lên đều cho kết quả dương tính.

Ngay khi nhận được tin xấu từ Long An, ngoài các lực lượng kiểm dịch đóng chốt tại các cửa ngõ vào thành phố đã có từ thời cúm gia cầm, TP HCM đã tăng cường các tổ kiểm tra liên ngành (quản lý thị trường, cảnh sát giao thông, cảnh sát cơ động, thanh niên xung phong và lực lượng dân phòng, thú y) mỗi chốt trên 20 người túc trực 24/24 giờ để ngăn dịch.

Theo một kiểm dịch viên Trạm Kiểm dịch An Lạc (Bình Chánh) cho biết, mỗi ngày có khoảng 1.400 con heo từ các tỉnh miền Tây đổ về TP. Tuy các cơ quan chức năng đã túc trực 24/24 giờ, nhưng như vụ cúm gia cầm, thành phố có rất nhiều ngóc ngách đi vào, khả năng việc tuồn heo bệnh vào thành phố là rất dễ xảy ra.

Ngày 30/7, khi trả lời báo chí về việc có bảo vệ được đàn heo trên 400.000 con của thành phố trước đại dịch hay không, ông Nguyễn Phước Thảo, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) cho biết, các nhà quản lý, cơ quan chức năng và các đơn vị chăn nuôi bắt đầu căng sức để ngăn dịch. Trước đó, khi bùng phát dịch heo tai xanh tại các tỉnh miền Trung, Sở NN&PTNT cũng đã có văn bản gửi Bộ chủ quản đề nghị tạm ngưng vận chuyển heo từ các tỉnh miền Trung và miền Bắc vào TP HCM.

Sáng ngày 31/7, một ngày sau khi Long An công bố có dịch "heo tai xanh", Sở NN&PTNT TP HCM đã tổ chức họp khẩn cấp cùng các sở, ban, ngành để triển khai các kế hoạch giám sát chăn nuôi, chốt chặn kiểm dịch tại các cửa ngõ thành phố.

UBND TP HCM cũng đã có văn bản chỉ đạo, các ban, ngành liên quan phải liên kết chặt chẽ, có thái độ kiên quyết trong việc ngăn chặn dịch heo tai xanh. Chi cục Quản lý thị trường, Công an TP cần phối hợp với Chi cục Thú y chủ trì và duy trì các đoàn kiểm tra liên ngành, xử lý các trường hợp kinh doanh, vận chuyển gia súc trái phép tại các cửa ngõ.

Trong hai ngày 1 và 2/8/2007, Chi cục Thú y TP HCM đã tổ chức gặp gỡ 500 chủ hộ chăn nuôi, kinh doanh và giết mổ heo trên địa bàn thành phố để đại diện của Sở NN&PTNT, Chi cục Thú y khuyến cáo, huấn luyện cách phòng chống lây lan và tác hại của dịch.

Chi cục Thú y khuyến cáo người chăn nuôi không nên tăng đàn trong thời điểm này, cần thực hiện các biện pháp an toàn sinh học; hạn chế khách tham quan, tiêu độc khử trùng toàn  bộ phương tiện vận chuyển, người ra vào, xử lý nước thải, chất thải đúng quy định...

Phó cục trưởng Chi cục thú y Phan Xuân Thảo cho biết, hiện nay Chi cục lo ngại nhất là việc có khá nhiều người dân khu vực miền Trung vào thuê đất tại các quận huyện Củ Chi, Bình Chánh, Hóc Môn và một số quận, huyện vùng ven để nuôi heo với số lượng vài chục ngàn con. Những hộ này thường mua heo nhỏ từ các tỉnh miền Trung và các tỉnh khác (nhiều trường hợp lén lút đưa vào thành phố), không thông báo cho địa phương và cơ quan thú y theo dõi. Vì vậy, khi dịch heo tai xanh xuất phát từ khu vực miền Trung, nguy cơ lây nhiễm từ các hộ dân này là rất cao.

Người tiêu dùng “tẩy chay” thịt heo

Khi dịch bệnh heo tai xanh bắt đầu hoành hành ở miền Trung, giá bán sỉ thịt heo tại các chợ vẫn cao ngất ngưởng, từ khi có thông tin về dịch đã xuất hiện tại Long An, thịt heo rớt giá thê thảm. Có ngày, đầu giờ sáng còn 31.000đ/kg, nhưng đầu giờ chiều đã xuống đến 21.000đ/kg vậy mà rất ít người mua. Tuy nhiên vì các tỉnh khác cũng có ý bán tống, bán tháo trước khi “đụng” dịch, lượng heo đổ về TP HCM không hề giảm.

Các cửa hàng thịt heo ở các chợ TP HCM buôn bán ế ẩm cả tuần qua, nay đến lượt những hàng quán liên quan đến thịt heo cũng cùng cảnh ngộ, nhiều quán ăn phải dán thông báo “đảm bảo thịt sạch”.

Nghe phản ánh từ các phương tiện thông tin đại chúng, người chế biến thịt heo cũng có nguy cơ nhiễm bệnh cao, nhiều chủ quán đã không dám lấy nguồn hàng từ chợ, dù là có giấy kiểm dịch. Họ đến tận các công ty thực phẩm lớn như Vissan để lấy vì, theo họ, ít ra heo của các công ty này có nguồn gốc rõ ràng hơn ngoài chợ, lại được chế biến sẵn.

Các cửa hàng vịt, heo quay cũng lâm vào tình cảnh tương tự, chủ các tiệm vịt, heo quay các khu vực Hàng Xanh, Cầu Bông cho biết, mấy ngày nay họ đã giảm việc mua heo, tăng thêm lượng vịt.

Khi nghe tin, lãnh đạo thành phố đã có văn bản chỉ đạo kiên quyết: trong trường hợp phát hiện có ổ dịch heo tai xanh, các cơ quan chức năng sẽ khoanh vùng và tiêu hủy toàn  bộ đàn heo, nghiêm cấm vận chuyển heo bệnh đi nơi khác, nhiều hộ nuôi nhỏ lẻ với số lượng trên dưới 100 con tại các huyện Bình Chánh, quận 2, quận 9 bắt đầu đua nhau bán tống bán tháo, kể cả heo hơi với giá rẻ vì sợ bệnh dịch lây lan sẽ mất trắng.

Bệnh heo tai xanh là bệnh gì?

Bệnh heo tai xanh – hay chính xác hơn, là bệnh Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp (PRRS), đã được các nhà khoa học Việt Nam phát hiện từ cách đây cả chục năm trước, do nguồn heo nhập từ Mỹ, gây ra bởi loại virus có tên Lelystad, thuộc họ Togaviridae.

Thời điểm đó, loại virus ấy chỉ làm cho heo nái sẩy thai, hoặc làm giảm khả năng sản xuất tinh trùng ở heo đực hoặc gây viêm thận ở heo nọc chứ hầu như không lây truyền sang người. Heo mắc bệnh thường có biểu hiện xuất huyết dưới da, ở ngực, hậu môn, tai. Sau vài ngày, vùng xuất huyết chuyển sang màu tím xanh nên được gọi là bệnh heo tai xanh.

Tuy nhiên, trong môi trường chuồng trại, có khá nhiều loại vi khuẩn gây bệnh cho vật nuôi, chẳng hạn như vi khuẩn gây tụ huyết, dịch tả, thương hàn... Đặc biệt hơn, còn có một chủng vi khuẩn gọi là Streptococus suis (liên cầu khuẩn heo).

Một khảo sát của ngành chăn nuôi Australia và New Zealand cho thấy, 73% heo  khỏe mạnh đều có sẵn vi khuẩn Streptococus suis trong họng. Bình thường, nó sống cộng sinh nhưng chẳng may nếu heo mắc bệnh, sức đề kháng giảm, thì loại Streptococus suis sẽ có điều kiện để phát triển, gây ra dịch bệnh liên cầu.

Hiện tại, y học đã xác định được 35 dạng (type) liên cầu khuẩn khác nhau nhưng phần lớn, liên cầu khuẩn gây bệnh cho heo đều thuộc dạng 2, và nó có thể sống được khoảng 2 tuần trong các chất thải của heo. Điều nguy hiểm nhất là liên cầu khuẩn heo có thể lây sang các loại gia súc khác như bò, dê, chó, cừu... Việc xác định heo có nhiễm loại Streptococus suis hay không cũng khó, vì phải thực hiện các xét nghiệm  vi trùng học rất phức tạp.

Streptococus suis  tồn tại khá lâu trong chất thải của heo, xác heo chết, rác thải và cả ở ruồi nhặng. Bệnh lây qua đường hô hấp. Vì vậy, có nhiều trường hợp, sau khi trong chuồng có heo chết do bệnh liên cầu khuẩn, người nuôi tưởng rằng chỉ cần quét dọn phân, rác cho sạch là xong nhưng không hề biết rằng Streptococus suis  vẫn tồn tại.

Thời gian từ khi heo nhiễm khuẩn tới lúc phát bệnh thường là từ 1 đến 5 ngày, và Streptococus suis có khả năng gây ra cho heo các thể bệnh như thể viêm đường hô hấp cấp, thể viêm não, thể viêm khớp cấp và viêm cơ tim, thể viêm đường sinh dục.

Triệu chứng điển hình của heo khi nhiễm Streptococus suis là sốt cao (40-41,50C), biếng ăn, ủ rũ, run rẩy, đứng không vững. Về nội tạng, heo bị viêm khớp, viêm khí quản, viêm phổi. Và bởi vì liên cầu khuẩn có độc tố rất cao, phát triển rất nhanh trong máu, dẫn đến nhiễm trùng máu.

Vì thế, nếu tiếp xúc với các loại bệnh phẩm này, thì chuyện lây sang người là chuyện hoàn toàn có thể xảy ra. Tại Trung Quốc, bệnh liên cầu khuẩn heo gây ra tại tỉnh Tứ Xuyên từ cuối tháng 6 đến đầu tháng 8/2005, đã khiến 44 người chết trong tổng số 214 người nhiễm bệnh. Riêng tại Việt Nam, từ đầu năm đến nay, đã có 42 người nhiễm, trong đó có 2 người chết.

Theo ghi nhận của Trung tâm Bệnh Nhiệt đới TP HCM, từ năm 1996 đến 1998, mỗi năm chỉ có khoảng 1 đến 3 bệnh nhân nhập viện vì bệnh này. Nhưng chỉ trong 2 năm gần đây, con số này đã tăng lên hơn 70 người.

Tất cả những trường hợp nhiễm bệnh “liên cầu khuẩn heo” đều có tiếp xúc trực tiếp với heo ốm, như ăn tiết canh, ăn thịt heo bệnh nấu không chín, hít phải những hạt nước bọt, dịch tiết của heo bệnh, hoặc trên da có những vết trầy xước, rồi dính phải máu, phân heo bệnh.

Triệu chứng của người nhiễm “liên cầu khuẩn heo” rất giống với bệnh nhiễm trùng máu, bệnh viêm màng não mủ nên ở tuyến cơ sở, cán bộ y tế rất khó chẩn đoán phân biệt. Thời gian nung bệnh lại rất nhanh, chỉ từ vài giờ đến vài ngày. Vì thế, có người nhiễm bệnh 8 hoặc 10 ngày mới được chuyển lên tuyến trên.

Thường thì người bệnh khởi đầu bằng sốt cao, đau nhức bắp thịt, đau bụng, mệt mỏi toàn thân. Tiếp theo, người bệnh xuất huyết, trụy tim mạch, suy hô hấp, suy đa phủ tạng không phục hồi, rồi chết. Theo các chuyên gia y tế, tỉ lệ chết ở người nhiễm liên cầu khuẩn heo, thường là khoảng 7% (nghĩa là cứ 100 người nhiễm, thì có 7 người chết).

Để phòng tránh, trong giai đoạn hiện tại, kiên quyết không cho phép mua bán heo bệnh, không giết mổ, ăn thịt heo bệnh – nhất là món tiết canh hoặc nội tạng heo như gan, lòng, dạ dày nấu không kỹ.

Với những người làm công việc giết mổ, phải có biện pháp đề phòng như đeo khẩu trang, găng tay, kính. Không tiếp xúc với heo nếu trên cơ thể có những vết trầy xước. Khi  cơ thể đột ngột sốt cao, da có những mảng xuất huyết, nên đến ngay các cơ sở y tế tuyến tỉnh để được điều trị kịp thời. Chuồng trại chăn nuôi phải được phun thuốc tiêu độc, khử trùng