Nhâm Thìn nói chuyện Long quyền

Võ Thiếu Lâm là môn võ nổi tiếng ở Trung Quốc và trên thế giới. Võ công nguyên thủy của Thiếu Lâm gồm 18 thế trong La Hán Thập Bát Thủ, được thành Thất Thập Nhị Huyền Môn (72 công phu) làm cơ sở nền tảng cho Thiếu Lâm quyền về sau. Từ 72 thế quyền sau đó được phát triển lên đến 108, rồi 170 thế... Về sau, các thế quyền này kết hợp với các bài tập Ngũ Cầm Hí của Thần y Hoa Đà thời Tam Quốc và Bát Đoạn Cẩm mà khai triển thành Ngũ hình quyền gồm Long, Xà, Hổ, Báo, Hạc. Thiếu Lâm Ngũ hình quyền được sáng tạo để giúp phát triển cả 5 phương diện sức mạnh: Lực, Cốt, Tinh, Khí và Thần; trong đó Long quyền luyện thần, Hổ quyền luyện cốt, Báo quyền luyện lực, Xà quyền luyện khí, Hạc quyền luyện tinh.

Võ thuật chùa Thiếu Lâm

Do mang tên của con vật thần bí này, Thiếu Lâm Long hình quyền đã vượt quá thế giới thực tại, những kỹ thuật của rồng chỉ là biến dị những đặc trưng thuộc kỹ thuật của các con vật khác. Chẳng hạn, động tác Long hình quyền thường mềm mại và uốn vòng tương tự cử động của loài rắn, nhưng khác là rắn không có chân, còn vuốt rồng tạo thành một yếu tố quan trọng trong các thế chiến đấu của rồng nên Xà hình quyền tấn công bằng đầu ngón tay trong khi Long hình quyền thường kết thúc bằng một đòn cương mãnh đột ngột. Rắn chỉ vận dụng riêng nhu lực còn rồng vận dụng một sức mạnh phối hợp cả cương lẫn nhu. Do con rồng có móng vuốt, gọi là Trảo, nên Long hình quyền có một kỹ thuật trảo  thủ đôi khi có thể lẫn lộn với cách sử dụng móng vuốt của Hổ.

Tuy nhiên, vẫn có thể phân biệt Long trảo với Hổ Trảo qua các đặc trưng là Long trảo chủ về vồ chụp trong khi Hổ trảo chủ về cào xé. Kỹ thuật Long trảo không đánh từ trên xuống để xé toạc đối thủ mà mềm mại hơn, nhắm trước hết tới việc khóa hoặc lôi giật. Nhưng không hẳn mọi động tác tay trong Long hình quyền đều thuộc về trảo, mà vẫn có những đòn tấn công bằng ức bàn tay và nắm tay tức chưởng và quyền.

Sự góp phần căn bản của Long hình quyền cho việc rèn tập Thiếu Lâm ngũ hình quyền là việc luyện tập để triển Khí. Khí là những năng lực nội tại của cơ thể. Khi được triển khai đúng lúc, Khí có thể phối hợp với ngoại lực để đưa tới những tác dụng đáng kể. Chẳng hạn như tự thân long trảo vẫn có ngoại lực lớn nhưng luôn bị hạn chế bởi thể lực. Khi đưa Khí vào trảo thủ của mình, một võ sinh Ngũ hình quyền sẽ phát ra một lực mạnh gấp bội lần ngoại lực đơn thuần của trảo thủ.

Trong Long hình quyền, nhiều phương pháp triển khí có thể được ứng dụng. Một phương pháp quan trọng là hít thở đúng phép. Hít thở phải thư giãn, dùng phần dưới của cơ thể để hút hơi hơn là chỉ dùng riêng vùng ngực. Hơi thở không thể căng thẳng gấp gáp mà phải mềm mại, nhẹ nhàng. Khi thở đúng, hơi thở sẽ giúp chuyển khí về đan điền là vùng tập trung các nguồn nội lực của cơ thể. Thở đúng còn khiến thân thể mềm dẻo, nhẹ nhàng hơn do tình trạng chu lưu đều khắp của khí.

Kỹ thuật thở theo Long hình quyền ứng dụng trong chiến đấu là một loại hơi thở gắt và nhẹ, phần nào liên quan tới nguyên tắc Nhu tải Cương. Hơi thở đều nhẹ, tạm nghỉ cho tới khi tung đòn thì bật mạnh ra, phối hợp với sức đánh.

Trong việc luyện Long hình quyền, võ sinh phải giữ mềm mại, khoan thai để triển Khí tựa như đang tập Thái Cực Quyền. Hấp tấp, căng thẳng quá, Khí sẽ không lưu chuyển. Ngoại lực cương mãnh chỉ phát ra khi có một va chạm. Trong trường hợp ngược lại, võ sinh phải tập trung vào việc triển Khí để tạo một nội lực cần thiết đủ đối phó với mọi điều có thể tới. Võ sinh còn phải rập khuôn và biểu hiện những đặc tính của Rồng. Rồng có tính ẩn hiện nên võ sinh thể hiện đặc tính này bằng cách gây loạn tinh thần đối thủ khiến đối thủ ngỡ mình tấn công ở phía này trong khi mình bất ngờ tấn công từ phía kia. Rồng lại có khả năng biến hóa nên võ sinh có thể dùng cả thân mình làm vũ khí để trở thành lớn hơn hoặc chỉ sử dụng riêng mấy đầu ngón tay để tấn kích vào một điểm nhỏ trên người đối thủ. Rồng vốn có tiếng là di động được từ đáy biển tới không trung nên Long hình quyền đã truyền dạy cho võ sinh cả hai kỹ thuật là Xuyên (vân) và Nhập (hải).

Một phần tinh thần của rồng là ý. Tinh thần của việc triển khí là Thần. Võ sinh Ngũ hình quyền có thể dồn khí qua mắt để tạo ra Thần hoặc Ý. Thường, chỉ một cái nhìn cũng đủ khiến đối thủ phải khiếp hãi.

Nói tóm lại, Long hình quyền là sự phối hợp Nội năng với Ngoại lực để sản sinh một sức mạnh vô cùng đáng sợ.

Về khí công, có Long quyền khí công với các động tác chuẩn bị và kết thúc, Thần long xuyên vân, Thần long giáng sơn. Về cách tập khí công chùa Thiếu Lâm gồm có: (1) tĩnh thiền công (thiền định), (2) thập đoạn công. Thập đoạn công gồm 10 giai đoạn, trong đó có giai đoạn 3: Giáng long và giai đoạn 7: Long thốn.

Hình tượng rồng có thân dài được khắc tạc, tô vẽ uốn khúc với mây làm 3 đoạn "vân long tam tiết" trông mềm mại nhưng dũng mãnh. Bài tập Du long công cũng luyện thân pháp uốn lượn thành 3 vòng tròn lên xuống, bao gồm 16 động tác với các thao tác: chuẩn bị và kết thúc, Du long hí thủy, Du long xuất thủy.

Tẩy tủy kinh là thuật dưỡng sinh tối ưu lưu truyền từ xa xưa ở Trung Quốc, tương truyền do tổ sư Bồ Đề Đạt Ma sáng tạo, gồm 12 thức. Trong đó có thức thứ 4 mang tên Thần long quyển trụ (Rồng thần quấn cột) và thức thứ 9 mang tên Thanh long thám trảo (Rồng xanh dò móng).

Ngũ hành công là một công pháp truyền thống của nền y võ Trung Hoa thời cổ, bao gồm đủ nhuyễn ngạnh của Nội Gia khí công. Ngũ hành công gồm Khải Nguyên công chủ về thổ, Long hình công chủ về Thủy, Hạc hình công chủ về Mộc, Ưng hình công chủ về Kim và Hổ hình công chủ về Hỏa. Đây là một phương pháp trị bệnh và tăng cường sức khỏe thông qua rèn luyện thân thể.

Một môn phái nổi danh của võ thuật Trung Hoa là võ phái Nga Mi có nguồn gốc từ chùa Thiếu Lâm Tung Sơn, Hà Nam do các sư tăng của Thiếu Lâm đến núi Nga Mi hoằng dương Phật pháp vào khoảng từ triều nhà Đường và phát triển mạnh từ thời nhà Nguyên đến thời nhà Minh. Quyền pháp Nga Mi rất phong phú do có sự tích hợp các loại quyền thuật của Thiếu Lâm và Võ Đang nên có đầy đủ các loại tượng hình quyền như Long, Xà, Hổ, Báo, Hạc, Phụng, Quy, Đường Lang, Hầu... và Bát Quái Chưởng, Hình ý quyền. Trong hệ quyền Nga Mi có bài quyền Nga Mi hỏa long quyền nổi danh.

Hình ý quyền là một loại quyền nổi tiếng trong võ thuật, có xuất xứ từ Thiếu Lâm Tung Sơn Hà Nam. Hình ý quyền lấy Ngũ hành quyền và Thập nhị hình quyền (quyền 12 hình tức long, hổ, hầu, mã, kê, yến, xà, đà, thai, ưng, hùng, báo) làm gốc quyền cơ bản. Một dải Hà Nam lưu hành Hình ý quyền phần lớn gọi là "Tâm ý quyền". Quyền pháp lấy "thập đại hình" (mười hình lớn là long, hổ, kê, ưng, xà, mã, miêu, hầu, dao, yến) và "Tứ quyền bát thức" làm quyền pháp cơ bản. Bài bản đơn luyện thì có Long hổ đấu thập hình hợp nhất (mười hình hợp nhất), Thượng trung hạ tứ bả v.v... Đây chính là Hình ý Linh thú quyền lưu truyền ở miền Nam Trung Hoa sau này giống Hình ý linh thú quyền Võ Đang phái.

Trong Tượng hình quyền, Long hình quyền lấy luyện "thần" làm chính, đặc biệt coi trọng khí trầm đan điền. Hai cánh tay trầm tĩnh (xuôi lặng), "Ngũ tâm tương ấn" (tức hai huyệt Lao Cung ở tay, hai huyệt Dũng Tuyền ở bàn chân và huyệt Bách Hội ở đỉnh đầu phải thông nhau). Khi vận động lên thì hung mãnh mau lẹ, toàn thân hoạt bát như thần long lướt trên không, co rút nhưng có lực thế mà không nghiêng vẹo. Khi cùng người giao đấu thì thường dùng "long trảo" (vuốt rồng) ngoài như sắt trong như bông, trong lỏng ngoài chặt, trong mềm ngoài cứng.

Không những ở Trung Hoa, mà ở Nhật bản hình tượng Long (rồng) xuất hiện trong các kỹ thuật đòn thế. Okinawa nằm trong quần đảo Ryuku, cách đều Nhật Bản và Trung Quốc. Hệ thống võ thuật mới hình thành ảnh hưởng rất đậm đà kỹ thuật "long, hổ, xà, hạc, báo" của Trung Quốc, và được gọi là "Năm kiểu mẫu" hay "Năm hình thức thủ pháp". Sức mạnh của Long quyền biểu hiện qua việc kiểm soát hơi thở (Ibuki) khi diễn quyền Sanchin, với việc thở ra ngắn kèm theo một tiếng huýt sáo mạnh ở cổ họng thật nhanh. Những người thực hành động tác Long quyền sẽ sử dụng bàn tay tấn công nhanh, hiệu quả bằng móng vuốt và những quả đấm, kết hợp với những động tác chậm, mạnh mẽ. Những ngọn Long cước thì đơn giản hơn: một đòn đá đôi trước mặt đi kèm với một quả đấm cao song hành với động tác nhảy xoay người 360 độ.

Võ thuật chùa Thiếu Lâm.

Bài Lôi Long đao thuộc võ Bình Định

Còn ở đất nước Việt Nam ta, với truyền thống "con Rồng, cháu Tiên", hình tượng Rồng xuất hiện nhiều trong dân gian và cả trong võ thuật. Vùng đất võ Bình Định nổi danh với câu ca: "Roi Thuận truyền. Quyền An Thái". Hệ thống quyền thuật của môn phái An Thái do võ sư Diệp Trường Phát (Tàu Sáu) được xây dựng dựa trên 4 bộ chính: Hổ quyền, Long quyền, Hầu quyền và Xà quyền. Trong đó, Hổ quyền và Long quyền thuộc Ngạnh công, được coi là nền tảng. Hầu quyền và Xà quyền thuộc Nhu công và Miên công, là phần xuất sắc cao diệu chỉ được truyền thụ khi đã luyện qua Hổ quyền và Long quyền.

Nói đến dòng võ Thuận truyền nổi danh với võ sư Hồ Ngạnh với thế Hoành đả long xà trong bài Đoản côn là một loại roi chiến hai đầu đặc sắc. Cũng như võ thuật Trung Quốc, trong những bài quyền tinh hoa của Bình Định, Tây Sơn cũng có bài Ngũ cầm quyền (long, hổ, báo, xà, hạc). Trong môn phái Thiếu bình Tây Sơn có quyền pháp: Long - Hổ - Hầu - Xà - Hạc và các bài quyền, binh khí mang tên Rồng: Mãnh long quyền, Long hổ quyền, Song long đao, Bát quái địa long đao. Võ Bình Định cũng nổi danh với bài Lôi long đao do Đô đốc Võ Văn Dũng sáng tạo ra.

Nói tóm lại, võ cổ truyền Bình Định rất đa dạng và phong phú bao gồm rất nhiều môn. Mỗi môn có kết cấu kỹ thuật riêng của nó, do nhiều yếu tố cấu thành như: tư thế cơ bản, động tác cơ bản, các bộ pháp: thủ pháp, tấn pháp, nhãn pháp, khí pháp... và các đòn thế. Thủ pháp (bộ tay) của võ cổ truyền Bình Định là Ngũ hành pháp. Luyện tập bộ tay theo phép Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ; trong đó có thủy là Cường long xuất hải (Con rồng bay nhanh mạnh ra biển, như luồng gió bay nhanh ra biển, ở thế tấn công). Tấn pháp là phương pháp luyện tập đôi chân và di chuyển theo hướng của nguyên lý bát quái. Bát quái tượng trưng cho tám quẻ, theo 8 hướng và 8 con vật; trong đó có bộ tấn Long tấn (tấn Rồng vàng).

Trong môn phái Vovinam, cũng có Long hổ quyền pháp bao gồm các thế: Khởi quyền, Long môn ngư vượt thủy, Hổ khẩu viên thượng phi, Long hổ phong vân hội, Hổ long đồng xuất vũ, Hồi đầu Long Hổ tụ.

Ở Việt Nam, có rất nhiều những bài quyền, đòn thế, binh khí mang tên "Long" nhưng khuôn khổ bài báo có hạn nên không thể liệt kê ra hết.

Qua bài viết này, chúng ta thấy rằng không phải ngẫu nhiên, các bậc danh võ đặt tên Long (Rồng) cho bài quyền, đòn thế, môn phái và nền võ học. Nhân năm Nhâm Thìn, đôi dòng phiếm bàn về võ Rồng (Long quyền)