Nghề lạ lùng: Cho thuê tủ ướp xác!

Bố anh Tự chết. Đành rằng sinh, lão, bệnh, tử là chuyện không ai tránh khỏi, nhưng ngặt một nỗi anh Tự còn hai người chị ở xa, có về đến nơi để nhìn mặt người quá cố lần cuối cùng nhanh nhất cũng phải mất 5 ngày. Đã vậy, khí hậu ở Nha Hố, Phan Rang lại rất khắc nghiệt, mỗi năm có hơn 300 ngày nắng, nhiệt độ trung bình luôn nằm trong khoảng từ 32 đến 35^oC. Mới tháng trước, bà Do hàng xóm mất, người nhà bà đã dùng trấu lèn chặt vào quan tài rồi đặt xung quanh tử thi những túi nilon đựng đầy nước đá, nhưng cũng chỉ sau 3 ngày là phải đem chôn vì những túi nước đá không tạo ra độ lạnh cần thiết để giữ cho xác chậm phân hủy.

Kể lại chuyện này với tôi, anh Tự nói: "Cả gia đình bàn đi tính lại mãi mà chẳng tìm ra cách nào để giữ xác bố tôi cho khỏi phân hủy trong thời gian đợi chị tôi về. May sao đến chiều, chú tôi từ Cam Ranh xuống, chú nói: Mày đi xã Cam Đức, huyện Cam Lâm, đến cơ sở điện lạnh Anh Duy, thuê cái tủ ướp xác là khỏi lo gì nữa".

Theo cơ chế sinh học, thân thể người ta khi chết - ở đây là chết bình thường - sẽ chịu những tác động của môi trường, của một số các loại men, vi khuẩn tồn tại trong người. Những tác động này chia làm 2 giai đoạn.

Giai đoạn 1 - hay còn gọi là giai đoạn biến đổi sớm: Lúc còn sống, nhiệt độ cơ thể thường ổn định trong khoảng 37^oC. Khi trút hơi thở cuối cùng, mọi hoạt động trao đổi chất trong người hoàn toàn ngừng lại và điều này đồng nghĩa với việc không còn năng lượng. 2 đến 3 tiếng sau khi chết, các mô, cơ bắt đầu lạnh và cứ 1 tiếng, nhiệt độ tử thi lại giảm đi 1 độ. Sau 24 tiếng, sự giảm nhiệt độ ngừng lại và tùy theo khí hậu bên ngoài, tử thi sẽ ở trong khoảng 26 đến 30 hoặc 32^oC. Bên cạnh đó, khi tim ngừng đập, máu ngừng chảy sẽ đọng lại ở một số vùng trong cơ thể. Hồng cầu thoát ra ngoài mạch máu, thấm vào các tổ chức mô, cơ, dẫn đến chuyện da người chết chuyển sang màu xám.

Cũng sau khi chết, sự mất nhiệt diễn ra cùng lúc với hiện tượng mất nước do hơi nước thoát ra qua da, niêm mạc..., bởi tác động nhiệt độ môi trường. Một số bộ phận khô đầu tiên là võng mạc mắt, môi, đầu lưỡi..., trương lực cơ giảm dần rồi sau đó là co cứng, diễn ra theo từng cơ quan. Tuy nhiên, 72 giờ sau khi chết, sự co cứng sẽ mất đi. Chính nhờ vào yếu tố này, những nhà chuyên môn hoặc cơ quan pháp y mới có thể xác định chính xác thời gian chết.

Giai đoạn 2, do hoạt động của một số loại men, cộng với tác động của các vi khuẩn tồn tại trong cơ thể ngay từ lúc người ấy còn sống - và tùy theo thể trạng mập, ốm, môi trường, khí hậu, nguyên nhân chết, mà hiện tượng thối rữa xuất hiện. Sự thối rữa gây ra bởi hoạt động mạnh của những loại vi khuẩn yếm khí, phân hủy protein trong tế bào, tạo ra hỗn hợp khí hydro, carbon sulfur, metan, amoniac, khiến áp lực nội thể tăng cao dẫn đến tử thi trương phình lên. Khí hậu càng nóng, sự trương phình, thối rữa càng nhanh xuất hiện.

Cơ sở điện lạnh của anh Duy.

Trở lại chuyện anh Tự, ngay lập tức anh đi xã Cam Đức, huyện Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa theo sự chỉ dẫn của ông chú. Chẳng khó khăn gì trong việc tìm ra cơ sở điện lạnh Anh Duy bởi nó nằm ngay trên Quốc lộ 1, và ngay trước cửa có một tấm bảng to đùng: "Cho thuê tủ ướp xác". Cạnh đó, là một chiếc hòm hình chữ nhật ba mặt được cấu tạo bởi hai lớp thép, sơn trắng, giữa có xốp cách nhiệt, bề ngang khoảng 1,2 mét, dài khoảng 2 mét, cao 0,5 mét. Mặt trên là tấm kính trong suốt còn ở một đầu hòm, là hệ thống tạo ra hơi lạnh 00C, hoạt động dựa vào nguồn điện. Giá thuê mỗi ngày 300 nghìn đồng, tiền điện, tang chủ chịu.

Chủ cơ sở cho thuê tủ ướp xác này là anh Nguyễn Viết Duy, năm nay 30 tuổi. Anh nói: "Thật ra  trước kia, tôi học ngành thủy sản ở Đại học Thủy sản Nha Trang. Được 2 năm rưỡi, vì hoàn cảnh gia đình nên tôi nghỉ". Trở về nhà, anh tìm cách để thuê mặt bằng, mở một cơ sở điện lạnh. Tôi hỏi học thủy sản mà sao lại làm điện lạnh, Nguyễn Viết Duy cười: "Thủy sản mà không bảo quản bằng cách đông lạnh thì làm sao giữ cho nó tươi trong nhiều ngày, nhất là khi ghe thuyền còn lênh đênh trên biển". Riêng về chuyện làm tủ ướp xác, anh kể: "Tôi nghĩ ra việc làm tủ ướp vào đầu năm 2007 khi chứng kiến nhiều đám ma, gia đình phải chôn sớm vì không thể để lâu được do trời quá nóng".

Dựa vào nguyên lý của chiếc tủ lạnh, Nguyễn Viết Duy mày mò hàn, gò, lắp ráp. Khi chiếc tủ đầu tiên ra đời, Duy thí nghiệm bằng cách đến lò mổ, mua mấy ký thịt bò, thịt heo còn tươi đem về cho vào tủ. Sau 5 ngày, thịt không bị phân hủy nhưng trong tủ, đá đông từng mảng. Duy kể: "Chắc sẽ không tang chủ nào hài lòng khi đưa xác thân nhân ở tủ ra, mà quần áo, chân tay, mặt mày bám đầy những lớp nước đá. Chưa kể khi lớp nước đá ấy tan, thì sẽ không hay lắm về mặt thẩm mỹ nên tôi lại tìm hiểu, nghiên cứu thêm".

Cuối cùng, chiếc tủ ướp xác có thể giữ cho thi thể người chết nguyên vẹn - dù để cả 10 ngày trong điều kiện thời tiết mùa hè - ra đời. Bên cạnh những ý kiến tán đồng, khuyến khích của gia đình, của bạn bè thân quen, thì cũng không ít người cho rằng Nguyễn Viết Duy làm chuyện viển vông. Thậm chí cô bạn gái của anh cũng tỏ ra e dè lúc biết người yêu mình làm tủ... ướp xác. Nguyễn Viết Duy nói: "Thoạt đầu, nhiều người còn bán tín bán nghi. Nhưng sau khi có một, hai đám đến thuê tủ, rồi thấy kết quả tốt nên dần dà, nhiều nơi biết đến...". Bây giờ, không chỉ ở Cam Ranh, Cam Lâm, TP Nha Trang, Ninh Hòa tìm đến thuê "tủ" của anh, mà nhiều tang gia ở Phan Rang, Tuy Hòa cũng đến để hợp đồng dịch vụ. Bên cạnh đó, một số các cơ sở dịch vụ mai táng - có cơ sở ở tận ngoài Huế - cũng tìm đến, đặt mua tủ của anh. Theo lời anh, tùy vào vật liệu mà mỗi chiếc tủ ướp xác có giá từ 15 đến 20 triệu đồng.

Câu chuyện giữa tôi và anh Nguyễn Viết Duy bị ngắt quãng vì có một tang gia đến thuê tủ. Nhà người quá cố cũng ở gần đó nên tôi đề nghị được đi theo. Chừng nửa tiếng sau, chiếc tủ ướp được đưa vào, cắm điện, đặt cạnh quan tài.  Duy lấy trong túi xách ra một chai "phoócmôn" cùng mấy cái bơm tiêm. Sau khi giải thích với thân nhân tang chủ, anh hút phoócmôn  vào bơm tiêm  rồi tiêm vào một số các mô, cơ trên thi thể người quá cố. Chất phoócmôn  ấy, cộng với nhiệt độ lạnh sẽ giữ cho xác chết không phân hủy trong nhiều ngày.

Từ khi đi vào hoạt động đến nay, bình quân mỗi tháng có khoảng 10 người ở nhiều tỉnh, thành khác nhau đến cơ sở điện lạnh Anh Duy thuê tủ ướp xác. Tùy theo hoàn cảnh của từng tang chủ mà anh Duy hoặc miễn phí hoàn toàn, hoặc chỉ lấy 1/3 tiền cho thuê. Với 5 chiếc tủ và 5 nhân viên kỹ thuật, anh Duy nói: “Chúng tôi sẵn sàng phục vụ mọi nơi, mọi lúc”. Bên cạnh đó, một số cơ sở dịch vụ mai táng cũng đặt anh làm tủ cho họ và theo lời anh, thì đã có hơn 30 chiếc được anh bán ra. Anh nói: "Sau khi người quá cố được chôn cất xong, tôi đem tủ về, rửa kỹ nhiều lần bằng thuốc sát khuẩn. Sau đó, tôi chiếu đèn cực tím trong 8 tiếng rồi đưa ra phơi nắng cả ngày". Anh cho biết: "Để có thêm kiến thức, tôi đang theo học hệ đào tạo từ xa - Khoa Cơ điện - Đại học Kỹ thuật TP HCM".

Một cán bộ ở UBND xã Cam Đức nói: "Địa phương ủng hộ việc làm của anh Nguyễn Viết Duy, vì ngoài việc góp phần làm giảm thiểu ô nhiễm môi trường do người quá cố phải quàn dài ngày, nó còn giúp cho thân nhân của họ có cơ hội nhìn mặt lần cuối cùng vì nghĩa tử là nghĩa tận...".

Việc tiêm phoócmôn vào thi hài đã hoàn tất. Bây giờ, người chết đang được gia đình thay quần áo để sẵn sàng đưa vào “tủ”. Trưa Cam Ranh nắng gắt, nhìn chiếc tủ trắng tinh, sạch sẽ, phả ra một làn hơi mát lạnh, tôi chợt nghĩ  đến sự hài lòng của thân nhân khi nhìn mặt người quá cố lần cuối cùng