Ngân hàng Goldman Sachs và phố Wall bị vạch mặt

Sự ra đi đầy náo loạn của Greg Smith

Với tiêu đề bức thư là "Vì sao tôi rời khỏi Goldman Sachs?", chủ nhân của lá thư đình đám trên đã trực tiếp chỉ trích CEO Lloyd Blankfein và Chủ tịch Gary Cohn là những người đã phá hủy văn hóa kinh doanh. Những vị lãnh đạo hàng đầu công ty đã gọi khách hàng của mình là những kẻ "khờ khạo". Smith còn gọi Goldman Sachs là một nơi "độc hại và hủy diệt".

Sau 12 năm làm việc, một thời gian theo anh là "đủ để hiểu về văn hóa cũng như về con người tại tổ chức", Greg Smith, hiện 33 tuổi, đã quyết định từ bỏ ngân hàng mà ai cũng mơ ước được làm việc cho nơi này. Từng có 4 năm theo học kinh tế tại Đại học Standford, một trong những trường đại học hàng đầu của Mỹ. Sau khi tốt nghiệp anh có nộp đơn xin học bổng uy tín Rhodes (Bill Clinton từng đạt học bổng này). Đây là cơ hội để anh có thể học chuyển tiếp sang Đại học Oxford của Anh nhưng dù đã nằm trong top 10, Smith vẫn bị loại vì chỉ có 4 ứng viên xuất sắc nhất được chọn. Năm 2001, sau  khi tốt nghiệp, anh gia nhập Tập đoàn Goldman Sachs và có 10 năm làm việc ở phố Wall trước khi chuyển đến Anh.

Greg Smith sinh ra trong một gia đình trung lưu ở Johannesburg Nam Phi, trước khi chuyển đến Mỹ. Bố anh là một dược sĩ còn mẹ làm nội trợ. Cả hai hiện đã ly hôn và mẹ anh vẫn sống ở Johannesburg. Smith từng học ở trường tư thục dành riêng cho các gia đình người Do Thái. Là một cây vợt xuất sắc trong môn bóng bàn, Smith từng giành huy chương đồng ở bộ môn này khi tham dự cuộc thi Maccabiah, được coi như thế vận hội của người Do Thái, tổ chức tại Israel. Khi đánh giá về con người Greg Smith, thầy giáo và bạn bè của anh đều cho biết: "Greg là một người đặc biệt, cậu ấy là người sống rất đạo đức, chuẩn mực đạo đức luôn là điều cậu ấy quan tâm và sẽ không bao giờ từ bỏ ý nghĩ về điều đó".

Tuy nhiên một số nhân viên trong công ty cho rằng Greg làm điều này là vì bất mãn khi con đường thăng tiến của anh ta không thuận lợi như anh mong muốn. Người ta cho là Greg đã nhiều lần to tiếng với lãnh đạo về khoản tiền thưởng hồi tháng 2. 

Greg Smith, chủ nhân của lá đơn từ chức đình đám và là nhân vật gây nên cơn chấn động với Goldman Sachs.

Sau khi đơn từ chức của Greg Smith được đăng tải, thiệt hại của Ngân hàng Goldman Sachs ước tính lên đến 1,3 tỉ bảng Anh trên các sàn giao dịch và giá cổ phiếu giảm 3,4% tại sàn giao dịch New York. Trong bức thư, Greg Smith cho biết nhân viên của Goldman đã coi khách hàng như những "kẻ khờ khạo" và lừa gạt họ để chiếm đoạt tiền của khách hàng càng nhiều càng tốt.

Trong bức thư Greg viết: "Có thể nhiều người còn nghi ngờ nhưng văn hóa từng là một phần sống còn trong sự thành công của Goldman Sachs. Nó xoay quanh các vấn đề về làm việc nhóm, sự liêm khiết, tinh thần nhân văn và luôn làm những điều tốt cho khách hàng. Văn hóa kinh doanh này như một bí quyết để giữ gìn lòng tin nơi khách hàng suốt 143 năm qua. Nó không chỉ đơn thuần ở việc kiếm tiền... Tuy nhiên, tôi rất buồn khi phải nói rằng, hôm nay tôi nhìn xung quanh và rõ ràng là không thấy bóng dáng thứ văn hóa đã từng khiến tôi muốn làm việc cho nơi này… Điều khiến tôi cảm thấy mệt mỏi và day dứt chính là sự thật tập đoàn đã cố lừa dối khách hàng của mình. Trong 12 tháng qua tôi đã tận mắt chứng kiến 5 giám đốc điều hành cho rằng khách hàng của họ là những tên ngốc".

Đúng vào lúc này, Tổng thống Barack Obama cùng chính quyền của mình đang đề xuất những cải tổ ở khu phố Wall lên Quốc hội mặc cho những phản đối của đảng đối lập. Sự kiện này cũng đã củng cố thêm những phản đối cũng như chỉ trích từ phía các nhà chính trị và những người phản đối tập đoàn về việc đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng tài chính và kiếm lời trên sự mất mát của khách hàng.

Năm 2010, Goldman Sachs đã mất 550 triệu USD đề giải quyết vụ  kiện cáo buộc họ đã làm lạc hướng các nhà đầu tư. Theo nhiều người nhận định thì lá thư và sự ra đi của Smith thực sự làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tập đoàn nói riêng và toàn ngành nói chung khi mà thế giới đang cố gắng tiến hành cuộc cải cách trong lĩnh vực tài chính ngân hàng.

Đáp trả lại lời cáo buộc của Smith, đại diện của ngân hàng cho biết: "Chúng tôi không đồng tình với suy nghĩ của Greg Smith. Goldman Sachs chỉ có thể tồn tại khi khách hàng của chúng tôi thành công". Trong một phát biểu, Goldman Sachs tuyên bố họ không cần Greg Smith phải dạy họ cách kinh doanh như thế nào.

Sự chống đối của Smith chỉ là ý kiến chủ quan của một cá nhân. "Với quy mô tầm cỡ của tập đoàn thì việc một vài người trong tổ chức có những hành động cản đường và ý nghĩ tiêu cực như vậy là điều khó tránh khỏi". Nhiều người ủng hộ Goldman Sachs cho rằng hành động của Smith là sự phá bĩnh và hủy hoại hình ảnh của công ty khi anh ta đã kiếm được dư tiền cho cuộc đời của mình. Được biết, Greg Smith đã ném đi sự nghiệp với mức lương cơ bản 175.000 bảng và tiến tới là 1 triệu bảng cùng tiền thưởng bằng việc viết lá thư khuấy động cả phố Wall và thị trường tài chính kia.

Trụ sở Goldman Sachs ở New York.

Cánh tay quyền lực của Goldman Sachs và quy tắc vàng phố Wall

Dấu chấm hỏi về quyền lực Goldman Sachs không chỉ là mối bận tâm của người Mỹ mà còn của nhiều người dân trên các quốc gia có sự hiện diện của ngân hàng này. Tháng 5/2007, tờ The Independent (Anh) có bài viết cho biết người Italia đã ca thán rằng, Goldman Sachs đang điều hành cả đất nước họ. Người đứng đầu Italia lúc đó, Thủ tướng Romano Prodi từng ăn lương của Goldman Sachs từ năm 1990 đến 1993, và lãnh lương trở lại vào năm 1997.

Chủ tịch Ngân hàng Thế giới (WB) hiện nay, ông Robert B. Zoellick cũng từng là Phó chủ tịch của Goldman Sachs. Ngoài việc nắm giữ những vị trí chủ chốt trong các chính phủ nước ngoài, tổ chức quốc tế, các "cựu binh Goldman" còn là giám đốc điều hành hoặc nhân sự cấp cao của nhiều công ty, ngân hàng toàn cầu khác.

Đây không phải lần đầu tiên Goldman Sachs dính vào những nghi vấn. Ngân hàng này từng bị cuốn vào vòng xoáy của cuộc khủng hoảng tài chính thế giới. Tháng 4/2011, Goldman Sachs đã phải đối mặt với cáo buộc lừa đảo khách hàng của Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC). Cụ thể, Goldman cùng với Quỹ Paulson & Co thông qua một loạt các giao dịch đã thực hiện một phi vụ khiến thị trường tài sản thế chấp của Mỹ sụp đổ và số tiền 1 tỉ USD của các nhà đầu tư bỗng dưng bốc hơi.

Theo nhật báo phố Wall, SEC cho biết năm 2007, John Paulson (54 tuổi), chủ quỹ đầu tư của Paulson & Co. đã "phát minh" ra một hình thức đầu tư mang tính chất lừa đảo có tên ABACUS: theo đó, họ sẽ phát hành các loại chứng khoán dưới chuẩn, được đảm bảo bằng tài sản thế chấp có nguy cơ mất giá trị rất cao.

Theo SEC, Phó chủ tịch của Goldman Sachs, Fabrice Tourre đã cố tình chào bán các cổ phiếu này, che giấu thông tin hoặc tung tin giả cho khách hàng. Trong khi thị trường nhà ở bắt đầu sụt giảm giá trị, Goldman lại liên tiếp gặt hái lợi nhuận. Trên thực tế, các nhân viên và doanh nghiệp đều có quyền làm mọi thứ ở phố Wall miễn là họ công khai những việc mình làm. Ngay cả những hành vi nguy hiểm và tiêu cực nhất ở phố Wall cũng được chấp nhận nếu người ta công bố mọi thông tin về nó. Quy tắc "vàng" ở phố Wall - quy tắc minh bạch mọi thông tin đã bị Goldman vi phạm.

Từ khi mới thành lập, Goldman Sachs đã được biết đến như một thế lực nhiều ảnh hưởng. Họ thuê những cựu chính trị gia và công chức về làm nhân viên, trong khi đội ngũ "cựu binh" của họ là nguồn nhân lực luôn sẵn sàng cho các nhà chính trị và bộ máy công quyền. Nhiều người còn cho rằng chính Goldman Sachs là một trong những tác nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng tài chính vừa qua, thông qua các hoạt động đầu tư của họ ở châu Âu.

Năm 2000 và 2001, Goldman từng giúp Athens bí mật vay hàng tỉ USD để che giấu tình hình tài chính tệ hại của họ bằng cách tạo ra các sản phẩm phát sinh có thể chuyển các khoản vay thành giao dịch tiền tệ mà Hy Lạp không phải công bố theo luật của EU. Chính hoạt động này khiến tình hình tài chính Hy Lạp trông có vẻ "khỏe mạnh" hơn thực chất, một điều kiện để dẫn đến "cái chết bất ngờ".

Trong lúc chính phủ các nước đã buộc phải vay vốn ngân hàng để phục hồi khả năng thanh khoản. Các tư vấn viên của Ngân hàng Goldman đã có những lời khuyên rất khác nhau cho các đối tượng khách hàng khác nhau. Đối với những vị "khách sộp", họ tư vấn nên giảm lượng vàng đầu tư trong khi nói với những khách hàng có hầu bao nhẹ hơn rằng giá vàng có thể sẽ tăng lên. Ngân hàng đã chối bỏ mọi sai phạm và giữ thái độ bênh vực hoạt động tư vấn "tùy đối tượng" cho các khách hàng.

Thêm vào đó, sự sụt giá của những cổ phiếu cũng góp phần gây ra cuộc suy thoái tài chính năm 2008. Lý do là vì khi càng có nhiều nhà đầu tư tư nhân và các tổ chức tài chính trung gian đầu tư vào sản phẩm cổ phiếu thế chấp, rủi ro lại được nhân rộng lên khắp nền kinh tế. Cũng do nhà đầu tư không biết rằng, các món nợ xấu đã được đóng gói rồi đem bán, các ngân hàng trở nên e dè về việc cho vay bởi họ sợ sẽ trở thành trò lố của các hợp đồng xấu.

Chính vì lý do này, Chính phủ Mỹ đã buộc Goldman và một số ngân hàng đầu tư khác chuyển thành ngân hàng thương mại sau sự sụp đổ của Ngân hàng Thương mại Lehman Brothers.

Năm 2010, ngân hàng dành 15,3 tỉ USD cho lương và thưởng, riêng mức thưởng gần đây nhất của giám đốc điều hành Blankfein là 7 triệu USD. Trong khi đó ngân hàng lại làm hoang mang các nhân viên rằng họ sẽ xa thải 1.000 nhân viên Mỹ để thuê lại nhân viên ở Singapore.

Trong một nghiên cứu mới đây về danh tiếng doanh nghiệp của Harris Interative Inc, một công ty nghiên cứu thị trường, Goldman Sachs đã xếp vị trí thấp nhất trong bảng xếp hạng.

Tạp chí nổi tiếng Forbes cho rằng "Goldman Sachs cần phải có những nỗ lực hết mình để cứu vãn danh tiếng và những nỗ lực ấy phải bắt nguồn từ những vị trí cấp cao nhất"