Có hay không sự tiếp tay cho Vedan “bức tử” sông Thị Vải

Hệ thống trận đồ bát quái của Công Ty Vedan

Một đặc điểm rất dễ nhận thấy sự dối trá có kế hoạch của Công ty Vedan chính là việc bố trí lẫn lộn các đường ống xả nước thải chưa qua xử lý từ bể chứa trực tiếp xuống sông Thị Vải nằm xen kẽ với các đường ống xử lý nước thải khác. Hàng trăm đường ống nằm lẫn lộn nhau như một mê cung thách thức Cơ quan điều tra (CQĐT).

Bên cạnh đó, công việc khai quật phân loại đường ống còn gặp rất nhiều khó khăn bởi đơn giản phía Công ty Vedan cứ lừng khừng trong chuyện cung cấp hồ sơ thiết kế, bản vẽ của hệ thống đường ống xả nước thải cho CQĐT.

Ngày 20/9, CQĐT đã bất ngờ phát hiện thêm một hệ thống đường ống nghi vấn có dấu hiệu dẫn nước thải chưa qua xử lý trực tiếp ra sông Thị Vải từ bể chứa. Đường ống nghi vấn chưa được giải quyết thì đến sáng ngày 21/9, CQĐT tiếp tục phát hiện thêm 1 đường ống của Vedan xả nước thải trực tiếp ra sông Thị Vải, đường ống bằng nhôm, đường kính 30 cm chôn sâu dưới lòng đất, dẫn nước thải chưa qua xử lý từ xưởng axít qua khu bồn chứa lên men lớn có dung tích 15.000 - 30.000 lít một bể.

Để có thể truy tìm đường ống này trước trận đồ bát quái đường ống, van đóng mở, lực lượng C36 đã yêu cầu ông Lâm Mậu Phủ, người nắm rõ ngọn nguồn hệ thống xử lý nước thải của nhà máy, đóng tất cả các van khác và mở hệ thống van này, kết quả nước đổ ra đã làm đỏ ngầu, nổi đầy bọt khí dưới gầm cầu cảng số 1 và loang ra cả một khúc sông...

Hệ thống hút nước sông Thị Vải của Công ty Vedan.

Trước đó, CQĐT cũng đã phát hiện đường ống thứ 3, sau khi yêu cầu phía Công ty Vedan vận hành thử hệ thống xử lý nước thải của công ty. Như vậy, sau khi Cục Cảnh sát môi trường mật phục trong một thời gian dài đã phát hiện 2 hệ thống ống ngầm của Vedan chôn sâu dưới lòng đất để xả nước thải chưa qua xử lý ra sông Thị Vải, từ ngày 10/9 đến nay CQĐT đã phát hiện được 4 hệ thống ống ngầm xả nước thải chui của Vedan. Rồi liên tiếp nhiều ngày sau đó, hàng loạt đường ống xả nước thải từ bể chưa xử lý trực tiếp ra sông Thị Vải lần lượt bị cơ quan chức năng phát hiện.

Trao đổi với báo chí trong lúc cơ quan chức năng vẫn đang tiếp tục điều tra, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà cho biết ở những lần kiểm tra trước, CQĐT chỉ mới phát hiện một bể bán âm và một bể chứa 15.000m³ nước thải. Nhưng, khi tiếp tục kiểm tra CQĐT đã phát hiện thêm 14 bồn chứa mới với tổng khối lượng nước thải lên đến trên 20.000 m³/ngày đêm.

Đã có hàng loạt sai phạm của Công ty Vedan được CQĐT phát hiện. Thế nhưng, công ty này vẫn tiếp tục thách thức CQĐT bằng việc “kiểm tra cứ kiểm tra, xả nước thải chưa qua xử lý cứ thải”.

Cụ thể là vào ngày 25/9, CQĐT đã phát hiện tại xưởng sản xuất tinh bột (PGA), một công nhân của Công ty Vedan đang vận hành máy bơm nước thải bùn lắng từ 8 hồ bán âm ra hệ thống mương giải nhiệt. Sau đó, lượng nước này theo mương lộ thiên chảy ra hồ đất rồi xả thẳng ra kênh rạch.

Trước CQĐT, công nhân này đã khai nhận mỗi ngày anh điều khiển cho máy bơm nước bùn ra ngoài với thời lượng khoảng 8giờ/ngày, khối lượng nước thải ra khoảng 800m3/ngày. Không chỉ dừng lại ở đây, nhiều khả năng Công ty Vedan còn có những đường ống chất thải không qua xử lý khác.

Như vậy, tính đến chiều ngày 25/9/2008, CQĐT đã phát hiện tổng cộng Công ty Vedan đã đặt 5 đường ống trực tiếp nước thải từ bể chứa nước thải chưa qua xử lý xả ra sông Thị Vải. Dĩ nhiên, đây chỉ là những phát hiện còn đang trong quá trình điều tra. Kết thúc cuộc điều tra không biết sẽ còn phát hiện ra thêm được bao nhiêu đường ống xả nước thải nữa(?!). Có lẽ, chỉ Công ty Vedan mới trả lời chính xác được.

Công ty Vedan - sai phạm nối tiếp sai phạm

Ngày 26/9 vừa qua, Đoàn công tác của Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có kết luận ban đầu về những sai phạm của Công ty Vedan.

Qua việc khai quật hiện trường, Đoàn kiểm tra đã tiếp tục phát hiện có thêm hệ thống đường ống xả nước thải từ xưởng axít vào hệ thống hồ sinh học tự nhiên số 1 của công ty này. Hệ thống xử lý nước thải UASB không hoạt động theo chế độ tự động, dòng chảy không liên tục từ bể thu gom lên bể lắng hóa học mà chảy theo điều khiển của công nhân vận hành. Tại thời điểm kiểm tra có 2 ống xả bùn xả trực tiếp bùn hoạt tính từ hệ thống bể UASB sang hồ sinh học số 2 và hệ thống thiết bị ép bùn không hoạt động.

Cán bộ vận hành hệ thống này đã khai nhận với CQĐT rằng, máy ép bùn đã ngưng hoạt động nhiều năm nay. Qua đó, Đoàn kiểm tra kết luận hệ thống xử lý nước thải UASB của Vedan không vận hành đúng thiết kế kỹ thuật quy định, bùn thải lỏng không được đưa vào máy ép bùn mà xả trực tiếp vào hệ thống hồ sinh học số 2.

Kết luận từ Đoàn kiểm tra cho thấy, Công ty Vedan đã thiết kế và lắp đặt hệ thống bơm, đường ống kỹ thuật để bơm dịch thải sau lên men của nhà máy sản xuất bột ngọt và lysine từ bể chứa bán âm (có dung tích 6.000-7.000m³, bồn chứa 15.000m³) và một số bồn bể khác theo hệ thống đường ống (có đoạn chôn ngầm, có đoạn đi trên mặt đất) ra cầu cảng số 1 và số 2, để bơm chất thải chưa qua xử lý ra sông Thị Vải.

Kiểm tra hệ thống đường ống xả nước thải Vedan.

Tổng khối lượng dịch thải sau lên men mà Công ty Vedan xả trực tiếp ra sông Thị Vải, đã được cơ quan chức năng xác định là: 105.600m³/tháng (trước đó chỉ phát hiện 44.800m³/tháng), trong đó 80.000m³ thải ra từ xưởng lysine và 25.600m³ xả ra từ bồn 15.000m³. Ngoài ra, khối lượng dịch thải sau lên men, Vedagro dạng lỏng và CMS hiện đang lưu giữ trong các bồn chứa và bể chứa của công ty này là 20.500m³. --PageBreak--

Việc lắp đặt hệ thống xả dịch thải nêu trên của Công ty Vedan là trái với quy trình kỹ thuật xử lý chất thải, không đúng với nội dung báo cáo đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt. Các hành vi vi phạm cố ý xả trực tiếp dịch thải sau lên men của Công ty Vedan ra sông Thị Vải mang tính hệ thống, có tổ chức và kéo dài, đã gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đối với sông Thị Vải.

Ngoài những sai phạm nghiêm trọng trên của Công ty Vedan, trong quá trình điều tra, Đoàn Công tác của Bộ Tài nguyên và Môi trường còn phát hiện công ty đã thiết kế và lắp đặt hệ thống van xả, hệ thống bơm và đường ống kỹ thuật để bơm nước thải của nhà máy sản xuất bột ngọt và Lysine từ 3 bể chứa ra hệ thống mương thoát nước giải nhiệt vào khoảng thời gian từ 18h ngày hôm trước đến 6h sáng ngày hôm sau, với tổng khối lượng nước xả thải là 1.560m³/ngày ra sông Thị Vải.

Kết quả phân tích mẫu tại trại chăn nuôi heo và bãi chứa nguyên liệu của Công ty Vedan, Đoàn kiểm tra còn phát hiện hàm lượng độc tố vượt khá cao, từ 5 đến 10 lần, với khối lượng xả thải khoảng 50m³/ngày; xả bùn thải từ nhà xử lý nước cấp vào hồ đất không qua thiết bị xử lý với khối lượng 800m³/ngày...

Ngày 26/9, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, Trần Hồng Hà cho biết, hiện đoàn kiểm tra của Bộ đã hoàn tất công việc, kết luận sai phạm đã được phía Công ty Vedan và đoàn ký. Tuy nhiên, trên cả phương án xử lý Công ty Vedan chính là sự dối trá của công ty này và thái độ bàng quan của các quan chức tỉnh Đồng Nai.

Rõ ràng, dư luận không thể đồng tình với cách trả lời “vì hệ thống xả nước thải của Công ty Vedan tinh vi nên chúng tôi không thể phát hiện”. Bởi đơn giản, khi PV Chuyên đề ANTG có mặt tại khu vực ô nhiễm của sông Thị Vải và tiếp xúc với những ngư dân tại đây thì hầu hết họ đều biết cống xả nước thải chưa qua xử lý của Công ty Vedan đặt tại đâu ở dòng sông, công ty này hay xả nước thải vào giờ nào, khi xả nước sông bị ô nhiễm ra sao... Thậm chí, khi triều lên, ngư dân vẫn có thể chỉ chính xác địa điểm cống xả nước thải chưa qua xử lý của Công ty Vedan.

Thêm một thông tin mà dư luận cần được giải thích thêm nữa là vì sao vào cuối năm 2004, ông Lê Viết Hưng, Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đồng Nai lại ký văn bản gửi Hội đồng thi đua khen thưởng tỉnh đề nghị khen thưởng Công ty Vedan vì đã có thành tích trong công tác “nỗ lực bảo vệ môi trường” (!?). Theo văn bản này thì mặc dù Công ty Vedan tuy có gây ảnh hưởng lớn đến môi trường nước khu vực sông Thị Vải vào năm 1994 - 1999 nhưng nay công ty đã cố gắng khắc phục, xử lý cơ bản nước thải sản xuất...

Công ty Vedan thừa tiền để lắp đặt hệ thống nước thải chưa qua xử lý để xả xuống sông Thị Vải rất tinh vi, nhưng họ lại không chịu dùng tiền đầu tư hệ thống xả nước thải đó để xây dựng một hồ xử lý nước thải sạch theo đúng tiêu chuẩn về môi trường. Điều này chứng tỏ, Công ty Vedan cho rằng, việc hủy hoại môi trường tại Việt Nam chỉ là chuyện nhỏ.

Bên cạnh đó, ông Lê Viết Hưng - Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đồng Nai từng cung cấp cho giới truyền thông về thông tin các vụ xử phạt Công ty Vedan. Cụ thể, ông Hưng cho biết trung bình mỗi năm có từ 3 đến 4 cuộc kiểm tra, qua đó Công ty Vedan bị phạt 4 lần với số tiền 23 triệu đồng. Lần bị phạt gần đây nhất vào năm 2006 với mức phạt cao nhất chỉ là 9 triệu đồng. Với mức xử phạt “cho vui” đó đối với một công ty lớn như Vedan khác nào chuyện “múc một ly nước ở biển rồi cho rằng biển sẽ cạn”.

Dường như, lãnh đạo Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh không nghĩ ra biện pháp nào khác có tính răn đe đối với Công ty Vedan ngoài chuyện “lâu lâu phạt vài triệu đồng” cho có lệ? Đã đến lúc dư luận cần được nghe câu trả lời minh bạch cho câu hỏi “Có hay không sự tiếp tay của một số quan chức trong việc để Công ty Vedan nhiều năm liền ngang nhiên bức tử sông Thị Vải?”