Chuyện thú vị bên lề Olympic vật lý quốc tế IPHO 39

Đúng như dự đoán trước thềm IPhO, đoàn Trung Quốc và Đài Loan – hai đội đã giành vị trí quán quân, mỗi đội đoạt 5 HCV; tiếp đến là các đoàn Việt Nam, Hàn Quốc, Mỹ, Ấn Độ - mỗi đội đoạt 4 HCV. Bốn thí sinh của chúng ta đã đăng quang vòng nguyệt quế gồm Nguyễn Đức Minh, Trường THPT Amstecdam Hà Nội; Đỗ Hoàng Anh, chuyên Lý lớp 12 ĐH KHTN, ĐH Quốc gia Hà Nội; Huỳnh Minh Toàn, THPT chuyên Lê Quý Đôn, Đà Nẵng và Nguyễn Tất Nghĩa, THPT chuyên Phan Bội Châu, Nghệ An. Em Trần Anh Vũ, THPT dân lập Đào Duy Từ, Hà Nội đã đoạt HCĐ. Tại IPhO 39 lần này, có hai “gương mặt” tài năng và trí tuệ thông minh nổi bật lên so với các kỳ IPhO trước là Ấn Độ và Đài Loan.

Đề thi IPhO: đặc sắc và gần gũi với đời sống của người Việt!

Đây có thể coi là điều độc đáo thú vị đầu tiên của IPhO 39. Ngày 22/7, ngay sau khi kết thúc bài thi lý thuyết kéo dài 5 tiếng, tất cả những ai có mặt tại Trung tâm Hội nghị quốc gia đều “ngỡ ngàng” trước một đề thi giàu hình ảnh và bản sắc văn hóa của người Việt Nam, nó làm cho đề thi vốn nhiều phép tính và con số không còn khô khan. Câu 1 - Chủ đề về cối giã gạo bằng sức nước. Câu 2 - Hiệu ứng Cheren Kov (đây là hiệu ứng của nhà khoa học người Nga đã được ứng dụng nhiều vào cuộc sống) và câu 3 – Chủ đề khí quyển và sự ổn định của khí quyển, ô nhiễm.

GS Nguyễn Thế Khôi (ĐH Sư phạm Hà Nội), Tiểu ban ra đề và chấm thi cho biết, tại các IPhO trước, khi “phản biện” để chọn đề, hay xảy ra tranh luận “gay gắt” và nước chủ nhà luôn trong trạng thái “ứng phó”, vì nếu Hội đồng quốc tế đòi thay đề thì đương nhiên nước chủ nhà phải trình được ngay đề dự trữ. Nhưng rất tuyệt vời là Việt Nam không phải sử dụng đến đề dự trữ.

Đề thi của IPhO 39 thật sự xứng tầm quốc tế, có khả năng phân loại, chọn được nhân tài vì có câu rất khó, nhiều  thí sinh phải “lắc đầu”. Giáo sư Phan Hồng Khôi - Chủ tịch Hội Vật lý Việt Nam, Phó trưởng ban Tổ chức IPhO 2008 tâm sự rằng, bây giờ ông đã có thể “ăn ngon, ngủ yên” vì trong suốt 2 năm qua, để chuẩn bị cho IPhO, tập thể các nhà giáo, nhà vật lý, nhà khoa học đã tập trung đầu tư trí tuệ, tâm huyết để đưa ra đề thi nhận được sự đồng tình cao của 82 đoàn tham gia. Nhưng vì sao Việt Nam lại chọn cách ra đề gần gũi với đời sống văn hóa của người Việt?

GS Phan Hồng Khôi cho hay, xuất phát từ thực tiễn xã hội Việt Nam và vấn đề đang được quan tâm trên toàn cầu, đó là “môi trường và năng lượng”, đề thi IPhO đã hướng tới chủ đề này với mong muốn các thí sinh hãy chú ý tới vấn nạn ô nhiễm môi trường, việc sử dụng năng lượng tái tạo, tránh ô nhiễm, giữ gìn môi trường cũng là việc làm cấp thiết. Thông điệp sâu xa hơn, cộng đồng các nhà khoa học thế giới, các thí sinh trẻ tuổi của chúng ta hãy có những đóng góp thiết thực để cải tạo môi trường, bắt đầu từ bài thi này!

Những thí sinh “đặc biệt”

Có thí sinh nhỏ tuổi nhất – 14 tuổi, có thí sinh đến từ đất nước Trung Đông với bộ quần áo của người theo đạo Hồi, có thí sinh “công kênh” nhau như diễn viên xiếc trong màn chào hỏi... Song ấn tượng với tôi nhất là đoàn Cuba - chỉ có 1 thí sinh và cũng là đoàn có ít thí sinh nhất IPhO 39. Đó là thí sinh Jóse Enrique. Khi IPhO sắp kết thúc, tôi lại có dịp gặp Jóse Enrique ở khách sạn La Thành, nơi ăn nghỉ của các thí sinh.

Đến từ nửa vòng trái đất, Jóse là học sinh giỏi Vật lý quốc gia của Cuba; năm 2007, em đã từng tham dự kỳ thi Olympic Vật lý Mỹ Latinh và đoạt giải khuyến khích. Vì sao Cuba chỉ có 1 thí sinh? Jóse cười tủm tỉm: “Em cũng không biết chính xác. Nhưng năm nào, đất nước em cũng chỉ cử 1 – 2 thí sinh tham gia. Có thể vì Cuba quá xa xôi và đất nước em còn nghèo...”. Điều tôi bất ngờ hơn cả là Jóse đọc rất nhiều sách về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong trái tim của nhà khoa học trẻ tuổi này là tình cảm kính yêu Bác Hồ sáng trong, như tình cảm của biết bao học sinh quốc tế khác.

Ở trường học của Jóse, có cả bài học về Việt Nam và Bác Hồ. Điều Jóse ấn tượng nhất khi đặt chân đến Việt Nam là “các bạn Việt Nam biết và dành cho Cuba nhiều tình cảm”. Jóse cũng đã được đi thăm vịnh Hạ Long, làng gốm Bát Tràng, thăm chợ Đồng Xuân. Jóse đã mua rất nhiều tất, quần áo về làm quà cho mẹ, cho chị gái. Em bảo tôi: “Nhưng món quà lớn nhất mà em muốn mang về quê nhà đó là tấm huy chương”. Lúc tâm sự với tôi như vậy, Jóse chưa biết mình đã đoạt HCĐ.

Bảo đảm an ninh, an toàn cho thí sinh từ khâu nhỏ nhất

Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất và cũng quyết định sự thành công của IPhO. Theo Thứ trưởng Bộ GD & ĐT Bành Tiến Long, Trưởng ban Tổ chức IPhO 39 đánh giá, khâu đảm bảo ANTT, an ninh cho các đoàn đã được thực hiện tuyệt đối an toàn, không xảy ra bất kỳ sơ suất gì. Có rất nhiều lực lượng được điều động bảo vệ, phục vụ IPhO, từ lực lượng Quản lý xuất nhập cảnh đến CSGT, An ninh văn hóa tư tưởng...

Đội bảo vệ an ninh cho các đoàn, gồm 4 CBCS đến từ CATP Hà Nội. Trung úy Lê Quang Lộc hóm hỉnh: “Bọn mình ai cũng sụt vài kilôgam, lính tráng quen vất vả, giờ được nằm đệm, điều hòa của khách sạn không quen nên không ngủ được”. Anh đùa vậy thôi, chứ tôi biết, ngày nào các anh cũng phải túc trực 24/24 giờ, không để người lạ vào khu vực khách sạn. Mỗi khi đoàn đi, đoàn về phải đảm bảo an toàn tuyệt đối.

Đại úy Nguyễn Viết Lập kể, thí sinh rất hiếu động nên đảm bảo an toàn an ninh cho các em cũng khá... vất vả. Anh Lập ấn tượng nhất với đoàn Việt Nam, tuân thủ quy định nghiêm ngặt, giờ giấc điều độ; ngay cả khi người thân đến, theo nội quy không được gặp, các em cũng chấp hành nghiêm chỉnh. IPhO đã kết thúc, nhưng với các anh, đây cũng là một trong những kỷ niệm đẹp của đời lính!