Bài học từ vụ sụp đổ của Tập đoàn Livedoor

Mặc dù bị kết án 30 tháng tù giam vì tội gian lận và vi phạm Luật Chứng khoán, song cựu Chủ tịch Tập đoàn Livedoor Takafumi Horie vẫn được nhiều người trong giới trẻ Nhật Bản coi là thần tượng. Nhưng vụ sụp đổ của Tập đoàn Livedoor vẫn đặt ra nhiều câu hỏi, cũng như bài học cho cả các nhà quản lý, cũng như nhà đầu tư.

Sở dĩ nói như vậy vì theo luật pháp Nhật Bản, mức xử phạt cao nhất đối với những trường hợp vi phạm Luật Chứng khoán là 5 năm tù giam cùng khoản tiền phạt là 5 triệu yên. Trong khi đó dư luận coi vụ sụp đổ của Livedoor giống như một vụ Enron ở Mỹ cách đây 6 năm (2001) hay vụ Worldcom cũng ở Mỹ cách đây 5 năm (2002) bởi nó không những gây chấn động dư luận, mà còn khiến thị trường cổ phiếu chao đảo, nhà đầu tư thua thiệt.

Hậu quả của vụ sụp đổ Livedoor không những gây tổn thất lên tới gần 400 tỉ USD cho thị trường Tokyo (chỉ trong vòng 3 ngày), mà còn khiến cho các nhà đầu tư mất lòng tin vào thị trường chứng khoán Tokyo. Giới chuyên môn coi vụ bê bối tại Tập đoàn Livedoor là hồi chuông cảnh báo đối với nền kinh tế Nhật Bản bởi những quy định quản lý tài chính lỏng lẻo cũng như biện pháp trừng phạt quá nhẹ đã tạo sơ hở cho các nhà kinh doanh như Takafumi Horie lợi dụng làm giàu bất chính.

Kiếm 730 tỉ Yên từ 6 triệu Yên

Theo hồ sơ của cảnh sát và tòa án, Takafumi Horie sinh ngày 29/10/1972 tại Yame, Fukuoka Prefecture, Nhật Bản. Năm 1995, Takafumi Horie và 2 người bạn học cùng Trường đại học Tokyo đã quyết định bỏ học sau khi đầu tư 6 triệu yên để mở Công ty Livin' On The Edge, tiền thân của Tập đoàn Livedoor sau này.

5 năm sau, Công ty Livin' On The Edge do Takafumi Horie lãnh đạo không những mua được Công ty Livedoor, thành lập nên Tập đoàn Livedoor, mà còn đưa cổ phiếu của tập đoàn này lên hệ thống chứng khoán Tokyo vào tháng 4/2000. Khi đó Takafumi Horie đã niêm yết Công ty Livin' On The Edge lên Mothers, một thị trường cổ phiếu dành riêng cho các doanh nghiệp mới khởi nghiệp, do Sở Giao dịch chứng khoán Tokyo làm chủ quản.

Sau một thời gian ngắn ăn nên làm ra, Takafumi Horie đã mua lại Công ty Livedoor, nhà cung cấp các dịch vụ trên Internet khi đó đang “hấp hối” và Tập đoàn Livedoor ra đời từ đó. Trị giá cổ phiếu của Tập đoàn Livedoor lúc cao điểm lên tới 730 tỉ yên, khoảng 6,3 tỉ USD cùng đội ngũ nhân viên khoảng 2.500 người.

Nhưng đến ngày 16/1/2006, Livedoor lại một lần nữa gây chấn động giới kinh doanh Nhật Bản, song lần này là tin xấu - cả tư gia của ông chủ Takafumi Horie lẫn trụ sở chính của Livedoor đều bị khám xét, niêm phong vì bị nghi vi phạm Luật Chứng khoán. Chỉ 1 ngày sau khi Takafumi Horie bị tạm giữ, cổ phiếu của Livedoor đã mất 872 triệu USD (17/1/2006).

Tụt dốc và ngồi tù

Trong con mắt của giới trẻ Nhật Bản, Takafumi Horie là thần tượng trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ như hiện nay, còn trong con mắt của nhiều người, Takafumi Horie là một người có tham vọng kinh doanh, vừa có phong thái sống như một siêu sao, vừa có phong cách thân thiện với mọi người, nhưng theo Chánh án Toshiyuki Kosaka, cựu Chủ tịch Livedoor Takafumi Horie đã điều hành một hệ thống các quỹ đầu tư để làm mồi nhử các nhà đầu tư.

Theo các nhà điều tra, Takafumi Horie bị cáo buộc đã làm báo cáo sai lợi nhuận trước thuế với số tiền lên tới 5 tỉ yên (khoảng 43 triệu USD) trong tài khóa 2004, giấu đi khoản lỗ 310 triệu yên để đánh lừa các nhà đầu tư. Livedoor bị cáo buộc lập sai sổ sách kế toán và lừa dối nhà đầu tư một cách hết sức tinh vi. Nhờ thủ đoạn này mà Takafumi Horie đã “nâng” mức lợi nhuận của tập đoàn Livedoor từ 3 tỉ yên lên 5 tỉ yên.

Vụ bê bối tại Tập đoàn Livedoor đã khiến cho thị trường chứng khoán Tokyo phải đóng cửa sớm 20 phút hôm 18/1/2006 do lo ngại hệ thống máy tính bị quá tải vì các nhà đầu tư tư nhân liên tiếp phát lệnh bán tống bán tháo cổ phiếu của Livedoor. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử thị trường chứng khoán Tokyo phải đóng cửa sớm do số giao dịch bán cổ phiếu trong ngày quá lớn.

Có một chi tiết khá thú vị là cựu Thủ tướng Junichiro Koizumi từng là một fan của Takafumi Horie, thậm chí khi còn đương nhiệm ông Junichiro Koizumi còn đề cử ông chủ Tập đoàn Livedoor vào danh sách bình chọn hình tượng doanh nhân trẻ trong công cuộc đổi mới kinh tế. Trong nội bộ LDP cầm quyền khi đó có người còn nhận định, Takafumi Horie là một nhà cải cách, và là một đối thủ chính trị đáng gờm của đương kim thủ tướng trong kỳ bầu cử sớm tại Nhật khi đó. Nhưng cuối cùng kinh nghiệm chính trường đã giúp Thủ tướng Junichiro Koizumi giành chiến thắng trước “anh chàng mới lớn” Takafumi Horie.

Nhiều người cho rằng, chính sự thành công này đã khiến Takafumi Horie trở thành trung tâm chú ý của mọi người, đó là sự nể phục của đồng nghiệp, sự dè dặt của đối thủ, sự quan tâm của giới đầu tư và sự kiểm tra của những người thực thi pháp luật. Giới chuyên môn cho biết, một trong những tuyệt chiêu của Livedoor là mua lại các công ty khác, nhất là những hãng đang bên bờ vực phá sản. Thậm chí năm 2005, Livedoor còn tìm cách mua lại Hãng Phát thanh Nippon Broadcasting System Inc. nhưng bất thành.

Tại buổi họp báo ngay sau khi kết thúc phiên tòa, Luật sư Yasuyuki Takai không những cho biết, thân chủ của ông sẽ kháng án, mà còn cho rằng, vụ án đã được xử dựa trên những bằng chứng không rõ ràng. Khác với Takafumi Horie, 4 lãnh đạo của Tập đoàn Livedoor, trong đó có Giám đốc Tài chính Ryoji Miyauchi đều đã nhận tội.

Có một điều mà mọi người còn ít biết, tuy thành công nhanh chóng trên thương trường, nhưng Takafumi Horie lại thất bại trên tình trường - sau khi kết hôn với một nữ nhân viên của Tập đoàn Livedoor được 2 năm (1999-2001), Takafumi Horie lại trở thành chàng trai độc thân