Trông mặt có bắt được hình dong?
Trong chương trình truyền hình "Nhân vật chính", được phát trên kênh NTV rất ăn khách ở Nga, GS Aleksandr Zinin đã làm nhiều khán giả phải trầm trồ khi ông trình bày những nhận định khoa học của mình trước công chúng để bác bỏ lời nhận xằng của hai người đàn ông về việc dường như họ cũng là "cháu hoang" của lãnh tụ Xôviết Stalin.
Theo lời hai người đàn ông này khăng khăng khẳng định, dường như khi lãnh tụ Xôviết Stalin bị đi đày dưới thời Sa hoàng ở Siberi, ông đã có mối quan hệ tình cảm ở đó và sinh ra cha họ. Những lập luận của hai ông "cháu hoang" này có vẻ có sức thuyết phục lớn đến mức một nhà báo người Anh đã tin họ và viết cả một cuốn sách về họ.
Cực chẳng đã, những người có trách nhiệm phải mời GS Zinin tới để góp phần xác minh thực hư thế nào. GS đã so sánh gương mặt của hai người đàn ông đang tự nhận là "cháu hoang" với các bức chân dung của lãnh tụ Stalin, bà Svetlana - vợ của ông cũng như chân dung của ba người con của họ là Vasily, Nadezhda Alliluyeva và Yakov. Và GS đưa ra kết luận:
- Hai người đàn ông tự nhận mình là "cháu hoang" của Stalin không thích ứng về những dấu hiệu nhân chủng học đặc trưng đối với các đại diện của nhóm các dân tộc ở Capcadơ mà lãnh tụ Stalin là một thành viên: họ có kiểu mũi khác, hình con mắt khác… Họ bị "lộ vở" vì ngoại hình đặc trưng Slavơ của họ.
Khi xem chương trình trên xong, phóng viên báo Nga Komsomolskaya Pravda đã tìm tới GS Zinin ở Học viện Tư pháp Quốc gia Moskva và hỏi:
- Ông có thường xuyên phải đi "lột mặt nạ" của những kẻ mạo danh không?
- Thỉnh thoảng thôi, nhưng cũng không quá hiếm hoi, - GS Zinin đáp. - Mới đây thôi tôi cũng đã phải đi xác định lại nhân thân của một số người mạo nhận mình là thành viên gia đình Sa hoàng Nikolai II (ông vua cuối cùng thuộc dòng họ Romanov của nước Nga phong kiến - TG).
- Những hài cốt của gia đình Sa hoàng này đã được xét nghiệm rồi cơ mà? - phóng viên ngạc nhiên.
- Vẫn luôn có những kẻ định đầu cơ những danh gia vọng tộc, - GS Zinin than phiền. - Có một nhà nghiên cứu tên là Anatoli Griannik ở
- Trông họ có giống nhau?
- Nhìn thoáng qua thì không thể xác định được. Những người đàn ông trong bức ảnh gia đình ở
Một mưu đồ mạo danh đã bị phát giác như thế…
Cũng trong buổi gặp với GS Zinin, phóng viên báo Komsomolskaya Pravda đã tiện thể hỏi luôn về lý do khiến cho một vụ án ầm ĩ liên quan tới bản quyền của Nhà máy Kẹo Krasnyi Oktiabr:
- Thưa GS, cách đây không lâu đã kết thúc vụ án ầm vĩ về việc tranh cãi bản quyền đối với hình trên vỏ bọc kẹo sôcôla "Alionka". Trong hình này là gương mặt mọi người đều quen thuộc của một cô bé bụ bẫm đội khăn. Cô bé đó tên là Elena Gerina. Người cha đã chụp cô bé này năm 1962, khi cô mới 8 tháng tuổi. Việc này đã được chứng minh. Và sau gần 40 năm nhân vật trong ảnh mới lên tiếng đòi nhà máy phải chia sẻ bản quyền với mình với giá 5 triệu rúp (gần 200 nghìn USD) vì đã sử dụng gương mặt đó để bán hàng như một thương hiệu đích thực. Nhưng tòa đã xử cho thua. Vì sao?
GS Zinin trả lời:
- Những việc như thế không còn là hiếm hoi trong thời đại trắng cạnh hôm nay. Trong việc này chúng ta đang phải đối mặt với cái gọi là trò quỷ biện luật pháp dân sự. Tại nước Nga chỉ bảo vệ quyền tác giả của người làm ra hình ảnh, chứ không phải của người mà gương mặt được trình bày trên hình ảnh. Trong Luật Dân sự LB Nga không ghi rõ quyền sở hữu gương mặt cá nhân, dù nó được hiện hình ở bất cứ đâu. Vì thế phiên toà xử "Alionka" đã thua. Họa sĩ của nhà máy chỉ cần chỉnh vài nét trong ảnh là nó đã trở thành một tác phẩm khác. Cũng vì lý do đó mà con gái của nghệ sĩ nổi tiếng Mikhail Zharov đã không thể nhận được tiền thưởng 22 triệu rúp (gần 900 nghìn USD). Chân dung của nghệ sĩ này đã được trình bày trên bìa cuốn sách "Mỡ thanh thiên" của Sorokin. Tuy nhiên, họa sĩ của nhà xuất bản đã bảo vệ được bản quyền của mình vì đã tô màu thanh thiên cho nếp nhăn quanh mắt của Zharov và thay đổi chiều rộng của lông mày và môi nghệ sĩ…
- Thưa GS, nói chung có bao nhiêu dấu hiệu để mô tả gương mặt?
- Hơn 100. Thí dụ, miệng. Về độ dài chỉ có ba dấu hiệu: rộng, trung bình và nhỏ. Nhưng còn có thể mô tả miệng người theo vị trí của các góc, theo khuôn hình đường viền, theo tỉ lệ giữa đường viền trên và đường viền dưới, theo độ nhô ra trực diện. Càng phân ra chi tiết thì chúng ta càng có nhiều dấu hiệu để nhận biết các gương mặt…
- Cái gì trên gương mặt người luôn luôn bất biến trong suốt cả cuộc đời?
- Tai và hình mắt. Nhưng màu mắt thì càng về già càng trở nên nhạt hơn.
- Ở lứa tuổi nào thì diễn ra những sự thay đổi về ngoại hình?
- Ở độ tuổi 13 tới 15 thì hàm dưới bạnh ra và mũi dài ra. Tới tuổi 25 thì dần ổn định lại những nét chính trên gương mặt người, đặc trưng cho họ cho tới tuổi già. Tới 45 tuổi, nhiều người đàn ông bắt đầu hói nhanh hơn. Nếp nhăn trên mặt cũng trở nên dài và sâu hơn. Đặc biệt là ở quanh miệng. Tới 60 tuổi, độ dày của môi giảm đi gần một nửa. Cái cằm, vốn tròn khi còn nhỏ, có thể trở nên xương xẩu và nhô ra. Nhưng những thay đổi theo hướng già đi xảy ra không phải với tất cả mọi người. Điều này còn phụ thuộc vào đặc tính nhân chủng của họ (thí dụ, quá trình già đi được thể hiện rõ hơn ở người Uzbek so với người Ucraina), điều kiện dinh dưỡng và môi trường sống… Tôi vẫn nhớ tấm ảnh của một người từng ở nơi bị giam giữ, mất răng, rụng tóc và gầy hẳn đi. Nhưng chỉ sau vài tháng ông ta đã khôi phục lại ngoại hình của mình. Và tôi cũng biết khá nhiều người ở tuổi 70 mà trông vẫn như mới 50 tuổi…
- Thế điều gì lý giải cho hiện tượng một số nhân vật nổi tiếng có được những người đóng thế?
- Sự giống nhau của họ được lý giải bởi những dạng chủng tộc, nhân chủng học, các tỉ lệ của gương mặt và hình thức thể hiện ra bên ngoài - quần áo, tóc giả… Nếu loại bỏ y phục của họ và xoá đi những màu hoá trang thì sự giống nhau giữa họ sẽ biến mất.
- Dựa theo nét mặt có thể xác định được tính cách của con người như những chuyên gia hình thể học vẫn khẳng định không?
- Tôi có thái độ thận trọng đối với bộ môn khoa học này. Dĩ nhiên là cũng có một số quy luật nhất định. Thí dụ, người bi quan thì hay có gương mặt u ám với nếp nhăn rủ xuống ở vùng dưới mũi trên môi. Còn người hay cáu kỉnh thì có vẻ mặt khó đăm đăm và màu da mặt vàng vọt. Nhưng một gương mặt như thế cũng có thể là hậu quả của bệnh gan chứ không liên quan gì tới tính cách cả. Môn hình thể học lại muốn dựa theo nét mặt mà khẳng định về tính cách và hành vi của con người. Thí dụ, theo họ, nếu ai đó có cái mũi đại bàng thì dường như là tới năm 30 tuổi sẽ phải lập gia đình và tới năm 40 tuổi sẽ trở thành một sếp lớn… Sự thật không hẳn đã như vậy…
- Chuyên gia hình sự nổi tiếng người Italia, Cezare Lombroso, nói rằng, kẻ tội phạm chắc chắn sẽ bị lộ mặt vì cái cằm dưới bạnh ra và cái trán dô. Có đúng như vậy không ạ?
- Tôi đã làm cán bộ nhận diện một số năm trong lĩnh vực hình sự và trong suốt thời gian đó chỉ có một lần tôi gặp một người mà nhìn thấy là ta phải dè chừng ngay. Còn trong tất cả những trường hợp còn lại thì những kẻ tội phạm đều có ngoại hình như những người bình thường. Thí dụ như lũ móc túi. Tại sao chúng lại phạm tội được? Là vì vẻ ngoài của chúng tạo nên sự tin cậy. Có một lần tôi tham gia vào việc xác định danh tính một kẻ hãm hiếp ở
- Theo GS, việc áp dụng các hệ thống kiểm tra sinh học liệu có thay thế được ảnh trên hộ chiếu hay không? Bởi lẽ, khi đó chỉ cần "ken" lại vành mắt hay dấu vân tay là đủ…
- Các hệ thống kiểm tra sinh học cần thiết cho computer làm việc so sánh hai hình ảnh điện tử. Nhưng máy có thể lầm lẫn, còn chuyên gia thì không. Tôi tin chắc rằng, ảnh chân dung trên hộ chiếu sẽ không bị mất đi, vì gương mặt người là một đối tượng phức tạp đến mức có thể nghiên cứu nó tới vô cùng
