Làm rõ danh phận người dưới mộ hay giữ nguyên hiện trạng?

Như đã nêu ở bài trước, khi Lý Kiều Oanh đến tuổi trưởng thành được vua cha ban sách phong Tân Bình công chúa, gả cho Quận công Hồ Đức Cưởng. Công chúa Tân Bình được sách lập phủ đệ riêng ở tại trại Bố Chánh (sau này là phủ Tân Bình) là nơi Hồ Đức Cưởng trấn thủ. Thuở ấy, biên cương phía nam nước ta có giặc Chiêm Thành câu kết với giặc Tống tới gây hấn, Thái Tông e vợ chồng phò mã – công chúa khó khăn trong chức trách bảo vệ biên cương, nên đã phong Thái tử Nhật Tôn làm Tổng Nguyên soái mang quân đi hỗ trợ vợ chồng phò mã đánh tan được giặc, bảo toàn lãnh thổ. Nhưng chẳng bao lâu, lũ giặc Chiêm - Tống lại tới gây chiến. Thái tử và vợ chồng Lý Kiều Oanh đã cùng nhau làm nên những chiến công hiển hách tại sông Giang (sau đổi là sông Nhật Lệ), Bàu Tró… Tuy nhiên, do lực lượng không cân sức, phò mã đã bị giặc sát hại, công chúa Lý Kiều Oanh mới sinh một con gái, việc gánh vác quân cơ nặng nề khiến Lý Kiều Oanh kiệt sức. Biết mình không qua khỏi nên công chúa có gửi con cho anh trai mình là Thái tử Lý Nhật Tôn nhờ đem về kinh nuôi dạy và Lý Kiều Oanh đã thác ngay tại Phủ Tân Bình – nơi chiến sự giữa quân Đại Việt và liên quân Chiêm – Tống đang xảy ra ác liệt. Con gái của Lý Kiều Oanh được lấy chữ đầu của mẹ đặt tên cho con là Ngọc Kiều… Đây là những thông tin do Tiến sĩ Mai Hồng dẫn theo Đại Việt sử ký (toàn thư).

TS Mai Hồng hiện là Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Ứng dụng phả học Việt Nam; ông cũng là người đầu tiên đọc được dòng chữ Hán “Lý Kiều Oanh công chúa” khắc trên tấm bia mộ chí làm từ đá cứng màu vàng, xanh bóng của ngôi mộ phát hiện ở Quảng Bình. Là người có thâm niên nghiên cứu về lịch sử, phả học, TS Mai Hồng cho rằng: Ngoài bia mộ chí, chắc chắn tại ngôi mộ cổ ở Quảng Bình còn một tấm bia lớn hơn nữa nói về cuộc đời của công chúa lúc bình sinh, bia chôn dưới đất trước mộ của công chúa. Bia kiểu này thường gọi là bia thần đạo. Trước đây, TS Mai Hồng cũng đã có cơ duyên được dịch bia mộ của Công chúa Gia Thục, con gái lớn của vua Lê Thánh Tông, do Trạng nguyên Lương Thế Vinh viết năm Hồng Đức thứ 14 (1483); tấm bia này có kích cỡ 0,76m x 0,36m, tổng số 245 chữ Hán…

Tiến sĩ Mai Hồng (bên trái) trong một lần viếng thăm ngôi mộ được cho là của Công chúa Lý Kiều Oanh.

Đúng như TS Mai Hồng phán đoán, trong lần vào Quảng Bình viếng thăm ngôi mộ cổ, ông được một số vị cao niên ở địa phương cho biết: Năm 1972, trong khi đào hầm tránh bom Mỹ, họ đã đào được một tấm bia đá cao chừng 70 - 80cm, rộng 35 – 40cm, có khắc nhiều  chữ nho. Tấm bia sau đó được dựng dựa vào giậu cây xương rồng, lâu ngày đã bị thất lạc… Các cụ già quả quyết, chắc chắn tấm bia vẫn còn đâu đó trong lòng đất quanh ngôi mộ. Bản thân TS Mai Hồng cũng tin rằng, sẽ sớm tìm được tấm bia ghi rõ danh phận của Công chúa Lý Kiều Oanh. TS Mai Hồng cũng được một số vị cao niên ở địa phương cho hay, nếu Kiều Oanh là công chúa của nhà Hậu Lý thì tất có liên quan tới một nhân vật lịch sử - Quận công Hồ Đức Cưởng, một anh hùng đã hi sinh oanh liệt trong cuộc chiến chống quân xâm lược Chiêm - Tống. Sau khi hi sinh, thi thể ông bị giặc chặt làm 3 khúc. Lăng mộ Quận công Hồ Đức Cưởng hiện vẫn được nhân dân bảo vệ và hương khói trên đỉnh đồi thành phố Đồng Hới. Thông tin này đã được TS Mai Hồng thẩm định tính xác thực. TS Mai Hồng bày tỏ với PV Báo CAND: Tôi mong muốn danh phận người dưới mộ sẽ được làm rõ để khẳng định giá trị lịch sử của di tích quan trọng này.

Sau khi thông tin phát lộ ngôi mộ cổ nhiều khả năng là của công chúa thời Lý, hiện tại, ngôi mộ đã được bà con họ Lý, họ Hồ địa phương và các nhà hảo tâm, các nhà ngoại cảm và Viện Nghiên cứu tiềm năng con người đóng góp kinh phí đào nới rộng ra 1m ngoài khuôn viên và xây tường bao   kiên cố, xung quanh mộ được dựng cột sắt, phía tên lợp mái tôn che mưa nắng và chống nước thẩm thấu, xói mòn…

Bia mộ chí và một số hiện vật thu được tại khu vực ngôi mộ cổ.

PGS.TS Nguyễn Lân Cường, người đã nhiều lần tới thăm viếng ngôi mộ cổ ở Quảng Bình cho biết: Ngôi mộ này có tường bao quanh gần như hình vuông. Cửa lăng mộ hướng động bắc, rộng 1,13m, được giới hạn bởi 2 trụ gần vuông… Cách 2 cột cổng 0,7m có một tấm bình phong chắn ở phía trước, cao 0,72m; phía ngoài trụ cột trái có 5 chữ Hán là Quốc - Chi - Thần - Nhân. Trong quá trình phát lộ, ngoài thành mộ và bia mộ chí còn thu được một số hiện vật như âu, cốc chân cao, chân đèn và nồi bằng đồng… Từ những kết quả nghiên cứu ban đầu, PGS.TS Nguyễn Lân Cường khẳng định: Đây chắc chắn là một ngôi mộ cổ và nhiều khả năng nó đã được tu tạo lại dưới triều Nguyễn, trên nền của ngôi mộ cũ. Trăn trở trước phát lộ quan trọng này, ông bày tỏ: “Bằng cả trách nhiệm trước lịch sử, với hương hồn của hàng Công chúa Lý Kiều Oanh, chúng tôi nguyện sẽ tiếp tục nghiên cứu, tìm tòi để cùng các nhà nghiên cứu khác đưa sự thật trở về với đúng ý nghĩa và giá trị nhân bản của nó”.

Thiếu tướng Phan Khắc Hải, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin, một người con của quê hương Quảng Bình, cũng đặc biệt quan tâm tới ngôi mộ cổ được cho là của Công chúa Lý Kiều Oanh. Trao đổi với PV Báo CAND chiều 16/6, ông Hải cho biết: Theo tôi, các cơ quan chức năng của tỉnh Quảng Bình và Trung ương cần ủng hộ, tạo điều kiện thuận lợi để các nhà khảo cổ, các nhà chuyên môn tiến hành nghiên cứu, làm sáng tỏ danh phận người dưới mộ và tiến hành tôn tạo lại di tích này. Nếu đúng là mộ của Lý Kiều Oanh công chúa, thì đây là phát hiện rất có ý nghĩa và giá trị với không chỉ riêng tỉnh Quảng Bình; đồng thời là bằng chứng sinh động về sự nghiệp mở mang, giữ gìn bờ cõi của các thế hệ cha anh.