Trùm khủng bố Basayev bị tiêu diệt như thế nào?

Rạng sáng ngày 10/7, các cơ quan thông tấn của Nga đồng loạt đưa tin về cái chết của trùm khủng bố Shamil Basayev. Cụ thể là trong chiến dịch ngăn chặn một vụ khủng bố lớn tại Ingusetia, lực lượng đặc nhiệm Nga đã tấn công làm nổ tung một chiếc xe tải chở đầy thuốc nổ và vũ khí, làm cho Basayev bị tan xác theo.

Ngay sau đó, người đứng đầu Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB) Nicolai Patrushev đã báo cáo trực tiếp về chiến công này với Tổng thống Vladimir Putin. Đây được coi là một thắng lợi có ý nghĩa lớn về nhiều mặt của Nga ngay trước thời điểm khai mạc Hội nghị thượng đỉnh G-8, khi nước này tham gia với tư cách chủ nhà...

Vụ nổ kết liễu cuộc đời Basayev diễn ra vào lúc 0h30 sáng tại khu vực phía ngoài làng Ekazevo (tỉnh Nazranovski - Ingusetia). Dư chấn của nó mạnh đến nỗi thổi bay tất cả các cửa kính tại ngôi làng gần đó, trong khi ở khoảng cách vài chục kilomet vẫn còn nghe thấy tiếng nổ. Những nhân chứng có mặt tại hiện trường ngay sau đó đã cho biết, chiếc xe tải KAMAZ chở thuốc nổ (ước tính không dưới 50kg thuốc nổ trotyl) chỉ còn là một đống khung sắt méo mó.

Chịu chung số phận tương tự là ba chiếc xe con hộ tống cùng với những tên phiến quân đi theo. Cơ quan mật vụ tiết lộ, trong số những kẻ bị tiêu diệt ngoài Basayev còn có Tarhan Ganizev, một trong những trợ lý thân cận nhất của “Tổng thống tự xưng” Doku Umarov. Theo Giám đốc FSB Patrushev, nguyên nhân vụ nổ này hoàn toàn không phải là “chuyện tình cờ” như một số tờ báo đã đưa tin, mà là kết quả của một chiến dịch được chuẩn bị rất kỹ lưỡng của các cơ quan mật vụ nhằm tiêu diệt tên khủng bố số 1.

Báo cáo với Tổng thống Putin ngay trước các ống kính phóng viên, ông Patrushev còn nhấn mạnh, bọn phiến quân đã lên kế hoạch tổ chức một vụ khủng bố lớn nhằm “gây áp lực với giới lãnh đạo Nga trong thời gian tổ chức Hội nghị thượng đỉnh G-8”. Ông Putin đã gọi việc tiêu diệt Basayev là “một sự trừng phạt đích đáng” cho những vụ khủng bố tại Beslan và Budennovsk, đồng thời quyết định khen thưởng cho các thành viên đã tham gia vào chiến dịch đặc biệt này.

Phần khung của chiếc Kamaz và chiếc xe con của bọn phiến quân tại hiện trường.

Theo những thông tin mới nhất, trong chiếc xe tải chở thuốc nổ và các xe con hộ tống có tổng cộng 12 tên phiến quân, và việc nhận dạng chúng vẫn đang được tiếp tục tiến hành. Tất cả thi thể những tên này đã bị xé nát thành nhiều mảnh do tác động của vụ nổ. Shamil Basayev cũng không phải là trường hợp ngoại lệ - xác hắn được nhận dạng qua cái đầu cũng như chiếc chân giả mà hắn luôn mang theo.

rước mắt, các nhà chức trách còn phải triển khai một thủ tục giám định gien để khẳng định chắc chắn 100% cái chết của Basayev với kết quả cụ thể chỉ được công bố sau một tuần nữa. Một vài website của phiến quân Chechnya trên Internet cũng đã chính thức thừa nhận cái chết của trùm khủng bố Basayev, cho dù chỉ khẳng định đây chỉ là một vụ nổ do sơ ý.

Shamil Salmanovich Basayev sinh ngày 14/1/1965 tại ngôi làng Dysne-Vedeno. Thời thanh niên, hắn nhập ngũ và là thành viên trong một đơn vị cứu hỏa tại sân bay. Năm 1987, Basayev thi vào Trường đào tạo kỹ sư quản lý ruộng đất Moskva, trước khi bị đuổi vào năm thứ hai do hay trốn học.

Hắn tham gia vào việc kinh doanh một thời gian rồi gia nhập hàng ngũ những tên phiến quân ly khai tại Chechnya, trực tiếp tham gia vào một loạt các vụ khủng bố. Cái tên Basayev bắt đầu được biết đến rộng rãi vào mùa hè năm 1995, khi một nhóm phiến quân dưới sự chỉ huy của hắn đã đánh chiếm một bệnh viện ở thành phố Budennovsk, gây ra cái chết của 130 dân thường và 40 binh sĩ cảnh sát cũng như quân đội. Sau khi may mắn trốn về được Chechnya, hắn đã được quân ly khai tại đây phong làm “anh hùng dân tộc”. Tháng 9/1999, quân lính của Basayev tràn vào Daghestan, mở đầu cho một “cuộc chiến Chechnya thứ hai”. Basayev được coi là chủ mưu của một loạt các vụ đánh bom các khu nhà ở tại Moskva và Volgodonsk.

Từ thời điểm này, Basayev không trực tiếp tham gia tấn công, mà thường hoạt động với vai trò chủ mưu tổ chức các vụ khủng bố. Hắn là kẻ đứng ra đảm trách việc phối hợp hoạt động giữa các nhóm phiến quân tại khu vực Bắc Kavkaz, triển khai một mạng lưới khủng bố bí mật rộng khắp. Năm 2004 được coi là đỉnh điểm trong hoạt động của Basayev với vụ sát hại Tổng thống Kadyrov của Chechnya, cũng như một loạt các vụ ám sát những quan chức hành pháp cao cấp tại nước cộng hòa này.

Tất nhiên, không thể không kể tới vai trò của Basayev trong các vụ tấn công nhà hát trung tâm ở Dubrovka mùa thu năm 2002 (làm 130 người chết) và đặc biệt là vụ khủng bố đẫm máu tại Beslan tháng 9/2004 (làm 331 người chết, trong đó có 186 trẻ em). Nếu chỉ thống kê một cách khiêm tốn nhất, số nạn nhân thiệt mạng từ những vụ khủng bố có bàn tay dính líu của Basayev đã lên tới cả ngàn người. Sự nguy hiểm của Basayev đã khiến FSB phải công bố treo giải thưởng tới 10 triệu USD cho ai cung cấp thông tin giúp bắt hay tiêu diệt được hắn.

Theo các nhà quan sát, cái chết của Basayev sẽ là đòn đánh nặng nề về tâm lý đối với những tên phiến quân còn lại.

Riêng đối với Giám đốc FSB Nicolai Patrushev thì đây lại là một “món quà” không thể có ý nghĩa hơn đúng vào dịp sinh nhật lần thứ 55 của ông (Patrushev sinh ngày 11/7/1951). Việc tiêu diệt được Shamil Basayev là một thông tin đã được mong đợi từ quá lâu đối với các nhà lãnh đạo, cũng như mọi người dân Nga. Cái tên của hắn lâu nay đã trở thành một biểu tượng hàng đầu của chủ nghĩa khủng bố gieo rắc tang tóc cho rất nhiều nạn nhân từ nhiều năm nay.

Có thể nói ảnh hưởng của Basayev tới nước Nga chẳng khác gì ảnh hưởng của Bin Laden tại Mỹ. Cái chết của Basayev được coi là một thành công rất lớn của nước Nga cả về mặt tâm lý cũng như chính trị, nhất là khi nước này đang chuẩn bị đóng vai trò chủ nhà trong cuộc họp thượng đỉnh G-8 tại Saint-Petesrburg.

Hãng tin Reuters cho biết, Tổng thống Mỹ Bush đã chính thức bày tỏ sự hoan nghênh trước thông tin Nga tiêu diệt được Shamil Basayev. “Nếu như hắn quả thật là kẻ đã chịu trách nhiệm về vụ bắt giữ và sát hại các con tin ở Beslan, thì hắn đáng phải nhận hậu quả này” - Tổng thống Mỹ đã tuyên bố như vậy trước đông đảo các phóng viên tại Nhà Trắng