Nguyên nhân thực sự khiến phi hành gia V.Komarov tử nạn

Trước khi trở lại khoảng không vũ trụ mở đầu chương trình Soyuz, V. Komarov trong vai trò phi công trưởng cùng với 2 nhà du hành vũ trụ khác là kỹ sư Konstantin Feoktistov và bác sĩ y khoa Boris Yegorov đã bay trên con tàu Voskhod -1 (Hừng Đông -1) vào ngày 12/10/1964, hoàn thành 16 lần bay vòng quanh trái đất. Với thành tích này V. Komarov đã được phong tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô ở tuổi 37, tên anh cũng được đặt cho một con tàu đánh cá khổng lồ sắp được hạ thủy.

Vào lúc 3h35' sáng ngày 23/4/1967 theo giờ Moskva, từ căn cứ vũ trụ Baikonur ở Kazakhstan lần đầu tiên việc phóng tàu du hành không gian vào ban đêm đã được thực hiện, với con tàu Soyuz-1 thuộc thế hệ tàu vũ trụ kiểu mới chở theo phi hành gia V. Komarov. Theo kế hoạch được vạch sẵn, đúng 24 tiếng đồng hồ sau, tên lửa đẩy sẽ đưa con tàu Soyuz-2 kế tiếp lên quỹ đạo cùng 3 nhà du hành là Valery Bykovsky, Yevgeny Khrunov và Aleksei Yeliseyev. Tiếp đó Y. Khruno và A. Yeliseyev sẽ đi bộ ra ngoài không gian đến tàu Soyuz -1 để cùng V. Komarov trở về mặt đất. Còn V. Bykovsky một mình tiếp đất với tàu Soyuz-2. Sứ mạng này nhằm chuẩn bị cho giai đoạn đổ bộ thám hiểm mặt trăng trong chương trình Soyuz tiếp nối trong tương lai gần.

Thi thể phi hành gia cháy xém không thể nhận ra.

Thật không may, khi vừa lên tới quỹ đạo thì một tấm pin mặt trời trên Soyuz-1 không chịu mở ra, khiến con tàu không đủ điện duy trì việc xử lý các định chế tự động buộc Komarov phải điều khiển bằng tay. Cơ quan chỉ huy dưới đất dự tính đưa nhóm phi hành gia thuộc Soyuz-2 lên sửa chữa khắc phục sự cố giúp Souyz-1 trở lại hoạt động bình thường, nhưng một cơn bão lớn thổi ngang Baikonur khiến kế hoạch phải hủy bỏ.

Đến lượt bay thứ 19 vòng theo quỹ đạo trái đất V. Komarov được lệnh lái tàu trở về. "Khi chiếc dù hãm bung ra ở độ cao 7km so với mặt đất, đột nhiên các dây dù bị xoắn lại với nhau khiến con tàu lao xuống mặt đất với vận tốc rất lớn là 50m/s, gây nên cái chết của Vladimir Komarov. Địa điểm tàu bị rơi khi hạ cánh cách thành phố Orenburg 275km về phía đông nam", thông cáo chính thức cho biết. Đó cũng là kết luận cuối cùng từ cơ quan chức năng về tấn thảm kịch.

Vào cuối thập niên 80 thế kỷ trước, giới khoa học vũ trụ Liên Xô đã được phép đề cập công khai tới vụ Soyuz -1. Khi ấy mới vỡ lẽ rằng con tàu du hành chưa thực sự hoàn thiện trong điều kiện thám hiểm không gian.Tổng cộng có tới 203 lỗi kỹ thuật đã bị giấu kín trước khi Soyuz được phóng lên. Vấn đề liên lạc qua sóng cao tần HF giữa trung tâm chỉ huy với con tàu luôn gặp trở ngại do nhiễu âm, rồi hệ thống điều áp trong khoang lái cũng có vấn đề…

Tổng công trình sư Victor Yevsyukov, Trưởng phòng Thiết kế OKB-1 thay Tổng công trình sư Sergey Korolyov (người được tôn là "cha đẻ" của ngành du hành vũ trụ Xôviết) từ trần đầu năm 1966 thổ lộ: "Con tàu chưa được kiểm tra đầy đủ, cần phải có thời gian để hoàn thiện thêm. Tôi đã đề nghị xin hoãn chuyến bay nhưng không được chấp thuận. Bất chấp cả 3 chuyến bay thử nghiệm không người lái trước đó thuộc thế hệ tàu Soyuz 7KOK đều gặp trục trặc, nhưng đường hướng chạy đua với người Mỹ trong lĩnh vực chinh phục không gian đã lấn át tất cả. Thực ra là V. Komarov xấu số đã chết cháy ngay trên quỹ đạo do nhiệt độ khoang lái tăng đột biến".

Còn trong cuốn sách "Vũ trụ bắt đầu từ trái đất" mới phát hành vào đầu tháng 6 vừa qua, tác giả Boris Pokrovsky nguyên Phó giám đốc Tổ hợp kiểm soát và điều khiển thuộc Trung tâm Vũ trụ Baikonur viết: "Những câu nói rời rạc của Komarov truyền về mặt đất có thể suy ra rằng anh đang gặp rắc rối gì đó. Rồi sau đấy giữa tiếng ồn do sóng nhiễu là tiếng hét thất thanh "Tôi chết mất thôi!" do lửa lan tới gần".

Hiện trường tai nạn khi tiếp đất.

Ngay sau thời điểm xảy ra tai nạn kinh hoàng, nhà nghiên cứu du hành vũ trụ Mỹ nổi tiếng James Oberg cho rằng, V. Komarov đã tử vong ngay trên quỹ đạo. Nhận định này của ông dựa trên những đoạn băng ghi âm của các cơ quan mật vụ phương Tây, được ghi lại từ vô số trạm nghe trộm sóng vô tuyến bủa vây quanh đường biên giới với Liên Xô. Tới năm 1971, khi trả lời phỏng vấn tạp chí Ramparts có trụ sở tại thành phố San Francisco (Mỹ), nhà phân tích tin tình báo Perry Fellwock từng làm việc ở một cơ sở theo dõi và nghe lén sóng vô tuyến của CIA đặt tại Thổ Nhĩ Kỳ, khẳng định rằng chính tai ông đã nghe thấy tiếng Komarov trên quỹ đạo đề cập tới cái chết cận kề, nghĩa là trước thời điểm nhận được lệnh trở về trái đất.

"Trung tâm điều khiển dưới mặt đất biết rõ nhiều tiếng đồng hồ trước khi thảm họa xảy ra nên cố khắc phục sự cố - P. Fellwock cho biết - Rồi nhà du hành nói chuyện qua điện thoại vô tuyến với vợ và Thủ tướng Aleksey Kosygin. Thủ tướng đã bật khóc và gọi Komarov là người hùng, rằng sự nghiệp cống hiến của anh sẽ không bao giờ bị lãng quên. Đến đoạn cuối là tiếng la hét của nhà du hành trước khi tắt thở… Thông thường đó là tín hiệu nạn nhân đã bị thiêu cháy ngay trong buồng lái trước khi tiếp đất". Riêng Tổng công trình sư hàng không và vũ trụ lừng danh người Nga Boris Chertok lên tiếng nhận định: "Sự việc xảy ra với V. Komarov là do lỗi của tất cả chúng ta - những nhà hoạch định chương trình Soyuz. Chúng ta đã hấp tấp đưa anh ấy lên không gian quá sớm…".

Vladimr Komarov nổi danh như là nhà du hành đầu tiên bay lên không gian 2 lần, cũng là phi hành gia đầu tiên thiệt mạng khi đang làm nhiệm vụ trên khoảng không vũ trụ. Ông được truy phong danh hiệu Anh hùng Liên Xô với ngôi sao vàng lần thứ 2. Độc giả Việt Nam hẳn còn nhớ Vladimir Komarov từng được Nhà nước ta trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động XHCN ngay từ năm 1964, sau khi ông hoàn thành chuyến bay chinh phục không gian đầu tiên với con tàu Voskhod-1. Thi hài của ông được an táng bên chân tường Điện Kremlin giữa trung tâm thủ đô Moskva, nơi an nghỉ của các lãnh tụ và anh hùng Xôviết. Bài học từ sự cố con tàu do V. Komarov điều khiển đã thúc đẩy chương trình Soyuz chinh phục không gian ngày càng hoàn thiện hơn, vẫn tiếp tục được duy trì hữu hiệu cho dù gần nửa thế kỷ đã trôi qua