Kế hoạch thành lập Cơ quan tình báo chung của Liên minh Châu Âu
Tại cuộc họp tổ chức ở Bruxelles, Bỉ, vào ngày 1/10/2006, Ủy ban châu Âu đã quyết định thành lập Cơ quan Tình báo của Liên minh châu Âu (EUIA). Trước đó, Nghị viện và Hội đồng Bộ trưởng các quốc gia Liên minh châu Âu (EU) cũng đã chấp thuận phương án thành lập một cơ quan tình báo chung của EU dựa trên nền tảng hợp nhất Trung tâm vệ tinh (EUSC) và Trung tâm xử lý tình huống (SITCEN) của EU.
Thực ra, không phải mới đây mà ngay từ đầu thập niên 90 của thế kỷ trước, ý tưởng thành lập một cơ quan tình báo chung đã được thể hiện trong khuôn khổ Hiệp ước Maastricht, được ký kết bởi các quốc gia thành viên EU vào năm 1990 tại thành phố Maastricht của Hà Lan với việc thúc đẩy hình thành nên Ủy ban Ngoại vụ và An ninh (CFSP) của EU. Thế nhưng, phải đợi đến Hội nghị Bộ trưởng Nội vụ EU tổ chức tại thủ đô Madrid, Tây Ban Nha vào tháng 12/1995, thì vấn đề cấp bách phải thành lập một cơ quan tình báo chung của EU mới trở thành đề tài thời sự do EU không muốn phải lệ thuộc vào kiểu chia sẻ thông tin tình báo nhỏ giọt từ tình báo Mỹ. Nhất là trong bối cảnh, tại châu Âu đã và đang xảy ra các cuộc tranh chấp quân sự ở vùng Balkan.
Tình báo Mỹ, với ưu thế tuyệt đối cả về tình báo thông tin và con người, hầu như đã giành toàn quyền kiểm soát và xử lý các thông tin tình báo thu thập được, và chỉ chia sẻ với cơ quan tình báo các quốc gia EU những thông tin đã bị xử lý khiến các cơ quan tình báo này hoàn toàn bị động trong triển khai các hoạt động tình báo của riêng mình. Chính vì lý do này mà Hội nghị Bộ trưởng Nội vụ EU đã quyết định thành lập Trung tâm Vệ tinh của EU (EUSC) có trụ sở đặt tại khu Torrejo của thủ đô
Đến tháng 7/1998, tại Hội nghị Thượng đỉnh Pháp - Anh tổ chức tại thành phố St. Malo, Tổng thống Pháp Jacques Chirac và Thủ tướng Anh Tony Blair đã nhất trí đưa hoạt động tình báo của EU lên tầm cao mới, trong đó nhấn mạnh đến vai trò đầu đàn của 5 “ông lớn” trong ngành tình báo châu Âu là Pháp, Anh, Italia, Đức và Tây Ban Nha, với đề xuất thành lập Trung tâm Xử lý tình huống của EU (SITCEN). SITCEN ra đời tháng 1/2000 có nhiệm vụ thu thập, phân tích các thông tin tình báo có liên quan đến tình hình an ninh, chính trị để báo cáo cho Ủy ban châu Âu và chia sẻ với Cơ quan Tình báo các quốc gia EU. Lúc mới thành lập, SITCEN chỉ có 5 thành viên là Pháp, Đức, Anh, Italia và Tây Ban Nha, cho đến nay SITCEN đã tập hợp được 12 cơ quan tình báo thành viên và được đánh giá là hoạt động hữu hiệu, nhất là trong lĩnh vực chống khủng bố. Các báo cáo phân tích thông tin tình báo của SITCEN đã trở thành những nguồn thông tin vô cùng quý giá giúp cho Ủy ban châu Âu, trong những trường hợp cần thiết, đề ra các biện pháp an ninh, chính trị, ngoại giao kịp thời, nhất là kể từ tháng 10/2005, khi SITCEN và Cơ quan Cảnh sát EU (Europol) đạt được các thỏa thuận trao đổi thông tin với nhau.
Sự hợp nhất giữa SITCEN và EUSC là tiền đề để thành lập một cơ quan tình báo chung của EU mà mỗi cơ quan tình báo quốc gia thành viên, cũng được chia sẻ các thông tin tình báo để thực hiện nhiệm vụ tình báo tại quốc gia mình. Về tổ chức, EUIA không trực thuộc Ủy ban châu Âu mà chịu sự quản lý của Hội đồng Bộ trưởng các quốc gia EU và bao gồm 4 bộ phận chính là Cục Tình báo thông tin, Cục Tình báo chống khủng bố, Cục Tình báo đối nội và Cục Tình báo hải ngoại.
Trong khi nhiệm vụ của Cục Tình báo thông tin là tiến hành thu thập và chia sẻ thông tin tình báo thu thập từ vệ tinh với Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), NSA và Cơ quan Tình báo của Liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO) thì nhiệm vụ của Cục Tình báo chống khủng bố là theo dõi sự nổi dậy của các tổ chức Hồi giáo quá khích tại các quốc gia Bắc Phi và phối hợp trấn áp hoạt động khủng bố của mạng lưới Al-Qaeda với lực lượng chống khủng bố nhiều quốc gia khác.
EUIA, bắt đầu hoạt động kể từ ngày 1/1/2008, còn có nhiệm vụ hỗ trợ tình báo cho các quốc gia Nam Âu như Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italia và Hy Lạp trong cuộc chiến chống người nhập cư bất hợp pháp vào lãnh thổ EU. Ngoài ra còn có sự phân chia địa bàn của các cơ quan tình báo thành viên của EUIA để triển khai thực hiện nhiệm vụ tình báo tại các khu vực trên thế giới. Chẳng hạn như tình báo Pháp hoạt động tại địa bàn các quốc gia châu Phi, tình báo Tây Ban Nha tại địa bàn các quốc gia Nam Mỹ, tình báo Italia và Đức tại địa bàn các quốc gia Đông Âu và Balkan, tình báo Hà Lan là địa bàn các quốc gia Trung Mỹ...
Theo kế hoạch, từ năm 2008 đến năm 2010, EUIA sẽ thành lập một trung tâm nghiên cứu và đánh giá các hoạt động khoa học, kinh tế theo mô hình tình báo kinh tế và công nghiệp.
Giám sát hoạt động của EUIA là Ủy ban tình báo của Nghị viện châu Âu. Nghị viện châu Âu có quyền phê chuẩn ngân sách hoạt động của EUIA. Ủy ban tình báo của Nghị viện châu Âu có quyền yêu cầu EUIA điều trần về kết quả hoạt động và có quyền phê chuẩn nhân sự của EUIA theo đề nghị của Hội đồng Bộ trưởng các quốc gia EU.
Theo quy định, khi được đưa vào hoạt động từ ngày 1/1/2008, EUIA có nhiệm vụ phải chia sẻ thông tin tình báo với cơ quan tình báo của 25 quốc gia thành viên EU. Đầu năm 2007, Ủy ban châu Âu sẽ quyết định địa điểm đặt trụ sở của EUIA, có thể là tại khu Torrejon ở thủ đô
