FBI săn lùng một điệp viên KGB vô hình

Vào một đêm mùa xuân năm 1962, một gã người Nga mập lùn tìm đến văn phòng FBI ở khu vực trung tâm Manhattan, thành phố New York đề nghị được làm việc cho người Mỹ. Đó là Aleksei Kulak, 39 tuổi và là điệp viên KGB đội lốt cố vấn khoa học của Liên Xô ở Liên Hiệp Quốc (LHQ). Kulak vô cùng mạo hiểm khi bước vào văn phòng FBI bởi vì cách đó chỉ 3 khối nhà là tòa nhà sứ mạng Liên Xô ở LHQ, nơi cung cấp vỏ bọc cho hàng chục điệp viên KGB.

FBI đặt tên mã cho Kulak là FEDORA, cũng được gọi là "Nguồn 10" trong các hồ sơ của cơ quan do cung cấp nhiều thông tin quan trọng về Xôviết cho tình báo Mỹ trong suốt một thập niên cùng với một điệp viên KGB đào ngũ khác tên là Valentin Lysov.

Vào thời đó, Aleksei Kulak (được các đặc vụ Mỹ gọi sau lưng là "Gã bụng phệ") được FBI mô tả là "một trong những nguồn thông tin quan trọng nhất của FBI". Ngay sau khi được người Mỹ tuyển mộ, Kulak nhanh chóng tiết lộ cho giới chức FBI biết có một điệp viên KGB giấu mặt đang hoạt động ngầm mà không biết tên thật là gì và thông tin đã gây ra cơn địa chấn trong lòng FBI, đẩy cơ quan này vào cuộc săn lùng ráo riết kẻ giấu mặt trong nhiều thập niên cho đến tận hôm nay. Trong hơn 30 năm, hàng trăm đặc vụ FBI bị điều tra để truy tìm tung tích UNSUB Dick (Dick Vô danh).

Câu chuyện của David Wise, dựa theo những cuộc phỏng vấn đối với 30 đặc vụ FBI đã về hưu và đang tại chức, mô tả một trong những cuộc điều tra nhạy cảm nhất trong lịch sử FBI. Để giảm bớt nguy cơ bị UNSUB Dick phát hiện, FBI chỉ giao sứ mạng truy lùng đối tượng cho 2 sĩ quan phản gián cao cấp đáng tin cậy nhất là Joseph J. Hengemuhle và Joseph J. Palguta, và dĩ nhiên tất cả những ai mang tên Dick làm việc cho FBI đều bị bí mật điều tra.

Đặc vụ đầu tiên bị nghi ngờ là Dick McCarthy, người làm việc trong Cơ quan tình báo quân đội Xôviết GRU. Tuy nhiên, Dick McCarthy không phải là kẻ vô hình mà nhóm săn gián điệp muốn tìm.

Nhưng năm 1964-1965, Valentin Lysov cho biết, FBI đã bị một gián điệp KGB xâm nhập nhưng cũng không cung cấp được chi tiết về người này và một lần nữa FBi càng thêm lo lắng. Lúc này, nhóm săn gián điệp Hengemuhle-Palguta quyết định biệt phái một đặc vụ giả chạy sang đầu quân cho KGB để có cơ hội khai thác thông tin mật nhưng cuối cùng vẫn không có được kết quả như mong muốn. Lúc đó, một số đặc vụ FBI bắt đầu nghi ngờ Kulak muốn chơi trò ú tim và thật ra UNSUB Dick chỉ là do tưởng tượng mà thôi.

Aleksei Kulak, đến New York ngày 28/11/1961 tức chỉ vài tháng trước khi bước vào văn phòng FBI ở Manhattan và báo động về một gián điệp KGB hoạt động bên trong cơ quan. Vỏ bọc của Kulak là cố vấn cho Ủy ban về hiệu quả phóng xạ hạt nhân cho LHQ nhưng sứ mạng thật là thu thập thông tin về các bí mật khoa học kỹ thuật cho KGB. Tháng 2/1963, Kulak mang vỏ bọc khác là tùy viên khoa học cho Liên Xô ở LHQ và trở về Moskva năm 1967.

Aleksei Kulak và kẻ phản bội GRU - Dmitri Fedorovich Polyakov.

Kulak trở lại New York năm 1971 và lưu lại đây hơn 6 năm trước khi trở về Moskva lần nữa. Mối nghi ngờ của một số đặc vụ FBI là tại sao Kulak trở về Moskva năm 1976 mà không bị Liên Xô trừng phạt về tội phản bội như trường hợp của thiếu tướng Dmitri Fedorovich Polyakov - kẻ phản bội GRU và đã cung cấp nhiều thông tin có giá trị cho FBI trong suốt 18 năm cho đến khi bị lộ.

Thậm chí, sau đó Kulak còn từ chối sang định cư ở Mỹ cùng với gia đình theo đề nghị của Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA). Sau đó Aleksei Kulak qua đời vì bệnh.

Oleg Kalugin, thiếu tướng KGB bay sang Mỹ năm 1995, trả lời trong một cuộc phỏng vấn rằng người Liên Xô có "nghi ngờ Kulak nhưng họ không có đủ bằng chứng thuyết phục" để bắt giữ, nhất là khi người này từng được khen thưởng trong Thế chiến II và trở thành "Anh hùng Liên Xô" cho nên dễ dàng được "miễn dịch" với mọi sự buộc tội.

Còn với câu hỏi liệu có một gián điệp KGB bên trong FBI hay không thì Kalugin trả lời "có" đồng thời chỉ biết gọi là "Dick" mà không hề biết tên thật của kẻ vô hình này là gì! FBI đã trả Kulak 100.000 USD cho 15 năm phục vụ song số tiền không làm vừa lòng ông ta.

Một đặc vụ FBI cho biết, Kulak thường xuyên mất ăn mất ngủ vì lo sợ UNSUB Dick phát hiện sự phản bội của ông, và báo tin cho KGB cho nên khó có khả năng Kulak chính là UNSUB Dick! Nhiều thập niên đã trôi qua nhưng cuộc săn lùng UNSUB Dick của FBI chẳng đi đến đâu cho nên chiến dịch ngày càng mờ nhạt. Trong khi đó, Palguta về hưu năm 1976 còn Hengemuhle rời khỏi FBI năm 1987. 

Mãi cho đến hôm nay, FBI vẫn giữ im lặng về vụ việc UNSUB Dick. Đáp lại với vài yêu cầu bình luận từ phía báo chí, người phát ngôn của FBI chỉ cho biết FBI "sẽ không khẳng định hay phủ nhận một vụ án (nhạy cảm) như thế"