Bi kịch thăng tiến của một chính trị gia gốc Việt tại Úc

Tranh quyền đoạt vị

Vụ án của ông Ngô Cảnh Phương khuấy động giới truyền thông Úc vào thời điểm bấy giờ cũng như những tin tức về ông được đưa lên trang bìa các tờ báo Úc và bản tin đầu tiên của truyền hình Úc. Hai bị cáo khác bị tình nghi là đồng phạm của ông Phương, trong đó một người bị cảnh sát tình nghi là kẻ nổ súng và người kia là tài xế, đã được trắng án và xem như không can dự đến kế hoạch mưu sát dân biểu John Newman của ông Phương.

Ngày 5/9/1994, hai viên đạn xuyên vào ngực Nghị sĩ J. Newman khiến ông gục chết ngay bên cạnh người vợ gốc Hoa. Vụ ám sát gây ra một cú sốc chính trị tại Cabramatta, hướng sự chú ý vào các vấn đề xã hội tại thành phố, nơi mà số lượng dân gốc Á nhập cư chiếm tỷ lệ đáng kể. Ông Newman là người hô hào chống tội phạm với những quan điểm cứng rắn, theo đó cần phải trục xuất tất cả những người nhập cư phạm tội. Cuộc điều tra lúc đó nhằm vào ông Ngô Cảnh Phương, là nghị viên tại Hội đồng TP Fefiw, Tây Nam Sydney, thủ phủ bang New South Wales. Bởi ông Phương và Newman là hai đối thủ chính trị công khai bày tỏ sự thù ghét lẫn nhau, dù cùng là đảng viên Đảng Lao động.

Ngô Cảnh Phương đến định cư tại Úc từ một trại tị nạn người Việt ở Malaysia vào năm 1982, khi mới 22 tuổi. Nhanh chóng tạo được uy tín cá nhân, năm 1987, ông trúng cử vào Hội đồng thành phố rồi nắm chức Phó Thị trưởng. Năm 1991, với tư cách ứng cử viên độc lập, ông Phương đã tranh cử dân biểu đơn vị Cabramatta, trực tiếp chống lại Newman, nhưng thất bại. Năm 1993, Ngô Cảnh Phương gia nhập Đảng Lao động, vận động kết nạp người gốc Đông Dương vào Đảng và trở thành mối đe dọa trực tiếp cho ông Newman.

Cho mãi đến đầu năm 1998, cảnh sát vẫn chưa tìm ra hung thủ. Đến khi một tòa án với cơ chế đặc biệt thụ lý vụ việc thì Ngô Cảnh Phương, Đào Tử Quang (nhân viên của ông Phương) cùng một người gốc Việt khác là Đinh Thái Duy bị truy tố. Tuy nhiên, quá trình tố tụng vụ án cũng gặp nhiều trục trặc: phiên xét xử tháng 7/1999 bị hủy bỏ vì sai sót thủ tục, phiên xử lần hai kéo dài từ tháng 2 đến tháng 5/2000, bồi thẩm đoàn không tìm được sự nhất trí. Lần xét xử thứ ba do Tòa đại hình tiến hành, từ 5/3 đến 29/6, cả ba nghi can vẫn phủ nhận sự liên quan của mình.

Luật sư của ông Phương tiếp tục yêu cầu bên công tố xác minh sự tồn tại của hai nhân chứng giấu mặt. Tuy nhiên, bồi thẩm đoàn tin vào lập luận của công tố viên, theo đó Ngô Cảnh Phương chủ mưu ám sát ông Newman vì muốn trở thành người gốc Việt đầu tiên đắc cử quốc hội tiểu bang ở Úc và đơn vị Cabramatta là bước đệm của ông. Bản án buộc tội ông Phương là chủ mưu vụ giết người. Hai người kia, Đinh Thái Duy nổ súng bắn chết ông Newman, Đào Tử Quang lái xe chở hung thủ tẩu thoát, được tuyên không có tội vì hành động theo sai khiến của ông Phương. Luật sư của ông Phương cho biết sẽ kháng án.

Liệu công lý đã được thực thi?

Có nhiều nghi vấn liên quan đến các bằng chứng từ khẩu súng, điện thoại cầm tay và cả việc ai là hung thủ đã bắn ông Newman. Đài ABC đã mời các chuyên gia điều tra và các luật gia lên bàn luận những khía cạnh pháp lý và bằng chứng của tội phạm. Đặc biệt sau nhiều năm im lặng, lần đầu tiên ông Đào Tử Quang xuất hiện trong chương trình và quả quyết rằng ông Ngô Cảnh Phương đã không phạm tội và việc kết án ông là không công bằng. Sau khi Chánh án Spigelman ra lệnh xét lại vụ án, cảnh sát NSW nói họ sẽ hợp tác trong việc điều tra nhưng họ vẫn tiếp tục tin chắc rằng phán quyết ông Phương có tội là đúng.

Ông Phương hiện ở trại giam Goulburn's Supermax Jail. Bà Marion Lê nói mỗi tuần ông Phương được phép nói chuyện điện thoại trong 6 phút, và mỗi ngày được rời khỏi phòng giam 1 tiếng đồng hồ ngoại trừ những ngày như thứ Sáu là lúc nhà giam thiếu hụt nhân viên trông coi. Một người bạn khác của ông Phương đi thăm ông Phương sau chương trình của đài ABC nói ông Phương rất phấn khởi và tin rằng một ngày nào đó ông sẽ được minh oan. Người bạn nói ông Phương tuy ở tù nhưng vẫn mạnh khỏe, béo tốt và rất lạc quan.

Nhà khoa bảng luật học của Đại học Quốc gia Úc, ông Hugh Selby đã nộp đơn xin tái xét vụ án sau khi quan ngại về nhiều khía cạnh của vụ án. Mối quan tâm lớn nhất của ông là việc giải thích cái điện thoại lưu động mà công tố viện dùng để định vị ông Phương ở một số thời điểm. Ông Selby nói việc tái xét có thể đưa đến kết quả Bộ trưởng Tư pháp tiểu bang NSW đề nghị ân xá và thả ông Phương, hoặc tiếp tục duy trì nguyên trạng hoặc đưa trở lại tòa Kháng án NSW.

Cũng theo bà Marion Lê, những nhân chứng đã được dàn xếp bài bản để khai cho hợp nhau tại trụ sở của Ủy ban điều tra tội phạm. Ủy ban điều tra tội phạm đã quá can thiệp vào vụ ông Ngô Cảnh Phương. Họ dùng chiến thuật người ta cho rằng đáng nghi ngờ trong vụ dàn xếp các nhân chứng khai có lợi cho công tố viên. Đây có thể là một trong những lý do quan trọng mà chủ tịch thẩm phán đoàn tiểu bang đã quyết định cho điều tra lại vụ kết án ông Ngô Cảnh Phương. Ngoài lý do nói trên, còn những lý do nào khiến cho quan tòa yêu cầu điều tra lại?

Lý do kế tiếp có thể là bằng cớ do những chuyên viên đưa ra về cú gọi điện thoại di động của ông Ngô Cảnh Phương. Trong phiên xử ông Ngô Cảnh Phương, công tố viên trình bày rằng ông đã vứt khẩu súng dùng để giết ông Newman ở sông George River. Chuyên viên về điện thoại di động cho rằng ông đã gọi điện thoại ở gần khu sông George River. Điều đó rất phù hợp với việc ông đã vứt súng ở sông George River.

Nhưng những chuyên viên mới cho rằng, căn cứ vào cú gọi điện thoại của ông Phương lúc đang nói chuyện điện thoại ông có thể đang ở vị trí mà ông đã khai với cảnh sát. Ông khai rằng lúc ông gọi điện thoại, ông đang đưa ra một thông cáo báo chí tại tòa báo tiếng Việt ở Cabramatta. Nếu ông Phương ở Cabramatta thì ông không thể cùng lúc đó vứt súng xuống sông George River được. Đây là điểm then chốt, rất quan trọng của các chuyên viên mới về kỹ thuật định vị trí của các tháp truyền tin của điện thoại di động.

Một giáo sư ở Adelaide tên là Reg Coutts đã đặt câu hỏi về việc dùng tháp điện thoại di động (phone tower) trong vụ xử ông Phương. Theo giáo sư Coutts thì tòa báo Việt ngữ có thể ở trong khu vực tháp Telstra như người ta nói ở trong phiên xử. Nghĩa là ông Phương lúc đó ở Cabramatta, không phải ở gần sông George River.

Lý do thứ ba khiến cho chủ tịch thẩm phán đoàn ra lệnh mở cuộc điều tra là các luật gia cho rằng, hai nhân chứng quan trọng trong vụ ông Ngô Cảnh Phương không thể hoàn toàn tin được. Những nhân chứng này không giữ được tư cách độc lập mà luật đòi hỏi. Theo luật thì các nhân chứng thấy sao nói vậy. Họ không được coi các tờ khai của người khác, sợ bị ảnh hưởng. Nghĩa là, họ phải giữ tính cách độc lập của các lời khai. Trong hai nhân chứng thì một người đã thú nhận là anh ta biết về bằng cớ của người đàn ông kia trước khi anh ta làm lời khai. Thêm nữa sau đó họ lại đưa ra những lời khai hoàn toàn trái ngược nhau.

Một lý do sau cùng nữa là tại phiên xử, một chuyên viên về độ gỉ của súng đã cho rằng, độ gỉ thích hợp với thời gian ông Phương đã quẳng súng xuống sông George và khi cảnh sát mò được khẩu súng mấy năm sau đó. Chuyên viên mới lại cho rằng độ gỉ đó không thích hợp. Với độ gỉ của khẩu súng như vậy thì phải có người đã quẳng xuống sông George River rất lâu trước thời gian ông Phương ném súng xuống sông.

Ông David Patten, cựu thẩm phán tòa District Court, nói rằng những tài liệu được trưng dẫn trong cuộc điều tra "đã làm gia tăng thay vì giảm đi" sự cáo buộc của công tố viên là ông Ngô Cảnh Phương là chủ mưu vụ ám sát. Ngày 17/4/2009, Chánh án Selby đã công bố bản báo cáo dài 211 trang của ông Patten, kết quả của cuộc điều tra trước công chúng kéo dài 36 ngày với 23 nhân chứng và 194 chứng cứ.

Ông Patten đã dành những lời phê phán nặng nề nhất cho những người ủng hộ ông Phương. Ông nói rằng: "Những lời cáo buộc không có bằng chứng và mắc sai lầm nghiêm trọng trong việc phân tích các sự kiện có thật". Chính phủ và Cảnh sát New South Wales đã hoan nghênh bản báo cáo của ông Patten. Bộ trưởng Tư pháp John Hatzistergos tuyên bố rằng, chứng cứ chống lại ông Phương "rất rõ ràng" và "số tiền $770,000 dành cho phiên toà phúc thẩm này đã không là một sự phí phạm vì việc tái tạo lòng tin của dân chúng vào hệ thống công lý là một yếu tố căn bản cho sự hoạt động hữu hiệu của nó"