Hiểm họa mang tên... “thần dược online”

Thuốc xương khớp bán tràn lan

Người mắc bệnh xương khớp thường phải chịu đựng những cơn đau kéo dài, việc điều trị cũng cần thời gian và chi phí. Chính tâm lý muốn khỏi bệnh nhanh, ít tốn kém đã khiến nhiều người dễ tin vào các lời quảng cáo “thần dược”. Thay vì đến bệnh viện khám, chữa, chụp, chiếu mất nhiều tiền, mất nhiều thời gian, người bệnh thường tìm đến các lương y, bác sĩ y học cổ truyền giả danh trên mạng xã hội, hoặc qua người thân, bạn bè quảng cáo giới thiệu.

Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm trên mạng xã hội hay các hội nhóm về sức khỏe, người dùng dễ dàng bắt gặp vô số bài quảng cáo thuốc nam chữa bệnh xương khớp. Từ đau lưng, thoái hóa cột sống, viêm khớp, thoát vị đĩa đệm... tất cả đều được quảng cáo có thể chữa khỏi bằng các loại thuốc Nam “gia truyền nhiều đời”.

Điểm chung của những sản phẩm này là lời quảng cáo đầy hấp dẫn: “Chữa tận gốc”, “hiệu quả sau vài ngày”, “không cần phẫu thuật”, “100% thảo dược tự nhiên”. Không ít người bán lập nhiều tài khoản, hội nhóm để chia sẻ câu chuyện khỏi bệnh kỳ diệu hoặc đưa ra những lời cam kết chắc nịch nhằm tạo niềm tin cho người mua. Dưới những bài quảng cáo là hàng loạt bình luận khen ngợi nhằm tạo hiệu ứng đám đông.

Để tạo niềm tin cho bệnh nhân, các đối tượng còn giả danh là các bác sĩ, tiến sĩ tại các bệnh viện Trung ương, các lương y gia truyền nhiều đời... để chẩn đoán và cấp thuốc. Đồng thời, mạnh tay chi tiền cho quảng cáo, truyền thông trên báo chí, mạng xã hội... để ca ngợi thành tích của các bác sĩ, lương y rởm và thực hiện chiêu trò “giảm giá” cho người già, người nghèo, người bệnh nặng, nhằm đánh vào tâm lý thích khuyến mãi của một số bộ phận người tiêu dùng.

Công an tỉnh Thanh Hóa vừa triệt phá một đường dây sản xuất thuốc xương khớp giả với thủ đoạn như trên. Theo tài liệu điều tra, cầm đầu đường dây này là Hoàng Văn Toàn (sinh năm 1986) và Lê Đình Tiến (sinh năm 1996), cùng trú tại xã Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa. Từ một nhân viên ngân hàng nghỉ việc, năm 2016, Hoàng Văn Toàn đã đăng ký lớp học online về y học cổ truyền. Sau khi hoàn thành khóa học (năm 2018), Toàn liên hệ với Hoàng Thị Nhung (sinh năm 1987) trú tại phố 1, xã Bá Thước để theo Nhung học việc tại phòng khám y học cổ truyền. Trong thời gian này, Toàn và Nhung biết đến một người ở tỉnh Thái Nguyên có bài thuốc chữa xương khớp nên đã tìm đến, đề nghị chia sẻ và được người này đồng ý.

Tuy nhiên, khi bắt tay vào thực hiện độc lập, Toàn và Nhung không chế được các vị thuốc theo đúng tỷ lệ nên khi sử dụng chữa cho bệnh nhân không đạt hiệu quả. Cuối năm 2020, do dịch COVID-19 bùng phát, Nhung không hoạt động nữa mà cho Toàn mượn địa điểm và thuê chứng chỉ hành nghề của Nhung để tiếp tục theo đuổi bài thuốc, đồng thời, Toàn còn phối thuốc theo ý tưởng riêng của mình và lấy tên là “Thảo dược đắp xương khớp Hoàng Minh Đường”.

Khoảng tháng 10/2023, nhận thấy việc quảng cáo bài thuốc trên các nền tảng mạng xã hội có thể đem lại doanh thu tốt hơn, Toàn câu kết với Lê Đình Tiến để chạy quảng cáo, truyền thông, quảng bá về bài thuốc “Thảo dược đắp xương khớp Hoàng Minh Đường”. Mặc dù biết bài thuốc trên chưa được cấp phép lưu hành, cũng không phải là bài thuốc gia truyền, nhưng Tiến vẫn giúp Toàn quảng cáo đây là bài thuốc gia truyền 3 đời, có tác dụng chữa bệnh xương khớp. Khi thấy có nhiều đơn hàng ổn định, Tiến bàn bạc với Toàn thành lập công ty, đồng thời thống nhất ăn chia lợi nhuận của phòng khám với mức Toàn hưởng 70%, Tiến hưởng 30% (mặc dù trên thực tế công ty chưa thành lập).

Để sản xuất và đưa vào sử dụng loại “Thảo dược đắp xương khớp Hoàng Minh Đường”, Hoàng Văn Toàn đã tự mình liên hệ với nhiều đầu mối (chủ yếu là người dân) để thu mua các loại thân, lá, vỏ cây, cỏ theo nhu cầu; sau đó, đem về chế biến và giao lại cho bộ phận nhân sự băm, chặt, xay, nghiền, sản xuất (trộn theo tỷ lệ mà Toàn đưa ra) thành thuốc (dạng bột) rồi đóng gói phục vụ cho việc khám, chữa bệnh.

Tháng 7/2024, sau khi Toàn và Tiến thành lập Công ty TNHH Hoàng Minh Đường, với vai trò là giám đốc công ty, ngoài bộ phận thu mua nguyên liệu, sản xuất thuốc, Hoàng Văn Toàn còn thành lập 4 bộ phận khác, gồm: Bộ phận khám, chữa bệnh trực tiếp tại phòng khám; bộ phận tư vấn, khám bệnh online qua các nền tảng mạng xã hội (Facebook, Zalo, TikTok...); bộ phận truyền thông maketing; bộ phận hành chính nhân sự và tư vấn pháp lý.

Hàng loạt fanpage được lập ra, hàng tỷ đồng được đổ vào quảng cáo trên Facebook, TikTok để tiếp cận khách hàng. Các hình ảnh, clip từ các kênh truyền hình được cắt ghép bài bản, “mượn danh” các hiệp hội Đông y, quảng cáo sai sự thật về các bài thuốc được liên tục được chạy quảng cáo trên các nền tảng mạng xã hội nhằm tạo niềm tin cho khách hàng.

Ngoài ra, các “đội quân sale” được đào tạo bài bản theo các kịch bản tâm lý chiến. Họ xưng là “bác sĩ”, “lương y”, cam kết “chữa khỏi 100%”, “điều trị tận gốc”. Khi bệnh nhân phản hồi thuốc gây ngứa, phồng rộp, các đối tượng tự ý gửi kèm thuốc Tây (Tetracyclin) để khách hàng tự điều trị tác dụng phụ, bất chấp nguy hiểm đến sức khỏe của người bệnh.

Qua việc quảng cáo rầm rộ trên các nền tảng mạng xã hội, nhiều người dân trên phạm vi cả nước đã bị các đối tượng tư vấn gian dối nhằm bán thuốc để trục lợi. Kết quả trích xuất từ phần mềm theo dõi bán hàng online của các đối tượng cho thấy, từ năm 2023 đến năm 2025, các đối tượng này đã thực hiện thành công gần 87.000 đơn hàng, thu lợi bất chính khoảng hơn 227 tỉ đồng.

Trước những dấu hiệu vi phạm pháp luật của Toàn và đồng bọn, ngày 4/2/2026, Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Thanh Hóa đã chủ trì, phối hợp với Phòng An ninh chính trị nội bộ và công an các địa phương tiến hành khám xét khẩn cấp 2 địa điểm gồm: Khu vực sản xuất thuốc tại phố 1, xã Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa và phòng khám tại số 31-33 Khuất Duy Tiến, phường Thanh Xuân, TP Hà Nội của Công ty TNHH Hoàng Minh Đường do Hoàng Văn Toàn làm giám đốc. Qua khám xét, phát hiện, thu giữ nhiều máy móc, nguyên liệu sử dụng vào chế biến, sản xuất thuốc; sổ sách, giấy tờ ghi chép khách hàng, kịch bản tư vấn và hệ thống máy tính, điện thoại... liên quan đến hành vi sai phạm. Đồng thời, tiến hành triệu tập làm việc với 32 đối tượng có liên quan.

Cơ quan điều tra xác định, nhiều đối tượng chủ chốt trong đường dây dù biết Toàn không phải là lương y và bài thuốc không có tính pháp lý nhưng vì lợi nhuận vẫn tiếp tay cho hành vi vi phạm. Căn cứ kết quả điều tra, Cơ quan An ninh điều tra, Công an tỉnh Thanh Hóa đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Hoàng Văn Toàn và 11 đồng phạm về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo khoản 4, Điều 174, Bộ luật Hình sự.

Cảnh giác với “thuốc gia truyền” trên mạng

Thực tế đã ghi nhận không ít bệnh nhân bị biến chứng nặng do tự ý dùng thuốc Nam không rõ nguồn gốc. Một số loại thuốc còn bị phát hiện trộn thêm thuốc giảm đau, kháng viêm tân dược nhằm tạo cảm giác “đỡ đau nhanh”, nhưng khi sử dụng kéo dài có thể gây tổn hại gan, thận và nhiều hệ cơ quan khác.

Đầu tháng 12/2025, một cụ ông 80 tuổi ở tỉnh Thanh Hóa được gia đình đưa vào bệnh viện cấp cứu trong tình trạng tím tái, không thở được, toàn thân gồng cứng như khúc gỗ và co giật liên tục. Gia đình bệnh nhân cho biết, cụ ông có tiền sử viêm đa khớp. Do đau nhiều nên thời gian gần đây, ông đã tự ý uống một loại thuốc phong tê thấp. Loại thuốc này rất nổi tiếng và được rao bán tràn lan trên mạng xã hội...

Khám và làm xét nghiệm, chụp CT sọ não bệnh nhân đều cho kết quả bình thường, giúp bác sĩ loại trừ bệnh động kinh và uốn ván. Tuy nhiên, từ các dấu hiệu điển hình và tiền sử dùng thuốc Đông y không rõ nguồn gốc, bác sĩ chẩn đoán, bệnh nhân bị ngộ độc hạt mã tiền (strychnine) - hoạt chất có thể xuất hiện trong một số loại thuốc phong tê thấp không nguồn gốc. Chất này gây co giật dữ dội, tăng trương lực cơ và có thể dẫn đến ngưng thở nếu không được xử lý kịp thời. May mắn, nhờ được cấp cứu và điều trị kịp thời, cụ ông đã qua cơn nguy hiểm, sức khỏe dần ổn định.

Theo thạc sĩ - bác sĩ Vũ Văn Đại, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, thuốc Đông y với nhiều dạng bào chế như sắc uống, cao, đơn, hoàn, tán... nếu được bào chế chuẩn, sử dụng đúng cách, đúng liều theo quan điểm “biện chứng luận trị” đặc sắc của Đông y thì sẽ đạt được tính hiệu quả và tính an toàn. Nghĩa là tùy theo chứng trạng biểu hiện ở người bệnh thông qua tứ chẩn “Vọng, văn, vấn, thiết” mà sử dụng phép chữa, bài thuốc khác nhau. Tuy nhiên, hiện nay, trên thị trường tràn lan các thuốc nhập lậu từ nước ngoài vào Việt Nam được quảng bá như “thần dược chữa bách bệnh”. Đặc biệt, có loại tân dược nhưng lại mạo danh là thảo dược để bán ra thị trường. Đông y dùng thuốc theo nguyên tắc “biện chứng luận trị”, vì thế không thể dùng một bài thuốc mà điều trị “bách bệnh” như lời đồn thổi trên mạng. Do đó, nếu tự ý sử dụng thuốc sẽ dẫn tới nhiều nguy cơ cho sức khỏe.

Những loại thuốc Đông dược ngoại nhập không rõ nguồn gốc, thường trộn thêm các thành phần thuốc Tây thế hệ cũ 10-20 năm về trước với rất nhiều tác dụng phụ, thậm chí hiện bị cấm sử dụng. Do vậy, sử dụng những loại thuốc này dễ dẫn tới ngộ độc cho người dùng lâu dài.

Điển hình như những người bệnh xương khớp (thoái hóa khớp gối, thoái hóa cột sống thắt lưng, viêm khớp dạng thấp...) thường có xu hướng dùng các thuốc Đông y kéo dài. Trong thành phần một số thuốc đang rao bán trên thị trường có chứa các loại thuốc giảm đau, chống viêm (corticoid), làm thuyên giảm cơn đau nhanh, khiến nhiều người lầm tưởng thuốc có hiệu quả cao.

Thực chất, corticoid là chất chống viêm, giảm đau rất mạnh, được điều trị trong rất nhiều bệnh, tuy nhiên corticoid cũng có nhiều tác dụng ngoại ý như giữ nước, mệt mỏi, đái tháo đường, khó lành vết thương, teo cơ, đục thủy tinh thể, tăng huyết áp, tổn thương gan, loãng xương, suy thận...

Bên cạnh đó, những loại thuốc Đông y do thiếu kiến thức trong bào chế dược liệu, chưa loại bỏ được tạp chất có hại như chì, đồng, kẽm, thủy ngân, asen... bào chế sai cách hay sử dụng bừa bãi đều có thể dẫn đến nguy cơ độc hại ngoài tầm kiểm soát. Khi uống những loại thuốc này sẽ gây ảnh hưởng đến các cơ quan tim, mắt, gan, thận... Các trường hợp nhiễm độc này cần thời gian điều trị lâu dài, tốn kém, thậm chí chất độc tích tụ trong cơ thể lâu dài còn gây ra nhiều biến chứng rất nguy hiểm.

Với quan niệm thuốc Đông y làm từ thảo dược, lành tính nên người bệnh có xu hướng tự dùng thuốc kéo dài mà không có sự kiểm soát của thầy thuốc, dẫn đến phụ thuộc thuốc, nghiện thuốc, tổn thương gan, thận cùng các cơ quan khác.

Nguy hiểm hơn, hiện nay có nhiều thuốc nhập lậu, trôi nổi trên thị trường, công tác bảo quản dược liệu gặp nhiều khó khăn, cẩu thả, dễ ẩm mốc, hư hỏng hoặc lạm dụng chất bảo quản... khi sử dụng sẽ gây hại từ từ, không dễ để phát hiện, đến khi phát hiện thì chức năng gan, thận đều đã giảm ở mức độ nặng, thậm chí xơ gan hay suy thận, phải chạy thận nhân tạo.

Người bệnh cần phải ý thức rõ, dù là tân dược hay Đông dược đều không thể sử dụng tùy tiện, mà phải được khám và sử dụng theo kê đơn của bác sĩ. Người bệnh nên thăm khám và điều trị tại các bệnh viện y học cổ truyền, bệnh viện có khoa y học cổ truyền khi có nhu cầu sử dụng thảo dược.