Khi dịch vụ thu nợ bị biến tướng

Hiện Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án "Bắt giữ người trái pháp luật" xảy ra tại Công ty thu nợ Phương Đông số 90 phố Vọng, Hà Nội, bắt quả tang 11 người và bắt khẩn cấp 9 người đều là nhân viên của công ty này vì có dấu hiệu phạm tội bắt giữ người trái pháp luật và cưỡng đoạt tài sản.

Đây là vụ phạm pháp hình sự núp dưới hình thức một công ty đòi nợ thuê đầu tiên bị phát hiện và bắt giữ tại Hà Nội.

Thu nợ bằng khủng bố, đe dọa và bắt giữ người trái phép

Công ty thu nợ Phương Đông chính thức đi vào hoạt động từ năm 2006, trụ sở chính đặt tại số 90 phố Vọng, Hà Nội. Giám đốc đầu tiên của công ty này là Nguyễn Bình Minh, 31 tuổi, trú tại thị trấn Văn Điển, huyện Thanh Trì, Hà Nội, người đã bỏ 100% vốn (1,8 tỉ đồng) để lập ra công ty. Nhưng sau đó, Minh không làm giám đốc mà chỉ có em trai Minh là Nguyễn Minh Đông làm Phó giám đốc. Còn chức vụ Giám đốc được chuyển giao cho Lê Linh, 32 tuổi trú tại cầu Trắng, Hạ Long, Quảng Ninh. Nhưng theo lời khai của một số đối tượng thì mọi việc điều hành công ty vẫn là do Nguyễn Bình Minh.

Ngoài bộ phận kế toán và giao dịch với khách hàng, các đối tượng được tuyển vào công ty làm nhân viên trực tiếp đi thu nợ được bố trí làm 3 đội nghiệp vụ. Gọi là “nghiệp vụ” nhưng thực chất việc đòi nợ ở đây chả có nghiệp vụ gì ngoài 3 "ngón" chính áp dụng với khách nợ: một là khủng bố bằng cách đưa thật đông người đến nơi cư trú hoặc nơi làm việc của khách nợ để chửi bới, nói xấu, hạ nhục; hai là, tìm hiểu các điểm yếu của khách nợ (như chuyện bồ bịch trai gái, con riêng...) để đe dọa khống chế; ba là sử dụng lực lượng mang theo hung khí để bắt cóc khách nợ đem về công ty.

Chiểu theo các quy định hiện hành của pháp luật thì cả 3 “ngón” trên của Công ty thu nợ Phương Đông đều vi phạm luật hình sự. Nhưng theo các tài liệu ban đầu thì kể từ khi thành lập đến nay, công ty này đã nhiều lần áp dụng các "ngón" đó vào việc đòi nợ.

Ngày 1/4 nhóm nhân viên công ty đã lên Vĩnh Phúc đòi nợ bằng cách hành hung khách nợ. Ngày 19/5 lại đến náo loạn nhà một người ở đường Kim Đồng, Giáp Bát, Hà Nội rồi bắt người này lên xe ôtô đưa thẳng đến trụ sở Công ty Phương Đông. Tại đây, người khách nợ này bị 3 nhân viên của Phương Đông (đầu cắt trọc, mặt mũi dữ tợn) canh giữ cẩn mật và cấm không được liên lạc với bên ngoài bằng điện thoại. Mãi đến khi gia đình người này mang đến 70 triệu đồng thì anh ta mới được các nhân viên Công ty Phương Đông trả tự do.

Một vụ đòi nợ khác ở Thanh Hóa, các nhân viên Công ty Phương Đông cũng nhờ các "ngón đòn" này mà khách nợ bị ép phải chuyển cả một dây chuyền sản xuất cho chủ nợ.

Mới đây nhất, vào sáng ngày 25/5, Công ty Phương Đông được thuê đến đòi nợ chị Nguyễn Thị Như Tâm ở phố Quan Nhân số tiền 600 triệu đồng từ ngày 21/5. Sáng 22/5 trong khi đang làm việc ở trụ sở công ty trên đường Nguyễn Tuân, chị Tâm bị một đám người lạ mặt đến ép xuống quán nước ở gần đó để “nói chuyện”. Tại đây, những người này tự xưng là nhân viên Công ty thu nợ Phương Đông được ủy quyền đến đòi chị Tâm số tiền 300 triệu đồng tiền gốc và 300 triệu đồng tiền lãi, tổng cộng là 600 triệu đồng.

Chị Tâm đã trả lời rằng, chị không phải là người phải chịu trách nhiệm về khoản nợ ấy. Nhưng ngay ngày hôm sau, nhóm đòi nợ này đã đến nhà riêng của chị Tâm chửi bới, đe dọa, canh giữ không cho chị ra khỏi nhà. Thậm chí suốt đêm, nhóm người này liên tục gọi điện thoại vào nhà chị Tâm đe dọa, khủng bố tinh thần.

Tuy nhiên, sau 2 ngày áp dụng chiêu này không hiệu quả, nhân viên của Phương Đông đã trèo lên cột điện cắt cầu dao điện sinh hoạt và cắt luôn dây điện thoại của nhà chị Tâm để buộc chị phải ra khỏi nhà.

Quá hoảng sợ, chị Tâm đã phải nhờ một người em trai của chồng gọi xe taxi cho chị về quê. Nhưng khi chiếc xe taxi chở chị Tâm vừa mới chuyển bánh thì lập tức nhóm nhân viên của Công ty thu nợ Phương Đông cũng lập tức leo lên một chiếc ôtô khác đuổi theo. Đến khu vực đường cao tốc Thăng Long - Nội Bài thì xe của Phương Đông đã đuổi kịp, chặn đầu chiếc taxi. Đám nhân viên Phương Đông đã ép lái xe mở cửa xe, bế thốc chị Tâm sang xe của chúng rồi đưa thẳng về trụ sở công ty ở số 90 phố Vọng.

Tại đây, chúng đã ép chị Tâm phải viết giấy nhận nợ số tiền 600 triệu đồng, mặc dù chị Tâm không phải là người vay số tiền này. Theo lời khai ban đầu của chị Tâm thì người thuê Phương Đông đòi nợ chị chính là một người bạn gái của chị. Người này đã góp vốn 300 triệu đồng vào công ty cũ của chị Tâm để thực hiện dự án cải tạo một khu chợ ở Vĩnh Phúc. Tuy nhiên, lúc đó chị Tâm không  phải là chủ đầu tư mà chỉ là trợ lý cho chủ đầu tư. Công ty này sau đó, đã phá sản và chị Tâm đã chuyển sang làm việc ở một nơi khác.

Cơ quan điều tra hiện chưa tiến hành xác minh các vấn đề có liên quan trong việc góp vốn này. Tuy nhiên, kể cả chị Tâm có là khách nợ thực sự thì các hành vi đòi nợ bằng "luật rừng" của các nhân viên Công ty thu nợ Phương Đông như bắt cóc, đe dọa, giữ người... là vi phạm pháp luật, phạm tội hình sự.

Chiều 25/5 sau khi nhận được tin báo, Phòng PC14 Công an Hà Nội đã triển khai lực lượng giải thoát cho chị Nguyễn Thị Như Tâm. Cũng trong buổi chiều 25-5, Thượng tá Nguyễn Thanh Hùng, Phó trưởng Phòng PC14 đã ra lệnh khám xét khẩn cấp trụ sở Công ty thu nợ Phương Đông.

Biến tướng nguy hiểm của một loại hình dịch vụ

Thu nợ là một hình thức dịch vụ đã được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới. Thực tế cho thấy,  quan hệ dân sự ngày càng đa dạng, phức tạp làm nảy sinh nhu cầu về dịch vụ đòi nợ ở Việt Nam. Đây là nhu cầu thực tế của xã hội và đang trở nên thường xuyên với nhiều tổ chức, cá nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp tư nhân, các doanh nghiệp có mạng lưới khách hàng rộng rãi như điện, nước cũng như các tổ chức tín dụng.

Theo một thống kê chưa đầy đủ thì hiện cả nước đang có khoảng 70 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này, đó là chưa kể khá nhiều các văn phòng luật sư cũng thực hiện các ủy quyền của khách hàng để làm dịch vụ thu nợ. Phải thừa nhận rằng, đây là một loại dịch vụ nhạy cảm và rất dễ bị lợi dụng, bị biến tướng - từ thu nợ đến đòi nợ, từ đòi nợ đến siết nợ không theo luật pháp mà bằng luật... rừng.

Tuy nhiên, có một điều nguy hiểm là trong khi trên thực tế các doanh nghiệp thu hồi nợ đang hoạt động thì hiện nay khung pháp lý cho dịch vụ đặc biệt này lại vẫn đang còn... dự thảo, lấy ý kiến đóng góp. Được giao nhiệm vụ là cơ quan quản lý hoạt động này, năm 2006, Bộ Tài chính mới soạn thảo một Nghị định về kinh doanh dịch vụ đòi nợ nhưng Nghị định này chưa có hiệu lực pháp luật mà còn đang ở dạng... dự thảo, lấy ý kiến đóng góp. Theo điều 12 của dự thảo này quy định về các hành vi bị nghiêm cấm thì doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ đòi nợ không được thực hiện các hành vi sau:

Thứ nhất: lừa gạt, sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực đối với khách nợ, người thân của khách nợ hoặc những người, tổ chức khác có liên quan.

Thứ hai: xâm phạm đời tư của khách nợ, người thân của khách nợ hoặc những người khác có liên quan.

Thứ ba: sử dụng các thông tin có được từ hoạt động dịch vụ đòi nợ có liên quan bất lợi tới chủ nợ và khách nợ để phục vụ cho các mục đích khác ngoài hoạt động dịch vụ đòi nợ hoặc tiết lộ những thông tin đó cho tổ chức, cá nhân khác.

Thứ tư: thực hiện các hoạt động vượt quá thẩm quyền được pháp luật công nhận của chủ nợ.

Một chuyên gia pháp luật bình luận rằng, khi dịch vụ thu nợ đã và đang phát triển mà khung pháp lý cho hoạt động này vẫn còn... dự thảo thì đó là biểu hiện của cách làm việc máy móc, cũ kỹ và xa rời thực tế.

Tuy nhiên, dù Nghị định này chưa có hiệu lực thì hoạt động của loại hình kinh doanh dịch vụ này vẫn phải tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan ở các bộ luật khác như luật Hình sự, luật Dân sự... Hành vi bắt giữ người trái pháp luật, dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực... đối với khách nợ với mục đích đòi nợ rõ ràng là vi phạm luật Hình sự.

Thượng tá Nguyễn Thanh Hùng, Phó trưởng phòng PC14 Công an Hà Nội, người chỉ đạo điều tra vụ việc ở Công ty thu nợ Phương Đông cảnh báo, vấn đề quan trọng nhất là công tác quản lý đối với loại hình kinh doanh đặc biệt này, nếu không những biến tướng của nó sẽ rất nguy hiểm khi các nhân viên thu nợ không sử dụng luật pháp mà sử dụng... "luật rừng"