Câu chuyện về "thuốc thư" và "ma lai"
Những vụ án đau lòng
Một câu chuyện thấm đẫm nước mắt vừa xảy ra ở làng Đắk Yă, xã Đắk Yă, huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai làm 3 người chết và nhiều căn nhà, tài sản bị đập phá.
Vụ việc xuất phát từ Duân và Kel đều 29 tuổi, trú ở làng Đắk Yă thường ngày có hành vi trộm cắp vặt, gây gổ với một số thanh niên trong làng. Từ những mâu thuẫn nhỏ nhưng không được giải quyết kịp thời nên dẫn đến việc những thanh niên trong làng đồn đại rằng Duân và Kel có “thuốc thư” có thể làm chết nhiều người, rồi chuyện ấy lan truyền nhanh đến tai già làng, thôn trưởng và cả dân làng.
Khoảng 21h, ngày 10/3/2007, hàng chục người dân trong làng đã kéo đến nhà Duân đập phá tang hoang nhà cửa, tài sản. Đến 23h cùng ngày, Duân đi uống rượu về thấy nhà mình bị phá nên đến nhà rông chửi bới, đe dọa những thanh niên đang ngủ ở đây.
Thấy Duân cầm dao rựa nên những thanh niên này đã bao vây, đánh Duân cho đến chết rồi kéo xác vứt ở khu nhà mồ của làng. Không chỉ dừng lại ở đó, khoảng 5h 30’ ngày 11/3/2007, hàng chục thanh niên trong làng lại tiếp tục kéo nhau đến đập phá nhà cửa, tài sản của gia đình Kel. Sau đó cả nhóm thanh niên dùng bụi than, bôi vào mặt với mục đích giả “những người bị thư chết về trả thù” rồi kéo lên khu rẫy Đắk Ram (Đắk Yă, Mang Yang, Gia Lai) đánh chết Kel cùng cha ruột Hnhêu (76 tuổi)...
Một vụ án đau lòng khác cũng vừa xảy ra ở làng Đê Đoa, xã Đắk Sơ Mei, Đắk Đoa, Gia Lai. Hôm ấy vào khoảng 18h, ngày 9/3/2007, Chuưt (28 tuổi) cùng vợ Đreh (27 tuổi) tổ chức lễ cúng, uống rượu tại nhà. Đến 21h cùng ngày, khi mọi người về, Chuưt đóng chặt cửa rồi dùng rìu chém vợ Đreh chết và đánh chị ruột Vol (49 tuổi), cùng 3 đứa con là Chuim (9 tuổi), Chuem (7 tuổi), Chuẽm (4 tuổi) và cháu ruột Klưh (4 tuổi) bị thương nặng.
Theo khai nhận ban đầu, nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội của Chuưt xuất phát từ việc dân làng nghi ngờ gia đình Chuưt có “thuốc thư”, Chuưt hoang mang lo sợ bị dân làng đánh và phá nhà cửa nên đã sát hại vợ con.
Trước đó, khoảng 21h, ngày 24/2/2007, một số thanh niên ở làng Ka, xã Ia Tiêm, Chư Sê, Gia Lai kéo đến nhà Kpă Ven (45 tuổi) ở cùng làng, tiến hành tra khảo đánh đập Ven và yêu cầu phải chỉ chỗ cất giấu cái gọi là “thuốc thư”.
Vì không chỉ ra được “thuốc thư” là gì nên Ven đã bị một số thanh niên trong làng đánh bị thương nặng và tử vong vào lúc 24h cùng ngày. Nguyên nhân vụ việc xuất phát từ năm 2006, tại các làng Hlũ, làng Ka và Khối Zét, xã Ia Tiêm, Chư Sê, Gia Lai, một số người đưa ra thông tin quy kết gia đình Rơ Lan Mlur có cái gọi là “thuốc thư” gây chết người.
Một ngôi nhà bị đập phá do chủ nhà bị nghi ngờ có chưa "thuốc thư".
Từ đó, dân làng đã đập phá nhà Mlur, buộc ông phải rời làng đi nơi khác sinh sống. Sau đó Kpă Ven (em rể Mlur) tiếp tục bị dân làng quy kết có “thuốc thư” của Mlur để lại nên đã bị một số đối tượng quá khích đánh chết...
Gian nan điều tra án... “thuốc thư”
Thực ra không có chuyện “thuốc thư” gây chết người như cách nghĩ của những người dân địa phương, mà do sự nhận thức lạc hậu của họ nên đã suy diễn, bịa đặt và gây nên những hậu quả thương tâm. Đặc biệt, công tác điều tra, làm rõ và xử lý theo pháp luật đối với những vụ việc nêu trên thật vô cùng khó khăn và vất vả cho những người làm án.
Thượng tá Trương Thanh Phong - Trưởng phòng CSĐT tội phạm về TTXH Công an Gia Lai tâm sự, đây là những vụ án phức tạp, vừa đòi hỏi phải đảm bảo chặt chẽ các quy định của pháp luật và yêu cầu chính trị nên việc điều tra, phân loại, tìm ra thủ phạm đã khó nhưng việc xử lý càng khó khăn không kém.
Bên cạnh công tác điều tra, một vấn đề quan trọng là phải đẩy mạnh công tác giáo dục, tuyên truyền, giúp đỡ người dân có nhận thức đúng, tránh tình trạng bị kẻ xấu xúi giục, kích động làm điều sai trái.
Vụ án giết người có tổ chức ở làng Đắk Yă, xã Đắk Yă, huyện Mang Yang, tỉnh Gia Lai làm 3 người chết và nhiều căn nhà, tài sản bị phá hủy, xảy ra vào ngày 10 và 11/3 vừa qua đã gây ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh trật tự ở địa phương.
Điều khó khăn là vụ án có nhiều đối tượng tham gia, khi điều tra hầu như tất cả dân làng đều khai nhận mình tham gia gây án và bao che, bảo vệ cho nhau. Nhưng với quyết tâm cao, bằng nhiều biện pháp nghiệp vụ sắc bén, Phòng CSĐT tội phạm về TTXH Công an Gia Lai đã huy động lực lượng tối đa, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chuyên môn và Công an huyện để nhanh chóng điều tra làm rõ những đối tượng chính của vụ án, kịp thời ổn định tình hình an ninh trật tự ở địa bàn.
Kết quả điều tra ban đầu, Cơ quan CSĐT đã tạm giữ các đối tượng: Hlin (27 tuổi), Yưk (23 tuổi), Ngin (22 tuổi), Uônh (20 tuổi), Hưn (24 tuổi), Hlinh (19 tuổi), Kưh (27 tuổi) để tiếp tục điều tra làm rõ và xử lý theo quy định pháp luật.
Vụ án cố ý gây thương tích dẫn đến hậu quả chết người xảy ra ngày 24/2/2007 ở Ia Tiêm, Chư Sê, Gia Lai cũng hết sức phức tạp. Vụ án xảy ra trong đêm khuya và nhiều đối tượng tham gia với tính chất côn đồ do nhận thức lạc hậu, nên quá trình điều tra gặp không ít khó khăn
Nhưng nhờ làm tốt công tác vận động, thuyết phục những người dân địa phương hiểu rõ vấn đề và tự nguyện khai báo trung thực, từ đó Cơ quan CSĐT tội phạm về TTXH Công an tỉnh Gia Lai đã nhanh chóng làm rõ các đối tượng chính gây án ngay trong đêm và đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh phê chuẩn quyết định khởi tố bị can và bắt tạm giam đối với các đối tượng Kpă Pêng (30 tuổi) và Kpuih Đum (18 tuổi) để điều tra xử lý theo đúng quy định pháp luật...
Những hủ tục lạc hậu cần xóa bỏ
Không phải thời gian gần đây ở Gia Lai mới xảy ra chuyện “thuốc thư” rồi nghi hoặc cho người khác dẫn đến hủy hoại tài sản, đánh chết người, gây rối trật tự... mà trước đây đã nhiều lần từng xảy ra hủ tục lạc hậu này.
Người viết bài này cũng đã nhiều lần về những vùng “nổi tiếng” có chuyện “thuốc thư”, “ma lai” ở Gia Lai để tìm hiểu sự thật và nhận ra rằng đó là những hủ tục lạc hậu của người dân địa phương xuất phát từ nhận thức còn thấp kém.
Có lần chúng tôi đã lặn lội vào núi Chư Gông ở Chư Prông, Gia Lai và được gặp những người từng một thời bị xua đuổi vào rừng vì bị dân làng quy kết có “thuốc thư” hại người, trong đó có bà H'Đoai, năm nay đã ngoài tuổi 60, lưng còng, nước da bánh mật đã chuyển màu nhợt nhạt.
Bà không còn nhớ cái ngày cả gia đình, anh em kéo nhau vào rừng tạm lánh nạn vì bị dân làng Ngol đòi giết, áng chừng khoảng hơn 20 mùa rẫy qua rồi. Khi ấy bà có xích mích nhỏ với người trong làng vì chuyện vặt về con heo, con gà nên xảy ra cuộc cãi vã.
Tác giả (bên phải) và mẹ con bà H'Đoai khi bị đuổi vào rừng.
Đêm ngủ, người hàng xóm nằm mơ thấy bà H'Đoai đến đòi giết nên hôm sau đi báo với dân làng rằng, H'Đoai là “con ma lai có thuốc thư” giết chết người. Mẹ con H'Đoai bị mọi người đánh đập, xua đuổi nên phải trốn vào rừng lánh nạn. Cùng bà H'Đoai còn có một người con gái là H'Djrek, năm nay chị đã gần 40 tuổi nhưng vẫn chưa "bắt" chồng.
Còn câu chuyện ông Kpuih Hvêl và con trai Siu Dôt cũng thật nghiệt ngã. Kpuih Hvêl (70 tuổi), từng là du kích xã, năm 1965 tham gia trận chiến Pleime lịch sử, từng là Tiểu đội trưởng E12.
Một bữa nọ ở làng có người tên Bép bị sốt cả tuần, thèm cà đắng nên mò xuống rẫy hái quả, tình cờ lại gặp Hvêl cũng hái cà. Bép bảo: “Sao mày hái trộm cà nhà tao?”. “Trộm gì đâu, thấy cà ngon nên bứt mấy trái thôi mà!”.
Bép lớn tiếng và đòi đánh Hvêl. Hvêl bỏ chạy và nói lại cho hả giận: “Mày đánh tao là mày chết cho coi”. Hôm sau, cơn sốt hoành hành quá nặng, Bép chết thật, Hvêl bị dân làng coi là “ma lai” đã "thư" chết Bép nên đánh đập dã man.
Không có cách nào khác Hvêl cùng vợ là Siu H'Lam đưa cả nhà vào rừng lánh nạn và tìm kế sinh nhai. Em gái của Hvêl là H'blép cũng theo anh vào rừng và chôn vùi một đời con gái.
Khi mới vào rừng, cuộc sống quá khắc nghiệt nên 2 đứa con gái của Hvêl đã chết, chỉ duy nhất còn lại cậu con trai đầu tên là Dôt. Một hôm, Dôt quyết định xuống núi, vào làng Hră thuộc xã Ia Ko, Chư Sê, Gia Lai đã gặp lễ bỏ mả nên cũng xông vào uống rượu.
Dôt cùng vít cần với Rơma H'Mrơih, một người phụ nữ lớn hơn Dôt tới 3 tuổi, đã đi qua một đời chồng, có một đứa con gái nhưng khi gặp nhau họ gặp phải "tiếng sét ái tình" rực cháy.
Hai người đã bằng lòng "cho nhau"... Dôt đưa cả mẹ con H'Mrơih về rừng ăn ở và hiện giờ họ có 5 mặt con. Được “Giàng” phù trợ, uống nước hồ Ia Nai, ăn quả rừng Chư Gông, những đứa con của Dôt ngày càng lớn khôn, khỏe mạnh.
Cũng trong khu núi Chư Gông này còn có hai người con gái khác khá đặc biệt, cùng chung số phận như gia đình Hvêl và mẹ con H'Đoai, đó là Siu H'Top và Kpuih H'Kling cùng 33 tuổi ở làng O Á- Ia Vê, Chư Prông, Gia Lai. Bố H'Top bị bệnh phong nên mất sớm, mẹ là Siu H'Eo phải bươn chải để kiếm sống và nuôi con, trong đó có cả việc hái lá thuốc nam chữa bệnh cho dân làng.
Chuyện xảy ra ở làng Ó, khi trong làng có người đau, gia đình đi xem bói và được “thầy” phán: “Con H'Eo nó bắt mày đau để chữa bệnh kiếm tiền đấy!”. Lời độc địa của thầy bói đã lan nhanh, dân làng kéo đến nhà H'Eo: “Đánh cho con "ma lai" nó đi khỏi làng”.
“H'Eo là “ma lai” có “thuốc thư” thì con gái của nó H'Top cũng vậy” - Dân làng bảo thế. Thậm chí Kpuih H'Kling là bạn thân H'Top thường đến nhà chơi cũng bị làng nghi là “ma lai” và xua đuổi.
Thế là một người đàn bà và 2 đứa trẻ phải bỏ nhà vào rừng biệt tăm... Nhưng cũng may là tất cả những điều oan trái, xót xa của những thân phận bị quy kết “ma lai” ngày xưa ấy bây giờ đã được giải oan.
Bẵng đi những câu chuyện xưa ở Chư Prông, những năm gần đây ở Chư Sê, Đắk Đoa và Mang Yang lại xuất hiện những chuyện đau lòng tương tự. Câu chuyện ở làng Khối Zét, xã Ia Tiêm, Chư Sê, Gia Lai xảy ra cuối năm 2006 là một chuyện bi hài.
Sự việc bắt đầu chiều ngày 15/10/2006, trên đường đi uống rượu về, Kpă Byêng gặp bà Thel (vợ Kpuih Hớt) nên đã trêu ghẹo, dùng tay đập vào người. Nghe vợ kể lại nên Kpuih Hớt đã “kết tội” ông Kpă Byêng dùng thủ thuật “thư” vợ mình. Ngày 16/10/2006, gia đình Kpuih Hớt kéo đến đánh Kpă Byêng. Tiếp đó, hàng chục người quá khích trong làng Khối Zét kéo đến đập phá nhà cửa, tài sản của gia đình con cái Kpă Byêng và bắt heo làm thịt ăn nhậu...
Có thể khẳng định rằng những người dân ở địa phương đều không ai biết “thuốc thư”, “ma lai” là gì, không có cơ sở khoa học để chứng minh nhưng vì sự thiếu hiểu biết, nhận thức lạc hậu đã dẫn đến nghi ngờ, thêu dệt, làm điều sai trái và vi phạm pháp luật. Đây là một hủ tục lạc hậu hết sức nguy hiểm cần phải nhanh chóng được loại bỏ khỏi đời sống xã hội người dân tộc thiểu số Tây Nguyên, để tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra
