Xuất bản vẫn phụ thuộc vào mảng sách giáo dục, chật vật vì sách giả, sách lậu

Đây là nhận định của Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Nguyên tại hội nghị triển khai nhiệm vụ công tác xuất bản, in và phát hành năm 2026. Hội nghị diễn ra tại Hà Nội vào sáng 9/3, có sự tham dự của Phó Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thuỷ, Thứ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch Phan Tâm cùng đông đảo các nhà quản lý văn hoá, đơn vị xuất bản, in và phát hành.

Theo Cục trưởng Nguyễn Nguyên, năm 2025, xuất bản vẫn giữ được nhịp độ tăng trưởng khá cao với khoảng 51.000 xuất bản phẩm, trong đó có 42.000 đầu sách, 9.000 là các ấn phẩm khác. Tổng số lượng bản sách và ấn phẩm đạt khoảng 543 triệu bản, giảm 8-9% so với năm 2024. Tuy nhiên, xuất bản phẩm điện tử có sự tăng trưởng khá tốt, với khoảng hơn 5.200 xuất bản phẩm, 35 triệu lượt truy cập. Chuyển đổi số diễn ra khá mạnh mẽ, có 35/52 nhà xuất bản làm xuất bản điện tử, đạt trên 50%.  Doanh thu xuất bản đạt khoảng 4.106 tỷ đồng, giảm 7% so với năm 2024.

Về mặt cơ cấu của xuất bản phẩm, sách giáo khoa, giáo trình, tham khảo, bài tập, giáo viên vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn, khoảng 32% số xuất bản phẩm, 71% về số bản (giảm 13%). Trong đó riêng sách giáo khoa, sách bài tập chiếm khoảng 53%. Sách thiếu niên nhi đồng chiếm 31%, sách văn hóa xã hội chiếm 17%, sách văn học chiếm 13%, sách chính trị pháp luật chiếm 8%.

Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành cũng bày tỏ quan ngại khi số lượng bản sách giảm trên 7%, doanh thu giảm khoảng 8%. Lý do là sách giáo khoa, sách bài tập, các loại sách tham khảo giảm trong khi tốc độ phát triển của ngành xuất bản phụ thuộc khá nhiều vào sách giáo dục. Khi chính sách giáo dục có nhiều đổi mới, nhất là chủ trương sử dụng lại sách giáo khoa thì việc tăng trưởng của ngành sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Vì vậy, năm 2026, cần tránh phụ thuộc quá nhiều vào mảng sách giáo dục. Các mảng sách liên quan đến sách khoa học công nghệ, tri thức nền tảng, các loại xuất bản phẩm điện tử cần phải gia tăng đột phá. Xuất bản điện tử sẽ là một trong những phương pháp để bù đắp vào sự sụt giảm của sách giáo khoa, sách bài tập, sách tham khảo.

Lĩnh vực phát hành hoạt động hiệu quả nhưng cũng cho thấy sự cạnh tranh quyết liệt. Tổng số lượng phát hành xuất bản phẩm đạt 610 triệu bản, doanh thu đạt 5.230 tỷ đồng, tăng trưởng khoảng 8 - 9%. Hệ thống phát hành truyền thống, các nhà sách có sự suy giảm rõ nét. Phát hành đang có xu hướng chuyển sang mô hình phát hành đa kênh, hợp tác giữa các mạng lưới truyền thống và thương mại điện tử. Hầu hết các đơn vị làm xuất bản có sự phát triển vượt bậc khi chuyển sang phát hành trên mạng thương mại điện tử. Tuy nhiên, ông Nguyễn Nguyên cũng cho biết, tình trạng vi phạm bản quyền, nhất là vi phạm bản quyền trên không gian mạng và các hoạt động phát hành trên các trang thương mại điện tử ngày càng gia tăng. Đây là một nỗi đau cho tất cả các đơn vị làm sách chân chính.

Trong lĩnh vực in, hiện có 3.580 cơ sở in, trong đó có khoảng 46,6% cơ sở tham gia hoạt động in xuất bản phẩm. Doanh thu toàn ngành in đạt 158.000 tỷ đồng, tăng trưởng 8%, trong đó, in xuất bản phẩm chỉ chiếm khoảng 2% - 2,5%. Nếu tính toàn ngành, bao gồm ba lĩnh vực xuất bản in phát hành, doanh thu đạt 168.000 tỷ đồng, tăng trưởng 8%.

 Tại hội nghị, các đại biểu cũng đã thảo luận, làm rõ các vướng mắc, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn về nguồn nhân lực, phát triển thị trường kinh doanh xuất bản phẩm gắn với mục tiêu phát triển văn hoá cộng đồng; triển khai nền tảng dùng chung cho các đơn vị xuất bản…

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Phan Xuân Thuỷ cho biết, năm 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý hoạt động xuất bản. Song song với việc thực hiện hợp nhất, sắp xếp, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các cơ quan chủ quản, các nhà xuất bản đã chủ động, nỗ lực, sáng tạo triển khai toàn diện, đồng bộ các mặt hoạt động xuất bản. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng hoạt động xuất bản bám sát sự vận động, yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn. Công tác xuất bản các ấn phẩm chất lượng, kịp thời phục vụ công tác nghiên cứu, tuyên truyền nhiệm vụ chính trị của đất nước, ngành, địa phương. Công tác chuyển đổi số, truyền thông sách có bước chuyển mạnh mẽ, sáng tạo, hiệu quả.

Đồng chí Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đồng thời nêu một số vấn đề, yêu cầu ngành Xuất bản, In và Phát hành triển khai trong năm 2026. Đó là tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ của cơ quan chủ quản, nhà xuất bản, đơn vị in và phát hành sách, phát huy vai trò trụ cột tư tưởng, văn hóa, bồi đắp tri thức, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí của hoạt động xuất bản… Xây dựng Chiến lược phát triển ngành đến năm 2030, tầm nhìn 2045 theo quan điểm của Đảng, trong đó hướng đến việc xây dựng ngành xuất bản tinh, gọn, mạnh, chất lượng, hiện đại hóa, hình thành các tập đoàn, tổ hợp xuất bản, truyền thông chủ lực của quốc gia, đa nần tảng, đa sản phẩm, phù hợp xu thế truyền thông tích hợp và chuyển đổi số, góp phần phát triển công ngiệp văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam…

Bên cạnh đó, cần tập trung đầu tư nâng cao chất lượng nội dung sách là nền tảng cốt lõi. Các cơ quan chủ quản, các nhà xuất bản xây dựng kế hoạch, chiến lược phát triển đáp ứng yêu cầu mới. Xuất bản sách, tài liệu bám sát nhiệm vụ chính trị trọng tâm của đất nước, của ngành, lĩnh vực, địa phương, gắn với các nghị quyết lớn của Đảng về phát triển đất nước trên các lĩnh vực trong giai đoạn mới. Tập trung xây dựng nguồn nhân lực xuất bản chất lượng cao. Các nhà xuất bản đẩy mạnh phát triển xuất bản phẩm điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số trong quy trình xuất bản, chuỗi giá trị nội dung. Đẩy mạnh xuất khẩu xuất bản phẩm.

Tại hội nghị, Ban tổ chức đã trao Bằng khen của Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cho 5 tập thể, Giấy khen của Hội Xuất bản Việt Nam cho các tập thể, cá nhân có nhiều đóng góp tích cực cho công tác xuất bản, in và phát hành năm 2025.