Lễ giỗ 645 năm ngày mất của Chế thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu

Trước đó, vào ngày 12/3, đoàn lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh do Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải dẫn đầu đã đến dâng hương tại Khu di tích Đền thờ Chế thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu (còn gọi là đền Bà Hải, đền Thánh Mẫu) tại thôn Tam Hải 2, xã Kỳ Ninh, TX Kỳ Anh.

Chế thắng Phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu tên thật là Nguyễn Cơ, tự Bích Châu, quê ở xã Bảo Lộc, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Bà là con gái của đại thần Nguyễn tướng công, một vị quan rất mực thanh liêm và bà Phạm phu nhân. Lớn lên, xinh đẹp và thông minh nên bà được vua Trần Duệ Tông tuyển vào cung, sau này phong làm quý phi, rất được nhà vua sủng ái. Bà chính là tác giả của bản “Kê minh thập sách” gồm 10 điều trị nước an dân, được dâng vua Trần Duệ Tông (1336 – 1377), đến nay vẫn còn giá trị.

Năm 1377, Nguyễn Thị Bích Châu hộ giá nhà vua đem quân đi dẹp giặc Chiêm Thành xâm chiếm biên giới phía Nam Đại Việt và tử trận vào ngày 11/2/1377. Linh cữu bà được đưa về Thăng Long theo đường biển. Khi đến cửa biển xã Kỳ Ninh thì gặp mưa to gió lớn, không thể đi tiếp nên được an táng tại đây và lập miếu để Nhân dân thờ phụng, hương khói. Năm 1470, khi thân chinh qua đây, vua Lê Thánh Tông đã đề tặng bà bốn chữ “Nữ trung hào kiệt”, hạ chiếu lập đền, cấp ruộng tế và người trông coi, sắc phong cho bà là Chế Thắng. Kể từ đó, đền được gọi là Chế thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu.

Để tỏ lòng thành kính và tưởng nhớ công lao của Quý Phi Nguyễn Thị Bích Châu, hàng năm cứ vào ngày 11/2 âm lịch, xã Kỳ Ninh và Ban quản lý di tích đền thờ Chế thắng Phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu tổ chức lễ giỗ để du khách thập phương xa gần đến thắp hương tưởng nhớ, tôn vinh công đức của bà đối với dân tộc. Năm 1991, Di tích Đền thờ Chế thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh cấp quốc gia. Hằng năm, vào tháng 2 âm lịch, Nhân dân địa phương và du khách thập phương trên cả nước đều hành hương về di tích dâng hương tưởng nhớ ngày mất của Chế thắng phu nhân.

Thông thường, vào ngày giỗ Thánh Mẫu hàng năm, tại đền đều có tế lễ, dâng bánh chưng ngày tết và mở hội. Lễ được tổ chức thiêng liêng và trang trọng theo đúng các nghi thức thời xưa, có vị chủ tế, bồi tế, đủ các nghi trượng và phường hiếu nhạc. Năm nay, do ảnh hưởng của dịch bệnh nên Lễ giỗ 645 năm ngày mất của Chế thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu chỉ tổ chức phần lễ, không triển khai phần hội. Phần lễ bao gồm các nghi thức: lễ rước Thánh, lễ giỗ, hầu văn, lễ yết gà, thả đèn hoa đăng, lễ tế lợn, lễ tế gà.

Đây là dịp để nhân dân và du khách thập phương ôn lại thân thế, sự nghiệp của bà. Qua đó, hiểu sâu sắc hơn bản “Kê minh thập sách”, được các nhà nghiên cứu khoa học đánh giá như áng văn chính trị kiệt xuất gần 700 năm nay vẫn còn nguyên.