Thu phí bản quyền âm nhạc với tivi trong khách sạn có đúng luật?

05:52 27/05/2017
Thông tin Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) yêu cầu các khách sạn tại Đà Nẵng trả phí tác quyền âm nhạc 25.000 đồng/phòng có tivi/ năm hiện đang gây tranh cãi gay gắt. Không chỉ phân tích đúng, sai dưới góc độ pháp lý, không ít ý kiến bày tỏ sự băn khoăn về thực tế hoạt động thu phí bản quyền theo kiểu “mạnh ai nấy làm” và lo lắng việc thu phí bản quyền sẽ “loạn xà ngầu”.

Theo VCPMC, việc thu phí bản quyền âm nhạc với các cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú có tivi không phải là câu chuyện mới. Thực tế, VCPMC đã tiến hành thu tại nhiều thành phố lớn khác trong nhiều năm trở lại đây và hoàn toàn đúng luật.

Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Quý cho biết, quy định về thu phí đối với các tổ chức, cá nhân có sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố trong hoạt động kinh doanh, thương mại như kinh doanh khách sạn, siêu thị, karaoke… đã có từ hơn 10 năm nay. Thu tiền nhuận bút, thù lao chính là một trong những biện pháp để bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan theo pháp luật về sở hữu trí tuệ và khuyến khích sự sáng tạo của chủ thể quyền.

Ngược lại, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm trọng tài thương mại Luật gia Việt Nam lại cho rằng, VCPMC chưa đưa được căn cứ pháp lý chính xác, chưa áp dụng đúng đối tượng trong việc thu phí bản quyền âm nhạc với các cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú có tivi.

Cụ thể, theo quy định tại Điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi bổ sung năm 2009 thì tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố trong hoạt động kinh doanh, thương mại không phải xin phép, nhưng phải trả tiền nhuận bút, thù lao theo thoả thuận cho tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng kể từ khi sử dụng; trường hợp không thoả thuận được thì thực hiện theo quy định của Chính phủ hoặc khởi kiện tại Toà án theo quy định của pháp luật.

Chương trình truyền hình sử dụng tác phẩm âm nhạc là lý do để VCPMC yêu cầu các khách sạn phải trả phí tác quyền.

Điều 35 Nghị định số 100/2006/NĐ-CP ngày 21-9-2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả và quyền liên quan cũng đã hướng dẫn cụ thể: Sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã được công bố trong hoạt động kinh doanh, thương mại là việc tổ chức, cá nhân sử dụng trực tiếp hoặc gián tiếp bản ghi âm, ghi hình đã được công bố để sử dụng tại nhà hàng, khách sạn, cửa hàng, siêu thị; cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke, dịch vụ bưu chính, viễn thông, môi trường kỹ thuật số; trong các hoạt động du lịch, hàng không, giao thông công cộng và các hoạt động kinh doanh, thương mại khác.

Tuy nhiên, việc thu tiền tác quyền xuất phát từ quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ như Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) là không phù hợp.

Cũng theo luật sư Hậu, Khoản 1 Điều 23 Nghị định số 100/2006/NĐ-CP quy định, quyền biểu diễn tác phẩm trước công chúng do chủ sở hữu quyền tác giả độc quyền thực hiện hoặc cho phép người khác thực hiện biểu diễn tác phẩm một cách trực tiếp hoặc thông qua các chương trình ghi âm, ghi hình hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào mà công chúng có thể tiếp cận được.

Căn cứ theo quy định này thì người biểu diễn ở đây phải là ca sĩ, nhạc công… hoặc chính bản thân tác giả chứ khách sạn hay nhà hàng, cửa hàng, siêu thị… không thể là người biểu diễn (có chăng chỉ là nơi biểu diễn). Do đó, VCPMC cần phải đưa ra được căn cứ pháp lý chính xác, áp dụng đúng đối tượng khi triển khai thu tiền tác quyền.

Luật sư Bùi Sinh Quyền, Văn phòng Luật sư Phúc Thọ, Hà Nội cho rằng, việc VCPMC thu phí tác quyền âm nhạc với các cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú có tivi cần phải xem xét lại. Nếu các đơn vị này tổ chức biểu diễn nghệ thuật tại cơ sở, chủ động chọn lựa sử dụng tác phẩm âm nhạc hoặc bản ghi âm, ghi hình các tác phẩm âm nhạc phục vụ mục đích kinh doanh thì phải trả phí. Nhưng các chương trình phát sóng trên tivi, nghĩa vụ trả phí bản quyền âm nhạc là của Đài truyền hình và đơn vị sản xuất chương trình. Cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú đã trả phí qua các đơn vị như truyền hình cáp…

Chưa kể, âm nhạc chỉ là một phần nhỏ trong nội dung phát sóng trên tivi hàng ngày và tivi là phương tiện chuyển tải rất nhiều nội dung, kiến thức về cuộc sống, xã hội. Nếu tận thu, sẽ không có lợi.

 Về việc thu phí bản quyền âm nhạc, luật sư Nguyễn Văn Hậu nói: “Quy định như hiện nay sẽ khiến các tổ chức, cá nhân lâm vào tình trạng hoang mang, lo lắng khi sử dụng bản ghi âm, ghi hình trong hoạt động kinh doanh vì các chủ thể như tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng sẽ lần lượt có yêu cầu thu phí tác quyền.

Hơn nữa, cũng không có văn bản nào, cơ quan nào xác định liệu việc thu phí như vậy là đúng chủ thể, đúng đối tượng không, liệu có bị “thu phí trùng” hay không… Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ là cần thiết và bắt buộc phải làm, nhưng không thể bảo hộ một cách nhập nhằng, không rõ ràng, làm xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác”.

Tạm dừng thu phí bản quyền âm nhạc tại khách sạn có tivi

Cục trưởng Cục Bản Quyền tác giả, ông Bùi Nguyên Hùng vừa yêu cầu Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) tạm dừng việc triển khai thu phí tác quyền âm nhạc đối với các cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú có tivi.

Theo ông Hùng, việc thực hiện bảo vệ quyền tác giả tác phẩm âm nhạc của Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam đúng với quy định luật pháp hiện hành về quyền tác giả, quyền liên quan và thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, để thực hiện có hiệu quả và đúng quy định của pháp luật, Cục Bản quyền tác giả đề nghị VCPMC phải thực hiện đúng quy trình và có lộ trình phù hợp với từng hình thức khai thác, sử dụng tác phẩm.

VCPMC chỉ được phép đưa ra biểu mức tiền quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc của thành viên mình khi được khai thác, sử dụng tại khách sạn. Vì vậy, VCPMC phải dừng việc thu phí với các khách sạn có tivi cho đến khi xác định được tác phẩm âm nhạc được khai thác, sử dụng của tác giả/chủ sở hữu là hội viên của Trung tâm và xây dựng biểu mức tiền quyền tác giả/tác phẩm được khai thác, sử dụng.

Sau đó, Trung tâm tiến hành đàm phán để nhận được sự đồng thuận của tổ chức, cá nhân khai thác sử dụng tác phẩm âm nhạc theo quy định tại khoản 4 Điều 41 Nghị định số 100/2002/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định số 85/2011/NĐ-CP. Nhạc sĩ Phó Đức Phương, Giám đốc VCPMC cho biết Trung tâm sẽ chấp hành nghiêm túc ý kiến chỉ đạo của Cục Bản quyền tác giả.


N.Nguyễn