Phát “điên” vì trượt đại học!

Khi không đạt được kết quả mong muốn, một số em bị sang chấn tâm lý, trầm cảm và cao hơn là tự sát.

Bị tâm thần sau kỳ thi

Cơn mưa tầm tã đã làm cho không khí nóng bức ở Phòng điều trị chuyên biệt, Viện Sức khoẻ Tâm thần dịu bớt. Dù mưa rất to nhưng một nữ bệnh nhân vẫn ngủ ngon lành, bên cạnh là người mẹ đang cố nén tiếng thở dài.

Người mẹ kể, con gái chị nhập viện đến nay đã được 3 ngày, sau khi uống thuốc thì ngủ say, nhưng hễ tỉnh dậy là lại ngồi thẫn thờ, gương mặt thất thần, ít nói. Nhắc đến bệnh của con, chị không giấu nổi sự buồn phiền. Khi đưa con vào đây, chị mới biết rằng, con rơi vào tình trạng thế này là do chị đặt kỳ vọng quá lớn vào nó. Chị đã ép con học quá sức với mục đích thi đậu vào trường đại học danh tiếng.

Câu chuyện của người mẹ này phản ánh một thực tế của cái tạm gọi là "Hội chứng thành tích" trong học tập hiện nay. Vợ chồng chị đều làm trong ngành giáo dục, con gái lớn của họ suốt 12 năm học phổ thông đều có học lực khá và giỏi. Con gái muốn thi Đại học Sư phạm nhưng vợ chồng chị nằng nặc bắt con thi vào trường Ngoại thương. Dù không muốn nhưng cuối cùng em cũng phải tuân theo "lệnh" của bố mẹ. 

Cha mẹ đừng đặt quá nhiều kỳ vọng vào con, sẽ gây nên áp lực trong thi cử.

Đây là một trường khá danh tiếng, lấy điểm cao nên sau kỳ thi tốt nghiệp phổ thông, vợ chồng chị đều "dành tất cả thời gian cho con ôn thi". Ngoài tẩm bổ, chị còn đưa con đến thầy này, cô nọ để bổ sung thêm kiến thức. Lịch học của con kín như bưng khiến nhiều hôm mệt quá, chị thấy nó ngủ gục ngay trên bàn.

Không chỉ ép con học, vợ chồng chị còn bày tỏ rõ sự tự hào về thành tích học tập của nó trước mặt bàn bè, chòm xóm. Chỉ khi trao đổi với các chuyên gia tư vấn tâm lý, chị mới biết đấy cũng là một trong những lý do gây áp lực nặng nề cho con. Chị nhớ lại: "Trước ngày thi vài hôm, tôi thấy tinh thần cháu có vẻ sa sút, ít nói hơn. Tôi nghĩ chắc cháu mệt nên chỉ động viên đi nghỉ sớm".

Thế rồi kỳ thi cũng qua, cả nhà hồi hộp chờ kết quả. Sự thất vọng bao trùm khi điểm thi của con chị rất thấp. Chị thở dài thườn thượt, thỉnh thoảng trách con. Còn chồng chị thì tỏ rõ vẻ thất vọng, không ra ngoài vì ngại hàng xóm hỏi han. Nhưng giấu mãi chẳng được, người thân gọi điện tới tấp hỏi kết quả "cháu có đỗ không?". Những áp lực này làm cho con gái chị không chịu đựng nổi nữa. Nó ít ăn, ít ngủ và tuyệt không tiếp xúc với ai.

Một hôm đi làm về, chị thấy con ngồi đờ đẫn, ngơ ngẩn, chị gọi vài tiếng không thấy con trả lời. Thấy lạ, chị chạy lại thì rụng rời chân tay khi thấy gương mặt con thất thần, nói lảm nhảm những câu vô nghĩa. Để ý theo dõi, chị thấy nó lúc nào cũng như suy tư, tự ti về bản thân, rất dị ứng nếu ai đề cập đến việc học.

Chị cho con đến bệnh viện đa khoa khám nhưng không phát hiện có bệnh gì về cơ thể, bác sĩ khuyên chị cho con đi du lịch, nghỉ ngơi và uống thuốc bổ. Tuy nhiên, bệnh của con vẫn không đỡ. Khi chị đưa con vào Viện Sức khoẻ Tâm thần quốc gia thì được các bác sĩ chẩn đoán, con chị bị bệnh trầm cảm. Bác sĩ cho sử dụng thuốc và can thiệp tâm lý.

Đây là một trong nhiều trường hợp bị sang chấn tâm lý mà Viện Sức khoẻ tâm thần quốc gia điều trị. Cứ sau mỗi mùa thi đại học, cao đẳng và tốt nghiệp THPT, tình trạng học sinh bị sang chấn tâm lý hoặc tìm đến cái chết diễn ra khá nhiều.

Gần đây nhất là học sinh Cao Thị Xuân T. ở quận Phú Nhuận, TP Hồ Chí Minh đã uống 10 viên thuốc ngủ Valium loại 5mg để kết liễu cuộc đời do làm bài thi đại học không như kỳ vọng. Tuy được gia đình kịp thời phát hiện ngăn chặn được cái chết, nhưng những sang chấn về tinh thần thì T. còn phải đối mặt trong nhiều năm tới.

Trước đó, ngày 10/7/2011, một thí sinh dự thi vào Trường THPT Dân lập Lômônôxốp (Hà Nội) trong lúc làm bài bị giám thị phát hiện mang tài liệu vào phòng thi nên bị đình chỉ thi. Thí sinh này chạy ra khỏi phòng thi với tâm trạng hoảng loạn, định nhảy qua lan can tự tử. Còn kỳ thi năm trước, thí sinh N.T.H. ở huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng đã uống thuốc trừ cỏ vì không nhận được giấy báo thi đại học...

Làm cách gì để chống "Hội chứng thành tích"?

Theo PGS-TS Trần Hữu Bình, Trưởng khoa điều trị nghiện chất, Viện Sức khoẻ tâm thần thì hậu quả xảy đến với các em ở đây gọi là "Hội chứng thành tích" - một biểu hiện do sự mong đợi của gia đình và nhà trường đặt vào các em quá lớn. Khi các em không đáp ứng được sự mong đợi đó đã rơi vào trạng thái trầm cảm, sang chấn tâm lý và một số tự sát vì cảm thấy bị ruồng bỏ, không xứng đáng…

Áp lực thi cử là một streess với các học sinh hiện nay. Áp lực từ chính gia đình, trong quá trình học các cháu đã chịu áp lực khi phải học quá nhiều. Kỳ thi tốt nghiệp trung học và đại học gần nhau nên các em phải chạy "rôtđa", rồi chạy đua giữa các học sinh với nhau, bố mẹ với bố mẹ, nhà trường với nhà trường... Với các em có học lực khá giỏi, nếu chỉ thất bại một chút là dễ suy sụp…Tất cả những điều này đã tạo cho học sinh một áp lực khá lớn ở mỗi cuộc thi cử.

Sự kỳ vọng quá lớn của phụ huynh gây áp lực cho con đã đến lúc báo động. Điều đó thể hiện rõ trong cuộc chạy đua trường chuyên, lớp chọn hiện nay. Ngay từ lớp đầu tiên của bậc tiểu học, một số phụ huynh đã chạy đua cho con vào lớp chọn. Lớp chọn lớp 1 chọn học sinh kiểu gì? Đương nhiên không thể qua thi cử và chương trình của lớp chọn chữ to không thể chuyên sâu hơn so với lớp bình thường bởi kiến thức của các cháu lớp này chỉ là học đọc, học viết...

Một bệnh nhân bị sang chấn tâm lý sau kỳ thi đại học đang điều trị tại Viện Sức khoẻ tâm thần quốc gia.

Để con đạt điểm 9, điểm 10 ngay từ những ngày đầu tiên vào lớp 1, một số phụ huynh cho con đi học chữ, luyện chữ ngay từ khi còn học mầm non. Có con học giỏi là niềm tự hào của những bậc làm cha mẹ nhưng không vì thế mà ép trẻ phải chạy đua mà không quan tâm đến năng lực, sở thích của trẻ. Có trường tiểu học ngay từ lớp 2 đã tổ chức thi lớp chọn.

Chọn gì khi các em còn bập bẹ tập đọc, tập viết? Và cuộc đua tranh giành và cho con vào lớp chọn đã nhen nhúm từ những năm đầu đời của bậc tiểu học. Rồi những đứa trẻ còn "ngơ ngác" đó không đỗ vào lớp chọn, chúng sẽ bị ảnh hưởng gì? Vì thế mà nhiều phụ huynh dù con không đủ điểm vào lớp chọn cũng xin xỏ bằng được cho con "bằng bạn bằng bè".

Chúng tôi biết một phụ huynh vì khát vọng cho con học trường chuyên đã cố tình đánh giá sai năng lực của con. Mặc dù được thầy giáo tư vấn nên cho cháu thi vào trường THPT "bậc trung" nhưng chị vẫn cố tình trèo cao. Kết quả, con chị không những không đỗ vào trường chuyên mà đến trường công lập cũng chẳng đậu. Kỳ vọng quá lớn khiến chị rơi vào trạng thái thất vọng, còn con chị cũng bải hoải tâm can vì không đáp ứng được nguyện vọng của mẹ.

"Em không muốn đi thi đâu nhưng bố mẹ ép em phải thi. Em không làm được bài đâu nhưng xin thầy cô hãy cho em nửa điểm để an ủi", đó là những dòng chữ viết trong bài thi lịch sử để giấy trắng của một thí sinh trong kỳ thi đại học vừa qua mà chúng tôi nghe một giáo viên kể lại. Đó là một trong những bài thi Lịch sử vì điểm không, thay vì để giấy trắng, cậu học trò này đã viết lên suy nghĩ của mình…trên giấy. Câu chuyện trên cho thấy, áp lực từ gia đình là một tác nhân ảnh hưởng rất lớn đến tư tưởng, tình cảm và cả sức khỏe tâm thần của học sinh.

Theo bác sĩ Lê Công Thiện, Trưởng Phòng điều trị chuyên biệt, từ khi có kết quả thi đại học đến nay, Phòng điều trị chuyên biệt tiếp nhận và điều trị cho nhiều bệnh nhân bị sang chấn tâm lý do thất bại trong thi cử. Bệnh nhân chủ yếu là nữ, gia đình khá giả. Khi nhận kết quả, nhiều bệnh nhân tự dằn vặt, so sánh, hụt hẫng. Nếu gặp phải sự trách mắng, chì triết của gia đình càng khiến các em bị tác động về tâm lý, ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần. Những bệnh nhân vào viện điều trị rơi vào trạng thái buồn chán, trầm cảm, cao hơn là hành vi tự sát...

"Hội chứng thành tích" là một trong những nguyên nhân gây nên những hành động tiêu cực trong giới học đường. Phải ngăn chặn và loại bỏ hội chứng này thì mới không còn xảy ra những câu chuyện đau lòng như trên.