Làm phim truyền hình tại Việt Nam: Rủi ro ngang… cá độ!

Bầu Phước Sang trốn nợ?

Những ngày gần đây bỗng rộ lên tin đồn ông bầu Phước Sang (ông Lưu Phước Sang, Chủ tịch Hội đồng quản trị - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần đầu tư giải trí Phước Sang) hiện đang thua lỗ lớn trong việc làm phim, khiến nhiều nhân viên, nghệ sĩ đã bị công ty này nợ lương, tiền cát-sê lâu ngày, vì thế ông bầu này đã phải… trốn biệt tăm.

Tôi đã gọi điện thoại cho ông, chuông điện thoại vẫn reo đều nhưng không có ai trả lời, một cuộc, hai cuộc rồi mấy lần nữa chuông vẫn đổ nhưng "ông bầu" vẫn im thin thít. Sốt ruột, ngay lập tức tôi phóng đến Trung tâm Giải trí văn hóa Quốc Thanh, trụ sở công ty Phước Sang, trên đường Nguyễn Trãi, quận 1, TP HCM.

Hỏi thẳng về tin đồn trên, "ông bầu" tỏ ra hết sức ngạc nhiên và có vẻ bức xúc: "Công ty tôi có sáu đoàn phim đã và đang hoàn thành việc sản xuất vì thế có người đã thanh toán lương hay tiền cát-sê, nhưng cũng có người chưa thanh toán do đoàn phim còn đang quay dở dang, theo điều khoản trong hợp đồng khi kết thúc bộ phim thư ký sẽ gửi phân đoạn về phòng kế toán sau khi bộ phim "off" máy và kế toán lên kế hoạch chi.

Cảnh trong phim "Xóm gà".

Từ sự việc này, cũng không khó lý giải bởi lẽ đây cũng chỉ là chuyện trà dư tửu hậu mà nhiều nghệ sĩ bức xúc chuyện nhiều nhà sản xuất (NSX) do làm phim thua lỗ đã cố tình nợ hay quỵt lương, tiền cát-sê của nhân viên, nghệ sĩ tham gia phim, họ đã "đặt điều" để nói cho vui (?) Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận sự thật rằng hiện đang có khá nhiều NSX phim đang gặp phải vô vàn khó khăn vì nhiều lý do và bị thua lỗ khá lớn, từ đó gây ra những sự việc um sùm theo sau nó.

Những cục nợ khó nhằn

Theo một vị phó đạo diễn thì riêng tại TP HCM hiện đã có tới trên dưới 70 hãng phim, đương nhiên vấn đề lợi nhuận NSX phải tính toán bởi khi bỏ ra vài tỷ đồng làm phim giữa thời buổi "bão giá" như hiện nay, giống như những người kinh doanh khác, họ cũng phải tính tới những rủi ro, những bấp bênh luôn luôn rình rập. Tuy vậy, tính toán là một chuyện còn thực tế ra sao lại là chuyện khác.

Có thể kể ra nhiều vụ việc ồn ào mà NSX phải khốn khổ, thua lỗ nặng khi "rớ" vào những phi vụ làm phim truyền hình. Như phim "Anh chàng vượt thời gian" đã khiến NSX của phim này - Công ty Năng Động Việt gần như "phát điên" vì những tranh cãi khá gay gắt trên mặt báo giữa diễn viên, giám đốc casting với đơn vị sản xuất, rồi cả chuyện thay đổi nguyên cả dàn diễn viên, tiếp đó là bộ phim bị dừng phát sóng giữa chừng… Tất cả những chuyện này chắc chắn không khỏi khiến cho NSX bị thua lỗ nặng nề.

Với "Đồng tiền muôn mặt", đây là tác phẩm đầu tiên của hãng phim Chợ Lớn sản xuất, nhưng nó đã phải đối diện không ít khó khăn như rất nhiều những hãng sản xuất khác: đấu thầu cao, tiến độ hoàn thành gấp... "Những đứa con của Biệt động Sài Gòn" là phim được đánh giá khá cao về chất lượng phim nhưng với việc bỏ ra tới 12 tỷ đồng để đầu tư cho 39 tập phim cộng với chuyện không tìm được nơi phát sóng như ý muốn đã khiến cho NSX và những người góp vốn phải ôm cục nợ lớn về mình. Theo đạo diễn của phim, không phải vì phim dở, mà vì phim làm chất lượng với giá thành cao hơn các bộ phim khác nhiều lần nên các đài truyền hình không mặn mà với thương vụ này…

Chính vì thua lỗ lớn nên nhiều NSX đã chưa hoặc không thanh toán đầy đủ cát-sê cho diễn viên, điển hình như trường hợp gần đây của diễn viên Gia Bảo phải bỏ vai diễn trong phim "Mệnh lệnh hoa hồng". Diễn viên này ký hợp đồng với hãng Vifa tham gia vai Bảo "Mập" với thù lao 2 triệu đồng mỗi tập (45 phút một tập).

Theo hợp đồng ngày 18/8/2010, Vifa có trách nhiệm thanh toán tiền cho Gia Bảo hàng tháng bằng 70% khối lượng công việc thực tế mà diễn viên hoàn thành. Tuy nhiên, khi phim đã phát sóng đến tập 18 và anh hoàn tất được ba phần tư quá trình quay phân cảnh của mình nhưng mới nhận được khoảng 15 triệu đồng cát-sê "trả góp" (theo diễn viên này, với trên dưới 600 phân đoạn, theo hợp đồng, anh sẽ nhận được mức thù lao sau thuế khoảng 54 triệu đồng).

Bộ phim "Gia đình Tèo" (30 tập) - đề tài thiếu nhi của hãng Saiga Film đúng ra đã lên sóng vào "giờ vàng" 20h45 của Đài truyền hình TP.HCM (HTV) vào giữa tháng 5/2011, nhưng trước đó một tuần, NSX đã phải ký biên bản "nhường sóng" cho phim "Sáu mặt rubik" (30 tập) của hãng phim V-Art, vì không kịp cung cấp đủ số tập phim thành phẩm theo quy định kiểm duyệt của nhà đài…

Có thể thấy, quy định thời lượng phim Việt phát sóng trên truyền hình tăng cao khiến không ít hãng phim "hùng hổ" bắt tay vào thử sức. Nhưng khó khăn trên con đường làm phim không phải nhà đầu tư nào cũng lường trước được. Bởi lâu nay phim Việt thường phải "liệu cơm gắp mắm" để sản xuất và cũng phải thấy rằng có rất ít nhà sản xuất khi bắt tay vào làm phim đã có sẵn két tiền từ 4-6 tỷ đồng/30 tập phim - số tập trung bình của phim truyền hình Việt hiện nay để có thể yên tâm làm một mạch để chờ ngày lên sóng rồi thu lại.

Tuy nhiên, cũng có NSX, với họ vài tỉ đồng làm phim không đáng lo, nhưng áp lực phải đảm bảo số lượng spot quảng cáo và tài trợ đối với các NSX này khi trúng thầu rất lớn bên cạnh đó là rất nhiều rủi ro, khả năng lấy lại vốn rất thấp…

"Cuộc cách mạng của nhà đài"?

Đứng trước thực trạng hạn chế như trên, những chính sách đổi mới trong việc hợp tác làm phim truyền hình của HTV vừa mới đưa ra đã được các NSX phim hoan nghênh, cụ thể: HTV sẽ trực tiếp trả tiền kịch bản phim (trước đó, NSX phải chi trả tiền kịch bản), thành lập hội đồng duyệt phim cho mỗi thể loại phim (mỗi hội đồng có khoảng bảy người để nghiệm thu phim trước khi lên sóng), xây dựng các vệt giờ phát sóng cho từng thể loại phim (phim chính luận, truyền thống cách mạng, lịch sử phát lúc 18 giờ trên HTV9. Phim giải trí chất lượng cao phát vào 20 giờ 45 trên HTV7).

"Ông bầu" Phước Sang và bà Vũ Thị Bích Liên.

Đặc biệt, HTV sẽ cấp tiền để NSX có kinh phí làm phim theo tiến độ sản xuất, cụ thể: Dòng phim giải trí vẫn theo mức kinh phí cũ là 180 triệu đồng/tập phim. Riêng với các phim chính luận, truyền thống cách mạng, lịch sử thì mức kinh phí là 400 triệu đồng/tập phim... Điều này giúp nhà sản xuất tập trung hơn vào chuyên môn thay vì phải đi kiếm quảng cáo…

Ông Lưu Phước Sang cho biết: "Điều quan trọng là tầm nhìn của những người đặt hàng phim, thí dụ nhu cầu khán giả đang cần cái gì, từ đó hướng đến thực hiện những bộ phim theo loại nào, thứ hai là mỗi hãng phim có cách nhìn khác nhau và mỗi hãng có gu làm phim khác nhau, những người đặt hàng phim phải nhìn thấy khả năng, sở trường của từng đơn vị sản xuất để giao phim cho phù hợp, lúc đó mới có phim hay được.

Riêng việc đài truyền hình mua kịch bản, chỉ định NSX, về mặt nào đó tôi ủng hộ vì nhà đài phải biết NSX nào có khả năng để chọn mặt gửi vàng, vấn đề là cái tâm và cái tầm của người trao gửi, đương nhiên họ phải chịu trách nhiệm về việc chỉ định của họ. Đối với NSX cũng phải chứng tỏ khả năng bằng những sản phẩm của mình bởi nếu không họ sẽ không có cơ hội cho những lần tiếp theo.

Phim công ty tôi làm chưa có phim nào bị thua lỗ cả. Theo nhu cầu thị trường, hiện bên tôi đang thực hiện khá nhiều phim truyền hình. Nhưng tôi nghĩ làm phim nhựa hay phim truyền hình thì mục đích cuối cùng vẫn là phục vụ khán giả, vì thế, khi thấy có thể thu được lợi nhuận và phát triển được nghề nghiệp thì tôi chuyển hướng ưu tiên làm phim truyền hình (công ty của ông Sang hiện đang thực hiện hai bộ phim, trong tháng 9 sẽ phát sóng trên kênh SCTV7 - Khi tình yêu lên tiếng (50 tập), Xóm gà (50 tập)".

Theo ông Lưu Phước Sang thì khi sản xuất phim truyền hình, điều khó khăn nhất là khâu chọn kịch bản, vốn đầu tư cho phim cũng tiền nào của nấy. Ông Sang cũng nhấn mạnh rằng, khi làm phim là chấp nhận rủi ro gần giống như việc đánh bạc. Tuy nhiên khi "deal" (thỏa thuận) một hợp đồng thì một NSX giỏi phải biết thỏa thuận những điều khoản làm sao để hai bên cùng có lợi, chứ nếu không rất dễ ôm lấy phần rủi ro cho mình, nhiều khi dẫn đến thua lỗ, thậm chí phá sản. 

Bà Vũ Thị Bích Liên, Tổng Giám đốc Công ty TNHH sản xuất và quảng cáo Sóng Vàng - nơi hiện đang sản xuất khá nhiều phim truyền hình, có thể kể như Chàng trai không biết ghen, Hoa phù dung, Khoảnh khắc tình cờ, Dương cầm, Khi yêu đừng nói chia tay… thì cho biết: "Hiện tại có nhiều nhà sản xuất yếu năng lực (yếu về tài chính, không có sự chuẩn bị kỹ càng trước khi làm phim…) vì vậy đã xảy ra một số chuyện như nợ lương diễn viên, nghệ sĩ là có thật nhưng chỉ là rất ít. Đương nhiên việc này Sóng Vàng có quan điểm rõ ràng là sẽ không để xảy ra tình trạng trên”.

Hiện tại nếu một NSX muốn thành công trong việc sản xuất phim truyền hình thì cần phải chuẩn bị kỹ các khâu: Tiềm lực về tài chính, khả năng thẩm định kịch bản, giao phim cho những đạo diễn có tay nghề và có tâm, casting diễn viên hợp vai và có nghề (chứ không phải cứ người mẫu, người đẹp là xong, vì đây là phim truyền hình, khán giả cần xem nội dung câu chuyện và diễn xuất của diễn viên trong một thời gian dài), khả năng PR cho phim ở giai đoạn bắt đầu phát sóng.

Riêng về những chính sách mới được HTV đưa ra, bà Vũ Thị Bích Liên cho rằng chúng sẽ giúp cho các NSX phim bớt được nhiều khó khăn. Trong đó, việc đài trả tiền mua kịch bản, bà Liên nhấn mạnh rằng các NSX đều ủng hộ và đánh giá đây là chính sách rất thiện chí của HTV trong việc hỗ trợ thêm kinh phí cho các NSX. Việc thành lập hội đồng duyệt phim cũng là việc làm cần thiết để một bộ phim trước khi lên sóng không mắc phải những lỗi đáng tiếc xảy ra. Đặc biệt là về mặt văn hóa, giáo dục. Ngoài ra, việc xây dựng các vệt giờ phát sóng cho từng thể loại phim là chuyện cần thiết, cũng giống như việc xây dựng các kênh truyền hình theo từng tiêu chí riêng, ví dụ kênh thiếu nhi, kênh ca nhạc…