Bí ẩn về những xác ướp Tarim cổ đại khai quật ở Trung Quốc

Trung Quốc khăng khăng "Xác ướp Tarim" là người Đông Á 

Tại bảo tàng Ô Lỗ Mộc Tề, thủ phủ khu tự trị Tân Cương (Trung Quốc). Khi đi ngược lên tầng hai của bảo tàng, du khách như lạc vào trong một hầm mộ với các xác ướp xa xưa lại mang đến cho người xem một câu chuyện rất khác về Tân Cương. Một trong những xác ướp tại đây gọi là Người đẹp Loulan, "người đẹp" có mái tóc dài phủ xuống bờ vai, môi mím lại, xương gò má cao, mũi dài… đó là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy rằng xác ướp này không phải là cư dân Trung Quốc.

Người đẹp Loulan là một trong số 200 xác ướp được bảo tồn một cách nguyên vẹn, tất cả đều được tìm thấy tại các sa mạc phía Tây của Tân Cương trong vài thập niên qua. Trung tâm của sự kiện tranh chấp lại nằm ở những câu hỏi nghi vấn sau: Ai là người đầu tiên từng định cư tại vùng đất khắc nghiệt ở phía Tây Trung Quốc?.

Xác ướp "Người đẹp Loulan" đang được trưng bày tại bảo tàng Ô Lỗ Mộc Tề ở Tân Cương (Trung Quốc).

Và phải mất bao lâu vùng đất giàu tài nguyên dầu mỏ này mới trở thành một phần của đế quốc Trung Quốc?. Các nhà dân tộc chủ nghĩa Duy Ngô Nhĩ đã thu thập được những bằng chứng đáng tin cậy về các xác ướp, trong đó có những xác ướp có niên đại lên tới hàng ngàn năm, nhằm hỗ trợ cho việc tuyên bố giá trị lịch sử của Tân Cương. Các học giả quốc tế nói rằng có rất ít, các xác ướp Tarim - được đặt tên, sau khi một vùng rộng lớn lòng chảo Tarim đã được phát lộ - chỉ ra rằng Tân Cương là một nơi hội tụ, một điểm giao nhau giữa nhiều vùng đất Âu - Á hình thành nên các xã hội và các nền văn hoá chồng khít lên nhau.

Việc qua lại giữa các dân tộc đặc biệt đã diễn ra vào thời kỳ hoàng kim của Con đường Tơ Lụa, khi các đoàn xe lạc đà chở theo hàng hoá đến những vùng đất xa xôi thuộc vùng Địa Trung Hải. "Tân Cương nhuốm một vẻ giàu có về đa tầng lịch sử, nơi có nhiều nền văn hoá hoà trộn vào nhau", dẫn lời phát ngôn của ông Yidilisi Abuduresula, 58 tuổi, một nhà khảo cổ học Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương, người đang cất công nghiên cứu về các xác ướp mới khai quật gần đây.

Các xác ướp Tarim dường như là những người đầu tiên đã đặt chân đến Tân Cương từ vùng Trung Á và thậm chí xa hơn, chứ không phải là đến từ các vùng bình nguyên và thung lũng sông trong lãnh thổ Trung Quốc. Bộ xác ướp lâu đời nhất, tức là "Người đẹp Loulan" có niên đại từ cách đây 3.800 năm.

Một số người Duy Ngô Nhĩ đã bám vào thực tế rằng các xác ướp lâu đời nhất có xuất xứ từ phương Tây như một bằng chứng để khẳng định rằng vùng đất Tân Cương thuộc về tộc người Duy Ngô Nhĩ xuyên suốt chiều dài lịch sử. Theo một hướng dẫn viên du lịch người Duy Ngô Nhĩ ở thành phố Kashgar (hay Khách Thập Địa Khu, Tân Cương), người này phát biểu bằng cách giấu tên thật do lo ngại chạm trán với chính quyền Trung Quốc: "Các nhà dân tộc chủ nghĩa ở Tân Cương là những người khá phức tạp. Họ đã xuất hiện tại đây ngay từ thời cổ đại".

Các học giả cùng thống nhất rằng người Duy Ngô Nhĩ đã không di cư đến địa danh mà ngày nay là Tân Cương từ khu vực Trung Á cho mãi đến thế kỷ thứ 10. Nhưng điều này lại đang gây ra sự bức bối cho chính quyền Trung Quốc, bằng chứng từ các xác ướp cũng đã cung cấp một cái nhìn xa hơn về độ chính xác của lịch sử hơn là những lời nói chung chung trên văn bản của Chính phủ Trung Quốc.

Theo tài liệu chính thức, Trương Khiên, một viên tướng từ triều vua Hán Vũ Đế, đã dẫn đầu một đội quân đặt chân đến Tân Cương vào thế kỷ thứ 2 Tr CN. Sự hiện diện của Trương Khiên thường được trích dẫn bởi các dân tộc Hán Trung, khi đưa ra tuyên bố về giá trị lịch sử của khu vực này. Nhưng các xác ướp vừa được tìm thấy đã minh chứng một điều rằng con người đã từng hiện diện ở Tân Cương từ cách đây hàng ngàn năm, và chắc chắn là họ đến từ phương Tây.

Thêm nữa một sự thật không thể chối cãi rằng các xác ướp Tarim là một trong những khám phá khảo cổ học vĩ đại nhất gần đây của Trung Quốc, mà có lẽ cũng là của cả thế giới. Có 4 xác ướp đang được trưng bày tại bảo tàng Ô Lỗ Mộc Tề. Da của các xác ướp chuyển sang màu đen và khô với niên đại hàng ngàn năm, cơ thể còn bảo quản nguyên vẹn dưới các điều kiện khí hậu khô hạn ở sa mạc Tây Tân Cương.

Khoa học chứng minh "Xác ướp Tarim" là người gốc châu Âu hoặc Cáp-ca-dơ 

Một số học giả nói rằng một thực tế là các xác ướp Tarim đã cung cấp một bằng chứng về tính không đồng nhất trong suốt chiều dài lịch sử của các dân tộc sinh sống trong khu vực. "Trong điều kiện nghiên cứu khoa học tiên tiến được ứng dụng trên xác ướp, chắc chắn câu chuyện không chỉ dừng lại ở đó", dẫn lời của ông Victor H. Mair, Giáo sư ngôn ngữ và văn học Trung Quốc, công tác tại Trường Đại học Pennsylvania.

Ông Victor H. Mair là người đầu tiên phát hiện ra một trong các xác ướp, đó là một xác ướp tóc đỏ gọi là "Người đàn ông Cherchen" trong căn phòng sau của bảo tàng ở Ô Lỗ Mộc Tề trong khi ông Mair đang dẫn đầu một tour khách du lịch Mỹ tham quan nơi đây vào năm 1988, cũng là năm đầu tiên trưng bày các xác ướp.

Xác ướp "Công chúa Xiaohe" có niên đại 3.800 năm tuổi được khám phá ở vùng lòng chảo Tarim (Tân Cương).

Kể từ đó, Mair nói rằng ông luôn bị ám ảnh trong việc truy nguyên nguồn gốc của các xác ướp, đó là giả thuyết về những dân tộc từng hiện diện trước đó ở Tân Cương so với những gì mà lịch sử Trung Quốc đang đề cập tới. Victor H. Mair đã tập hợp một nhóm các học giả cùng bắt tay vào việc nghiên cứu các xác ướp. Vào năm 1993, ông Mair rời khỏi Trung Quốc cùng với 52 mẫu mô sau khi họ đã ủy quyền ông đến Tân Cương để thu thập chúng.

Như một nhà nghiên cứu người Trung Quốc đã giúp Mair vén bức màn sự thật. Từ những mẫu vật này, một nhà di truyền học người Italia đã đi đến kết luận vào năm 1995 rằng có ít nhất 2 trong số các xác ướp là có dấu hiệu di truyền từ người Châu Âu. Trong những năm gần đây, Chính phủ Trung Quốc đã cho phép nghiên cứu di truyền trên các xác ướp Tarim, công việc này chỉ được tiến hành bởi các nhà khoa học Trung Quốc mà thôi. Jin Li, một nhà di truyền học nổi tiếng, công tác tại Trường Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải, đã xét nghiệm các xác ướp Tarim cùng với các tài liệu từ Hiệp hội Địa Lý Quốc Gia từ năm 2007.

Ông Jin Li đã kết luận rằng một trong các xác ướp lâu đời nhất có dấu di truyền là người Đông Á và thậm chí là Nam Á. Về phía ông Victor H. Mair không tin vào cuộc nghiên cứu của Jin Li, cũng như hoài nghi về nguồn gốc các xác ướp là những di dân Đông Á. Ông Mair tin rằng những di dân Đông Á đã không hiện diện ở lòng chảo Tarim cho đến khi xuất hiện xác ướp "Người đẹp Loulan".

Ông Mair quả quyết rằng xác ướp cổ xưa nhất có lẽ là Tocharian, là những người chăn nuôi gia súc du mục, đã di chuyển xuyên qua Trung Á, họ sử dụng hệ ngôn ngữ Ấn - Âu. Một làn sóng di cư đến từ vùng đất mà ngày nay thuộc về Nhà nước Iran.

Giả thuyết cho rằng những xác ướp Tarim đầu tiên xuất phát từ phương Tây mà ngày nay thuộc địa giới Nhà nước Trung Quốc hiện đại đã được ủng hộ bởi các học giả khác. Chuyên gia dệt, bà Elizabeth Wayland Barber, đã biên soạn một quyển sách có tựa đề là "Những xác ướp Urumchi" đã viết rằng loại vải được khám phá trong các di chỉ mộ táng lâu đời nhất có nguồn gốc từ người Cáp-ca-dơ (Caucasus).

Han Kangxin, một nhà nhân loại vật lý học, cũng kết luận rằng những người đầu tiên hiện diện tại Tân Cương không phải là người Châu Á. Ông Han Kangxin cũng nghiên cứu về các hộp sọ xác ướp, và cho hay rằng việc phân tích gen sẽ mang lại kết quả không đáng tin cậy.

Ngày nay, ở tuổi nghỉ hưu, trong một cuộc phỏng vấn tại căn hộ của mình ở Bắc Kinh, ông Han Kangxin nhận định "Tôi có thể khẳng định rằng những xác ướp Tarim là người có nguồn gốc châu Âu hoặc Cáp-ca-dơ". Trong số hàng trăm các xác ướp được khai quật có một số là người Đông Á, nhưng chúng không phải là xác ướp cổ đại như "Người đẹp Loulan" hay "Người đàn ông Cherchen".

Di chỉ mộ táng nổi bật nhất ở Trung Quốc là một địa danh gọi là Astana, được cho là một tiền đồn quân sự trước đây. Theo nhà di truyền học Jin Li, xác ướp tại Astana có từ thời nhà Đường (từ thế kỷ 3 đến thế kỷ 10). Các cuộc khai quật vẫn được tiến hành đều đặn.

Ông Abuduresula, nhà khảo cổ học Duy Ngô Nhĩ, đã tiến hành chuyến công tác tại khu di chỉ mộ táng ở Xiaohe, nơi người ta phát hiện đến 350 ngôi mộ lớn nhỏ. Tầng đáy của các ngôi mộ có niên đại cách đây gần 4.000 năm. Tại đó người ta phát hiện ra xác ướp "Công chúa Xiaohe", nàng đẹp đến nỗi ngay cả lông mi vẫn còn nguyên vẹn