Kết thúc điều tra vụ "Cố ý làm trái..." tại Vinashin

Trong số này có 2 bị can đã bỏ trốn, đang có lệnh truy nã quốc tế; 9 bị can còn lại đã được Cơ quan ANĐT Bộ Công an tống đạt kết luận điều tra, đồng thời đề nghị Viện KSND tối cao truy tố các bị can này trước pháp luật.

Trong Đề án điều chỉnh phát triển Tổng Công ty Công nghiệp tàu thủy (CNTT) Việt Nam giai đoạn 2005 - 2010 và định hướng đến năm 2015 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 18/10/2005, thì Tổng Công ty CNTT Việt Nam hoạt động theo hướng đa ngành, lấy đóng mới và sửa chữa tàu biển là chính, phát triển các ngành nghề khác trên nguyên tắc hỗ trợ cho ngành đóng và sửa chữa tàu biển. Tuy nhiên, Tập đoàn Vinashin đã phát triển không đúng với Đề án, đầu tư tràn lan vào nhiều dự án; cố ý làm trái quy định của Nhà nước gây hậu quả nghiêm trọng.

Đến nay, Cơ quan ANĐT Bộ Công an đã  làm rõ những sai phạm tại Tập đoàn Vinashin, thể hiện trong các dự án như: Mua tàu cao tốc Hoa Sen; đầu tư xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Sông Hồng (Nam Định); đầu tư xây dựng Nhà máy Điện diezel Cái Lân (Quảng Ninh); bán vỏ tàu Bạch Đằng Giang và dự án tàu Bình Định Star. Số tiền mà Nhà nước chịu thiệt hại trong các dự án này lên tới hơn 906 tỷ đồng.

Về dự án tàu "Hoa Sen"

Đầu năm 2007, Phạm Thanh Bình - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Vinashin được một công ty môi giới của Singapore đặt vấn đề bán cho Tập đoàn Vinashin tàu Cartour của Italia. Phạm Thanh Bình giao cho Trần Văn Liêm, Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Vận tải Viễn Dương Vinashin (Công ty Viễn Dương) thực hiện việc mua tàu. Đồng thời, ông Bình đã ký công văn gửi Thủ tướng Chính phủ đề nghị cho Tập đoàn Vinashin được đóng mới 6 tàu biển cao tốc chở khách; trước mắt, đề nghị cho mua hoặc thuê 2 tàu biển chở khách của nước ngoài.

Ngày 12/4/2007, Văn phòng Chính phủ có công văn truyền đạt ý kiến của Thủ tướng Chính phủ đồng ý cho Tập đoàn Vinashin đóng mới tàu biển cao tốc chở khách, không đề cập đến việc mua tàu. Tuy nhiên, Phạm Thanh Bình đã không thông báo ý kiến của Thủ tướng Chính phủ cho các thành viên HĐQT Tập đoàn Vinashin biết, mà vẫn tiếp tục thực hiện việc mua tàu.

Sau khi hợp thức việc phê duyệt dự án, ký hợp đồng mua tàu, chứng thư bảo lãnh vay vốn, Phạm Thanh Bình đã chỉ đạo Hồ Ngọc Tùng, Giám đốc Công ty Tài chính CNTT (VFC) và Trịnh Thị Hậu, Phó Giám đốc VFC tiến hành các thủ tục đặt cọc bảo lãnh mua tàu. Ngày 15/10/2007, Công ty Viễn Dương thông qua Chi nhánh Ngân hàng Đầu tư phát triển Bắc Hà Nội đã thanh toán cho chủ tàu 60 triệu EUR tiền mua tàu và hơn 300 ngàn EUR tiền mua nhiên liệu, thuê thủy thủ điều khiển tàu từ nước ngoài về. Khi tàu Cartour tới Việt Nam được đổi tên thành tàu "Hoa Sen".

Do vội vã, thiếu tính toán trong việc mua con tàu này, nên khi tàu mua về lại không phù hợp với hệ thống cầu cảng tại Việt Nam. "Mua bò mới lo làm chuồng", lúc này Công ty Viễn Dương đành phải điều chỉnh dự án, đầu tư xây dựng thêm một số cầu cảng và đường dẫn nhằm phù hợp với tàu Hoa Sen. Nếu tàu Hoa Sen sau đó mang lại hiệu quả kinh doanh cho Tập đoàn Vinashin thì cũng không có gì đáng nói, nhưng chạy được 39 chuyến Bắc - Nam, tàu phải dừng hoạt động vì kinh doanh không hiệu quả. Trong thời gian đó, con tàu phải sửa chữa hết 346 ngàn USD vì bị thủng vỏ. Như vậy, trong việc mua tàu Hoa Sen, Vinashin đã gây thiệt hại hơn 469 tỷ đồng.

Dự án Nhà máy Nhiệt điện Sông Hồng (Nam Định)

Ngày 14/5/2006, ông Nguyễn Văn Tuyên Giám đốc Công ty cổ phần CNTT Hoàng Anh (Công ty Hoàng Anh) thuộc Tập đoàn Vinashin và ông Nguyễn Tuấn Dương, Giám đốc Công ty CP Đầu tư Cửu Long ký biên bản thỏa thuận về việc Công ty Hoàng Anh thuê Công ty Cửu Long xây dựng một nhà máy nhiệt điện công suất 185 MW, trị giá 55 triệu USD theo hình thức "chìa khóa trao tay".

Để triển khai dự án, ngày 21/6/2006, ông Phạm Thanh Bình đã ký công văn xác nhận giao cho Công ty Hoàng Anh làm chủ đầu tư dự án nhiệt điện Sông Hồng và đề nghị UBND tỉnh Nam Định có ý kiến với Bộ Công nghiệp (nay là Bộ Công thương) đưa dự án nhiệt điện Sông Hồng triển khai trên địa bàn tỉnh vào quy hoạch phát triển điện lực quốc gia, nhưng chưa được chấp thuận.

Ông Tùng, ông Đạt có lệnh truy nã quốc tế.

Trong khi Bộ Công nghiệp và các cơ quan chức năng của Nhà nước đang thẩm định hồ sơ dự án, thì ngày 12/5/2007, ông Tuyên và ông Dương đã tổ chức lễ khởi công xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Sông Hồng. Nhưng khởi công chưa được bao lâu thì Bộ Công nghiệp có công văn không phê duyệt dự án do thiết bị công nghệ quá lạc hậu và yêu cầu UBND tỉnh Nam Định đình chỉ thực hiện dự án xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Sông Hồng. Hậu quả của hành vi cố ý làm trái đã gây thiệt hại cho Nhà nước gần 313 tỷ đồng. 

Dự án Nhà máy Nhiệt điện diezel Cái Lân, Quảng Ninh

Đầu năm 2003, Tập đoàn Vinashin tổ chức đấu thầu dự án xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Cái Lân, công suất 39 MW, với tổng mức đầu tư gần 508 tỷ đồng. Có 4 nhà thầu tham dự việc đấu thầu. Nhưng thực tế, việc trúng thầu đã gần như chắc chắn thuộc về một doanh nghiệp của Na Uy. Vì trước đó, ông Phạm Thanh Bình và ông Tô Nghiêm đã đàm phán với đối tác này, ký hợp đồng thỏa thuận giao cho đối tác Na Uy làm tổng thầu thực hiện thiết kế, thi công, tháo dỡ dây chuyền máy móc, thiết bị của một nhà máy điện đã được lắp đặt tại Trung Quốc về lắp đặt cho Nhà máy điện Cái Lân. Đổi lại, doanh nghiệp Na Uy sẽ thu xếp cho Tập đoàn Vinashin được vay một ngân hàng của Pháp số tiền bằng 70% giá trị hợp đồng giao thầu. Vì vậy, khi giá bỏ thầu của đối tác Na Uy cao hơn tổng mức đầu tư dự án, Phạm Thanh Bình đã chỉ đạo cấp dưới viết lại dự án để dự án này nằm trong nhóm B, thuộc thẩm quyền phê duyệt của Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Vinashin, phù hợp với giá dự thầu, tạo điều kiện cho doanh nghiệp Na Uy trúng thầu.

Sai phạm nghiêm trọng trong triển khai dự án này là trong hồ sơ báo cáo nghiên cứu khả thi không có nội dung đề cập việc nhập dây chuyền, máy móc thiết bị đã sử dụng. Thông số, chỉ tiêu kĩ thuật đưa ra trong dự án tương ứng với máy móc thiết bị mới, hiện đại. Nhưng với sự chỉ đạo của Phạm Thanh Bình và Tô Nghiêm, các đơn vị chức năng của Vinashin vẫn chấp thuận cho đối tác Na Uy bán nhà máy cũ, đã lắp đặt tại Trung Quốc. Khi vận hành nhà máy, do thiết bị cũ, lạc hậu, dẫn tới chi phí sản xuất cao, không hiệu quả trong kinh doanh. Từ năm 2007 đến 2009, nhà  máy thua lỗ hàng chục tỷ đồng, tới cuối năm 2009 thì phải ngừng hoạt động hoàn toàn, gây thiệt hại hơn 66 tỷ đồng…

Sai phạm trong việc bán vỏ tàu Bạch Đằng Giang

Năm 2001, Tập đoàn Vinashin mua tàu MV Rayna của Campuchia với giá 1,22 triệu USD để phá dỡ bán sắt vụn. Nhưng thấy chất lượng tàu còn tốt nên Tập đoàn này đã đề nghị và được Chính phủ đồng ý cho phép hoán cải, nâng cấp để chở tàu hút bùn sang Iraq, đổi tên tàu thành "Bạch Đằng Giang" và giao cho Công ty Viễn Dương quản lý, khai thác. Năm 2002, tàu Bạch Đằng Giang đi được một chuyến sang Iraq thì nghỉ vì nước này có chiến tranh.

Tháng 11/2005, Tập đoàn Vinashin cho Công ty Viễn Dương vay 106 tỷ đồng trích từ nguồn trái phiếu quốc tế để hoán cải, nâng cấp tàu Bạch Đằng Giang. Nhưng sau đó, ông Phạm Thanh Bình lại ký quyết định để Công ty Viễn Dương bàn giao tàu Bạch Đằng Giang cho Công ty Nam Triệu quản lý, sử dụng và lên phương án hoán cải tàu thành khách sạn nổi 4 sao. Do chi phí cho việc hoán đổi quá cao, Công ty Nam Triệu không thực hiện phương án hoán cải tàu nữa và lập tờ trình lên lãnh đạo Tập đoàn Vinashin xin bán tàu. Tờ trình này được Tập đoàn Vinashin đồng ý, nhưng thay vì mức giá đề ra là hơn 149 tỷ đồng, con tàu chỉ được người mua trả giá cao nhất 75 tỷ đồng.

Bán đấu giá không thành công, Công ty Nam Triệu đề nghị được bán vỏ tàu để thu hồi vốn. Mặc dù phương án bán vỏ tàu chưa được Tập đoàn Vinashin phê duyệt, nhưng ông Trần Quang Vũ đã chỉ đạo Ban định giá tài sản Công ty Nam Triệu định giá và bán với giá 66,19 tỷ đồng. Hành vi của bị can Trần Quang Vũ đã gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 27 tỷ đồng.

Ngoài những sai phạm nêu trên, quá trình điều tra còn xác định Hồ Ngọc Tùng đã chỉ đạo Trịnh Thị Hậu ký giải ngân 29 tỷ đồng trái quy định. Trước đó, con tàu Bình định Star đã được Hội đồng quản trị Công ty cổ phần CNTT Bình Định phê duyệt tổng vốn đầu tư hơn 72 tỷ đồng từ nguồn thuê mua tài chính và vốn tự có do các cổ đông đóng góp. Nhưng sau đó, tàu Bình Định Star đã bị phát mại dẫn đến VFC và Tập đoàn Vinashin không còn khả năng thu hồi vốn đã cho vay. Hậu quả làm thiệt hại khoảng 30 tỷ đồng.

Đây là một vụ án kinh tế lớn, được dư luận đặc biệt quan tâm. Quá trình điều tra, làm rõ sai phạm tại Tập đoàn Vinashin, cơ quan điều tra đã bóc tách hành vi cố ý làm trái các quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng để điều tra, xử lý trong giai đoạn 1 của vụ án này. Đồng thời, sẽ tiếp tục điều tra, làm rõ những sai phạm tiếp theo tại Tập đoàn Vinashin nhằm xử lý triệt để các đối tượng vi phạm pháp luật.

Theo đó, Cơ quan ANĐT Bộ Công an đã tách phần "Tham ô tài sản" xảy ra tại Công ty cổ phần CNTT Hoàng Anh để điều tra, xử lý trong giai đoạn tiếp theo. Hiện nay, dưới sự chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, con thuyền Vinashin đã đi đúng hướng, lấy lại thăng bằng và đang dần dần ổn định.

Việc điều tra, xử lý những cá nhân vi phạm không chỉ nhằm trừng trị trước pháp luật, mà qua đó, cũng để phát hiện những kẽ hở, bất hợp lý trong việc quản lý, điều hành các tập đoàn kinh tế, nhằm sắp xếp, chấn chỉnh, nâng cao hiệu quả hoạt động của các tập đoàn đầu tàu nền kinh tế đất nước.