Định tội danh sai - thiệt thòi thuộc về bị cáo

Theo số liệu thống kê Tòa hình sự - TAND TP HCM, trong năm 2008, tại TP đã có 20 vụ án xét xử được thay đổi tội danh từ "Giết người" chuyển sang "Cố ý gây thương tích", trong đó có nhiều vụ án đã có hiệu lực pháp luật, nhiều vụ trả hồ sơ điều tra bổ sung và dẫn đến đình chỉ vụ án.

Hậu quả của việc định tội danh sai dẫn đến truy tố và xét xử bị cáo nặng hơn trách nhiệm hình sự mà họ phải chịu theo pháp luật, có trường hợp không phải chịu trách nhiệm hình sự vì hành vi không cấu thành tội phạm hoặc không có hành vi phạm tội. Thậm chí có trường hợp xét xử về tội "Giết người" thì bị cáo phải chịu hình phạt khá cao nhưng nếu đánh giá chính xác là tội "Cố ý gây thương tích" thì bị cáo đó không phải chịu trách nhiệm hình sự vì chưa đủ tuổi truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đó là chưa nói đến nhiều trường hợp từ tội danh "Giết người" chuyển sang tội "Cố ý gây thương tích", nếu chỉ đủ cơ sở để xét xử theo khoản 1 Điều 104 Bộ luật Hình sự thì lại vướng thủ tục tố tụng là chỉ được khởi tố theo yêu cầu của người bị hại.

Theo Tòa hình sự - TAND TP HCM, qua công tác xét xử thời gian qua cho thấy, việc xác định tội danh "Giết người" và các tội danh khác có dấu hiệu tương tự như tội "Giết người vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng", "Giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh" cũng gặp nhiều khó khăn, gây tranh cãi và thông thường thì Hội đồng xét xử theo tội danh mà Viện Kiểm sát truy tố. Đối với những tội danh khác có liên quan thì những khái niệm "bị kích động mạnh", "phòng vệ chính đáng" tuy các văn bản pháp luật có đề cập đến nhưng khi áp dụng vào thực tiễn thì cũng không được hiểu và vận dụng thống nhất.

Còn theo phân tích của Tòa hình sự - TAND Tối cao, nguyên nhân dẫn đến định tội danh sai là do những loại tội phạm này có một số đặc điểm giống nhau hoặc tương tự nhau dễ gây nhầm lẫn dẫn đến có những cách hiểu khác nhau khi áp dụng luật đối với vụ án cụ thể. Nhưng cũng không loại trừ khả năng chuyên môn của một số thẩm phán còn hạn chế, không nắm vững các yếu tố cấu thành, dấu hiệu đặc trưng của một số loại tội phạm cụ thể, đánh giá thiếu chính xác các tình tiết của vụ án…

Theo vị thẩm phán này, để định tội danh trong các vụ án gây thiệt hại về tính mạng sức khỏe, trước hết Hội đồng xử án phải căn cứ vào ý thức chủ quan của người phạm tội, động cơ mục đích, căn cứ vào lời khai của bị cáo… để định tội. Trường hợp nếu vẫn chưa đủ chứng cứ thì hung khí, vị trí tấn công, mức độ quyết liệt của hành vi tấn công, lực tấn công và hậu quả thực tế xảy ra… là những tình tiết để Hội đồng xét xử xem xét, đánh giá, xác định ý thức chủ quan (động cơ, mục đích phạm tội) của bị cáo