Đi sâu vào thực tế tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy, rừng càng nhiều, trữ lượng gỗ càng lớn thì áp lực, và nguy hiểm với nhân viên bảo vệ rừng càng cao. Mặc dù vậy, nhiều nơi bảo vệ rừng ở các lâm trường, Ban quản lý bảo vệ rừng ở Quảng Bình nhân viên bảo vệ rừng làm đơn xin nghỉ việc nhiều, có nơi bỏ việc hàng loạt.

Chảy nước mắt rời rừng

Dọc dài theo những cánh rừng bạt ngàn ở thung lũng Trường Sơn, miền Tây Quảng Bình chúng tôi bắt gặp nhiều người nguyên là nhân viên bảo vệ rừng (BVR) đã bỏ việc, giờ họ đang tìm kế sinh nhai. Khi nói về rừng, về việc bỏ rừng nhiều người nhìn xa xăm, có người rơi nước mắt vì cả hàng chục năm trời họ gắn với những cánh rừng già.

Khi nói về việc bỏ công việc BVR để đi tìm việc khác, anh Trần Quang Trung nói trong nấc nghẹn: “Tui cũng như nhiều anh em BVR xem rừng cũng như nhà, vì thời gian ở rừng nhiều khi còn hơn ở nhà, biết được từng chỗ đứng của cây lim, cây táu, biết loài chim nào hay hót, đậu khu vực nào…bỏ rừng chẳng ai muốn, nhưng thực sự tui không còn cách nào khác”…

Vài năm gần đây, rừng Quảng Bình liên tục “chảy máu” từ Vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng đến Quảng Ninh, Minh Hóa…và đây cũng là khoảng thời gian nhân viên BVR nhiều nơi bỏ việc hàng loạt. Trên địa bàn tỉnh Quảng Bình, Công ty TNHH một thành viên lâm công nghiệp Long Đại (Công ty Long Đại) là nơi canh gác bảo vệ rừng tự nhiên lớn nhất và cũng là nơi có nhân viên BVR nghỉ việc nhiều nhất.

Công ty Long Đại được giao bảo vệ gần 50.000ha rừng tự nhiên. Trước đây, lực lượng bảo vệ rừng của Công ty này gần 150 người, nay chỉ còn 76 người. Riêng chi nhánh Lâm trường Khe Giữa (Công ty Long Đại) được giao quản lý, bảo vệ gần 26.000ha rừng tự nhiên chạy dọc theo nhánh tây đường Hồ Chí Minh kéo đến biên giới Việt Nam - Lào. Đây là nơi được đánh giá có mật độ che phủ cao với nhiều khu rừng nguyên sinh và tập trung nhiều loại gỗ quý hiếm. Chính vì vậy, lâm tặc luôn nhòm ngó và nhiệm vụ BVR càng nặng nề hơn.

Giám đốc Lâm trường Khe Giữa, ông Ngô Hữu Thành cho biết, cuối năm 2018, đơn vị có 33 nhân viên chuyên trách BVR song đến nay, có sáu người đã nghỉ việc. Nguyên nhân BVR nghỉ việc được xác định là do việc trả tiền lương cho người BVR vừa thấp, vừa chậm trễ, trong khi áp lực công việc ngày càng cao. Trong số xin nghỉ việc có người đã làm công tác giữ rừng hơn mười năm, thậm chí đang làm trạm trưởng cũng xin nghỉ việc.

Cũng giống như Lâm trường Khe Giữa, hiện nhiều công ty, lâm trường, Ban quản lý bảo vệ rừng ở Quảng Bình nhiều nhân viên BVR cũng xin nghỉ việc, hoặc bỏ ngang không đến cơ quan: Đơn cử như: Lâm trường Trường Sơn được giao bảo vệ gần 22.000 ha rừng, nhân viên hợp đồng chuyên trách BVR có 34 người nhưng đến nay có tám người xin nghỉ việc. Lâm trường có 14 trạm và điểm chốt BVR, vì không đủ nhân lực nên đơn vị chỉ bố trí mỗi vị trí hai người nhưng phải quản lý, bảo vệ cả nghìn ha rừng. Ngoài lương thấp, có thời điểm nhân viên BVR ở Quảng Bình còn bị chậm lương 6 tháng liền (từ tháng 10-2018 đến tháng 3-2019) vì kinh phí BVR cấp về muộn.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Bình, toàn tỉnh hiện có gần 552.000 ha rừng các loại, trong đó có 270.000ha rừng có nguy cơ bị xâm hại cao. Quảng Bình đã xây dựng đề án tăng cường công tác quản lý BVR và giao nhiệm vụ cho các đơn vị với diện tích gần 191.500ha, kinh phí BVR gần 59 tỷ đồng. Tuy nhiên, qua các năm, số tiền hỗ trợ BVR trả luôn bị chậm từ 6 đến 9 tháng…

Tổ bảo vệ rừng ở Quảng Bình đi kiểm tra rừng tự nhiên để bảo vệ.

Cần có những chế độ, giải pháp căn cơ

Nguyên nhân chậm và nợ lương đối với nhân viên BVR ở Quảng Bình theo tìm hiểu chúng tôi được biết: từ lâu tiền lương của nhân viên BVR được cấp từ nguồn tiền hỗ trợ BVR theo Quyết định số 2242/QĐ-TTg ngày 11-12-2014 của Thủ tướng Chính phủ và do Bộ Tài chính cấp hằng năm. Nhưng khoản tiền này luôn giải ngân chậm dẫn đến hệ quả là các Chi nhánh Lâm trường nợ lương nhân viên. Không chỉ bị chậm chi trả tiền hỗ trợ BVR, việc nâng mức hỗ trợ theo Nghị định 156/2018/NĐ-CP của Chính phủ cho lực lượng BVR cũng thực hiện chậm trễ.

Theo quy định mới của Nghị định 156/2018/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1-1-2019 ghi rõ mức hỗ trợ cho người BVR là 300.000 đồng/ha/năm (mức cũ là 200.000 đồng/ha/năm). Tuy nhiên Nghị định này vẫn chưa được thực hiện rốt ráo, cụ thể.

Do nhân viên BVR xin nghỉ nhiều, nên hiện nay ở nhiều nơi trên địa bàn tỉnh Quảng Bình, mỗi nhân viên BVR phải phụ trách hơn 1.000ha rừng. 

Để bảo vệ tốt rừng trong giai đoạn hiện nay, theo một số chuyên gia lâm nghiệp và nhiều người cả đời gắn bó với rừng cho rằng: Phải khẩn trương thực hiện tái cơ cấu các doanh nghiệp lâm nghiệp, qua đó đổi mới cách thức và nâng cao hiệu quả BVR tự nhiên. Đối với các đơn vị BVR tự nhiên, nên chuyển sang mô hình Ban quản lý rừng phòng hộ trực thuộc chính quyền cấp huyện hoặc tỉnh. Khi đó, BVR chuyên trách sẽ có những chế độ cụ thể để yên tâm làm tốt nhiệm vụ giữ rừng. Đối với rừng trồng, rừng sản xuất cần cổ phần hóa để mỗi cá nhân tham gia cổ phần họ sẽ có trách nhiệm trong việc thuê BVR, đây là cách thức xã hội hóa bảo vệ rừng cần sớm được triển khai.

Bên cạnh đó cần sớm có các văn bản hướng dẫn để thực hiện tốt Luật Lâm nghiệp (có hiệu lực thực hiện từ 1-1-2019). Bởi thực tế hiện nay, lực lượng BVR trách nhiệm lớn, nhiệm vụ nặng nề nhưng lại thiếu quyền hạn trong việc xử lý vi phạm trên chính diện tích rừng mà mình làm chủ. Thực tế là, khi làm nhiệm vụ tuần rừng, phát hiện đối tượng đang vi phạm thì tổ công tác BVR chỉ lập biên bản vi phạm, rồi vận động, tuyên truyền, chứ không xử phạt hành chính được, không có công cụ hỗ trợ để răn đe khi cần thiết, nhiều người đã bị lâm tặc chống đối, hành hung.

Sông Lam - Giang Trung