Sản phẩm của Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương mang tên gel sát khuẩn “SieuSat for hand” ra đời vào lúc cả nước đang  lo âu trước sự lây lan của dich COVID -19 từ Trung Quốc, đã tạo được sự hào hứng đón nhận của người dân. Bởi cùng với công nghệ nano bạc vượt trội không cần rửa lại bằng nước, “SieuSat for hand” có hình dạng giống hệt một chiếc bút xóa, rất tiện dụng cho người dùng khi có thể đem theo người bất cứ lúc nào.

“Nguồn cơn” của công trình khoa học

Tiến sỹ Lê Quang Thảo, Chủ nhiệm dự án nghiên cứu sản phẩm gel sát khuẩn công nghệ nano bạc, cho biết, 5 năm gần đây, tỷ lệ tử vong do các bệnh truyền nhiễm tại Việt Nam tăng khá cao. Việc kiểm soát và ngăn chặn đề kháng kháng sinh ở nước ta ngày càng trở nên bức bách, đòi hỏi phải có hành động cụ thể ngay. Ngành y tế đã có rất nhiều cải tiến từ khâu cung ứng thuốc, kê đơn, nâng cao việc giám sát sử dụng kháng sinh và tình trạng nhiễm trùng kháng thuốc cũng như theo dõi tương tác thuốc, đến nâng cao nhận thức của bệnh nhân.

Việc vệ sinh cá nhân cho cán bộ y tế nói riêng và nhân dân nói chung tại bệnh viện, nơi sinh hoạt công cộng, khi tiếp xúc hoặc chăm sóc người ốm (nhiễm virus cúm, nhiễm khuẩn tả, lỵ...), tiếp xúc vật dụng công cộng để phòng tránh lây nhiễm là rất cần thiết.

Ở Việt Nam, theo thống kê của Bộ Y tế, tuy tỷ lệ rửa tay thường xuyên tăng từ 12,8% trước khi ăn, 15,5% sau khi tiểu tiện năm 2007 lên 23 % và 36 % năm 2017 nhưng vẫn còn rất thấp. Điều này thể hiện một phần do thói quen sinh hoạt hoặc do không để ý. Đó cũng góp phần gia tăng các bệnh dịch truyền nhiễm và đặc biệt nguy hiểm khi bùng phát thành dịch bệnh. Vì vậy, việc thực hiện dự án này cũng giúp truyền thông, nâng cao ý thức, nhận thức của người dân về việc giữ gìn vệ sinh cá nhân để phòng chống bệnh và dịch bệnh.

Việc tìm ra đúng tác nhân gây bệnh trở thành vấn đề mấu chốt trong việc quyết định chọn kháng sinh phù hợp, hoặc phối hợp các kháng sinh hợp lý. Trong bối cảnh tốc độ tìm ra kháng sinh mới trên thế giới không kịp so với mức độ gia tăng của các vi khuẩn kháng kháng sinh, bên cạnh hướng đi truyền thống là nghiên cứu kháng sinh mới, các công ty dược phẩm lớn còn đang nỗ lực tìm kiếm các giải pháp hỗ trợ hoặc thay thế để hạn chế phụ thuộc vào kháng sinh. Một trong những hướng đi được tập trung nghiên cứu gần đây là ứng dụng công nghệ nano, có ý nghĩa to lớn trong việc hạn chế sự phụ thuộc kháng sinh.

Từ thực tế này, nhóm nghiên cứu của dự án đi sâu vào nghiên cứu các sản phẩm có tác dụng hạn chế sự truyền nhiễm vi khuẩn qua các con đường trên, như gel rửa tay giúp bảo vệ đôi tay, ngăn chặn sự truyền nhiễm qua tiếp xúc.

Gel được bào chế dạng không cần sử dụng nước khiến cho thao tác rửa tay trở lên đơn giản hơn, có thể mang đi, sử dụng tại bất cứ nơi đâu. Hỗn dịch nano bạc khử trùng dùng trong thủy sản và xử lý nước thải y tế nhằm ngăn chặn sự lây nhiễm các vi khuẩn ra môi trường, bảo vệ môi trường, nguồn nước, phòng chống bệnh tật cho thủy sản, hạn chế việc sử dụng kháng sinh.

Dung dịch rửa vết thương, gel nano bạc chữa vết thương giúp ngăn chặn sự nhiễm trùng vết thương, tiêu diệt các vi khuẩn đặc biệt là các vi khuẩn kháng thuốc, giúp cho vết thương chóng lành hơn, tăng hiệu quả điều trị trong khi giúp giảm bớt thời gian và chi phí. Dung dịch rửa mũi có thể rửa sạch các vi khuẩn sâu trong hốc xoang, giúp hạn chế viêm mũi, xoang – căn bệnh của phần lớn người dân Việt Nam.

Theo Tiến sỹ Lê Quang Thảo, nano bạc có nhiều ưu điểm so với thuốc kháng sinh: Nano bạc giết chết vi khuẩn bằng nhiều cơ chế, tác động đến nhiều quá trình, từ cấu trúc màng tế bào, khả năng vận chuyển màng, quá trình trao đổi chất cũng như tác động tới vật liệu di truyền của vi sinh vật. Vì vậy vi khuẩn hầu như không có khả năng kháng lại nano bạc. Không như các thuốc kháng sinh bị hấp thụ trong quá trình diệt khuẩn, nano bạc hoạt động như chất xúc tác mà không bị hấp thụ.

Dựa trên những kết quả nghiên cứu khoa học thực tiễn về độ an toàn của bạc trong nước uống, Tổ chức Y tế thế giới đã công bố rằng: “Không cần thiết để quy định giới hạn của bạc trong công nghệ xử lý nước và sự có mặt của ion bạc trong nước uống không gây nguy hiểm gì cho sức khỏe con người”. Nhờ những tính năng này, nano bạc được xem là chất kháng khuẩn tự nhiên an toàn và hiệu quả.

Trong khi đó, theo số liệu điều tra, có tới 84-88% dân số không rửa tay với xà phòng trước khi ăn uống, sau khi đi vệ sinh, 74% bà mẹ nuôi con dưới 5 tuổi không rửa tay xà phòng trước khi cho con ăn. Chỉ 1,5% số người trưởng thành (tuổi từ 15-60) rửa tay với xà phòng sau khi chăm người ốm. Đặc biệt, tỷ lệ người rửa tay sau khi chơi với vật nuôi, dọn dẹp chuồng trại gia cầm, gia súc, dọn dẹp nhà cửa, đổ rác, … vẫn còn rất thấp.

Đó là lý do Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo: “Rửa tay là việc đơn giản, cổ điển nhất và cũng là hiệu quả nhất để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm”. Bởi, bàn tay là vật trung gian truyền bệnh, với các hoạt động cầm nắm, tiếp xúc bề mặt vật dụng, thực phẩm rồi mang vô số vi khuẩn, virus, sau đó đưa thức ăn vào miệng, mắt, mũi, vô tình đưa mầm bệnh vào mình…

“Chiếc bút” rửa tay ra đời

Đứng trước thực trạng đó, từ công trình nghiên cứu ngót 10 năm, các nhà nghiên cứu thuộc Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương đã cho ra đời sản phẩm gel rửa tay khô có chứa nano bạc. Sau nhiều lần thay đổi mẫu mã, đến nay sản phẩm mang hình dạng một chiếc bút đã được người tiêu dùng đón nhận. Mẫu sản phẩm này rất hữu ích, nhất là với những người không làm việc cố định một chỗ, bởi sự nhỏ gọn, tiện dụng khi mang bên người, có thể sử dụng bất cứ khi nào, bất cứ nơi đâu, đặc biệt là những nơi không đủ nước.

TS. Lê Quang Thảo là người có nhiều năm gắn bó với dự án nghiên cứu gel rửa tay không dùng nước có chứa ethanol và nano bạc, cho biết thêm: Khác với các loại nước rửa tay khô thông thường, sản phẩm SieuSat for hand được bào chế dưới dạng gel. Khi sử dụng, gel sẽ tạo thành một lớp màng mỏng với sự phân bố đều của các hạt bạc kích thước nano, tăng hiệu quả diệt khuẩn và kháng khuẩn trên bề mặt. SieuSat for hand với thành phần chính gồm Nano bạc 10mg/l, cồn 70 độ - vốn là 2 chất sát khuẩn thân thiện, không độc hại, và vitamine E.

Sản phẩm “SieuSat for hand” có chứa ethanol, làm sát khuẩn ngay khi tiếp xúc. Sau khi xịt, lớp màng gel có chứa nano bạc sẽ bao bọc da tay, giúp hiệu quả kháng khuẩn được kéo dài hơn, bảo vệ đôi tay khỏi vi khuẩn lâu hơn. Do đó, đáp ứng nhu cầu ngăn ngừa nguy cơ lây lan các loại vi khuẩn, virus, trong đó có virus corona. Sau khi xoa gel rửa tay, gel khô hoàn toàn rất nhanh, da tay mềm mại, có mùi thơm nhẹ và lưu hương khá lâu trên bề mặt.

“Gel rửa tay sát khuẩn “SieuSat for hand” có khả năng diệt 99,99% virus, vi khuẩn và nấm mỗi lần sử dụng; ngăn ngừa sự sinh sôi trở lại của các loại virus, vi khuẩn một cách hiệu quả. Sản phẩm đã được thử nghiệm lâm sàng theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế, đảm bảo an toàn, có thể sử dụng được cho trẻ em và người có da nhạy cảm” - Tiến sỹ Lê Quang Thảo cho biết,

Với việc nghiên cứu bài bản, nghiêm túc của các nhà khoa học thuộc Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương, sản phẩm gel rửa tay nano bạc “SieuSat for hand” đã góp phần không nhỏ vào việc phòng, chống dịch bệnh hiệu quả, nhất là trong bối cảnh dịch do virus corona gây ra.

Tiến sỹ Lê Quang Thảo cho biết: Cơ chế tác dụng diệt khuẩn của nano bạc nổi bật là: Thứ nhất, độ bám dính của các tiểu phân nano lên màng tế bào VSV làm thay đổi tính chất màng, làm thay đổi quá trình vận chuyển các chất qua màng tế bào của VSV. Sự bám dính này phụ thuộc vào nồng độ, hình dạng, kích thước của các tiểu phân nano. Kích thước nhỏ cùng diện tích bề mặt lớn làm tăng khả năng bám dính trên bề mặt các tế bào VSV.

Thứ hai, các đặc tính kháng khuẩn của bạc bắt nguồn từ tính chất hóa học của các ion Ag+. Ion này có khả năng liên kết mạnh với peptidoglycan, thành phần cấu tạo nên thành tế bào của vi khuẩn và ức chế khả năng vận chuyển oxy vào bên trong tế bào dẫn đến làm tê liệt vi khuẩn.

Các tế bào của động vật cấp cao có lớp màng bảo vệ hoàn toàn khác so với tế bào vi sinh vật, không cho phép các vi sinh vật xâm nhập, vì vậy chúng ta không bị tổn thương khi tiếp xúc với các ion này.

Có thể nói, tác dụng của ion bạc ở đây không mang tính đặc thù về bệnh lý giống như thuốc kháng sinh, mà mang tính đặc thù về cấu trúc tế bào. Vì vậy bất kỳ một tế bào nào không có lớp màng bảo vệ bền vững về hóa học đều dễ dàng bị bạc tác động, chẳng hạn như các loại virus ngoại tế bào (extracellular virus). Đồng thời bạc tác dụng như một chất xúc tác nên ít bị tiêu hao trong quá trình sử dụng.

Thứ ba, sau khi vào cơ thể Ag0 chuyển thành Ag+ tác động lên lớp màng bảo vệ của tế bào vi khuẩn gây bệnh nó sẽ đi vào bên trong tế bào và phản ứng với nhóm sunfuahydrin – SH của phân tử enzym chuyển hóa oxy và vô hiệu hóa men này dẫn đến ức chế quá trình hô hấp của tế bào vi khuẩn. Các ion bạc còn ức chế hoạt động của chu trình nitơ, phosphor, lưu huỳnh của các vi khuẩn nitrat. Ngoài ra, nó còn bất hoạt các enzyme chuyển hóa khác có chứa nhóm thiols, sulfur, ...

Ông Tô Thế Kiên – Giám đốc Công ty Cổ phần KHCN Melinka Group - đơn vị phối hợp sản xuất SieuSat for hand - cho biết, trước đây sản phẩm chủ yếu phục vụ cán bộ y tế, những người trực tiếp chăm sóc bệnh nhân. Nhưng giờ đây với nhu cầu của người dân về một loại sản phẩm rửa tay khô hiệu quả trong diệt virus, lại gọn nhẹ, tiện sử dụng, đơn vị nghiên cứu phát triển và sản xuất đang cân nhắc mở rộng sản xuất.

Từ công nghệ nano bạc diệt khuẩn được các nhà khoa học của Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương nghiên cứu và ứng dụng, đến nay đã có nhiều dòng sản phẩm có chất lượng cao đóng góp cho ngành dược. Các sản phẩm đã hoàn thiện được đặc chế theo công nghệ này bao gồm: Gel rửa tay sát khuẩn, dung dịch rửa mũi – xoang, dung dịch rửa vết thương, gel nano bạc chữa vết thương, dung dịch sát trùng trong y tế và môi trường, dung dịch xịt khẩu trang,...

Với giá trị của các sản phẩm này, trong đó có gel rửa tay sát khuẩn “SieuSat for hand”, Cục Phát triển Thị trường và doanh nghiệp Khoa học &  Công nghệ - Chương trình 2075 của Bộ Khoa học và Công nghệ đã hỗ trợ để việc nghiên cứu tiếp tục được hoàn thiện và thương mại hóa rộng hơn.

PV