Cụ thể, từ cuối tháng 3, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ký Quyết định thành lập Đoàn kiểm tra đối với 7 doanh nghiệp, bao gồm: Công ty TNHH Amway Việt Nam, Công ty TNHH Unicity Marketing, Công ty TNHH Thiên Ngọc Minh Uy, Công ty Cổ phần Liên minh tiêu dùng Việt Nam, Công ty Cổ phần Liên kết tri thức, Công ty Cổ phần Tập đoàn liên kết Việt Nam và Công ty TNHH Nhượng quyền thương mại Thăng Long. Đến ngày 7-7, 4 trong số 7 DN đã có kết quả kiểm tra. Theo đó, nhiều vi phạm đã được phát hiện. 

Đối với Công ty Cổ phần Liên kết tri thức (K-Link), kết quả kiểm tra cho thấy có nhiều dấu hiệu vi phạm Nghị định 42 (2014), như một số hợp đồng ký với nhà phân phối không điền đầy đủ các thông tin; nhiều nhà phân phối có địa chỉ ghi trên chứng minh nhân dân tại một địa phương nhưng hoạt động kinh doanh tại một địa phương khác. 

Công ty không cung cấp được bằng chứng về việc đã gửi Báo cáo định kỳ 6 tháng đầu năm 2015 đến các Sở Công Thương Bạc Liêu và Đà Nẵng; Báo cáo định kỳ năm 2015 đến Sở Công Thương Tây Ninh, nơi Công ty có hoạt động bán hàng đa cấp.

Công ty không kê khai đầy đủ thông tin về số lượng hàng bán và số tiền mua hàng thu từ từng nhà phân phối, có dấu hiệu vi phạm quy định của pháp luật về thuế.

Thực trạng hoạt động tại Công ty cho thấy các khoản khuyến mại dành cho nhà phân phối được pháp luật về thuế coi là chi phí dành cho hoạt động xúc tiến thương mại và bị khống chế mức trần chi phí 15%. Trong khi đó, theo quy định của Nghị định 42, các khoản khuyến mại này là một phần trong “hoa hồng, tiền thưởng và lợi ích kinh tế khác” dành cho nhà phân phối. Vì vậy, Đoàn kiểm tra kiến nghị cần có sự đồng bộ giữa pháp luật về quản lý hoạt động bán hàng đa cấp và pháp luật về thuế để tránh việc hiểu và áp dụng khác nhau.

Công ty TNHH Nhượng quyền Thương mại Thăng Long cũng có một số vi phạm tương tự như ký hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp không theo mẫu; tiến hành ký nhiều hợp đồng với cùng một nhà phân phối và cho phép một nhà phân phối có nhiều mã số; không xuất trình được bằng chứng chứng minh việc đã thực hiện thủ tục thông báo tới các Sở Công Thương về thay đổi trong giấy chứng nhận bán hàng đa cấp.

Công ty này cũng thừa nhận chưa giám sát hết toàn bộ hoạt động của các nhà phân phối (hoạt động dưới vai trò đại lý ký gửi hàng hóa) ở các thị trường, dẫn tới việc các nhà phân phối này chưa tuân thủ quy tắc hoạt động.

Đáng chú ý hơn, công ty này có những dấu hiệu vi phạm về chất lượng sản phẩm. Nội dung quảng cáo của 2 sản phẩm Thực phẩm bảo vệ sức khỏe Thymo-Zin và Thực phẩm chức năng Viên nén bao phim Thymo Plus tại cuốn Cẩm nang khởi nghiệp phát cho nhà phân phối và trang thông tin điện tử http://thanglongmlm.com.vn chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và có nhiều điểm sai lệch về thành phần, công dụng so với Xác nhận công bố phù hợp quy định an toàn thực phẩm và nhãn đã được Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế cấp.

Nội dung quảng cáo đối với 8 sản phẩm thực phẩm chức năng và bảo vệ sức khỏe chưa được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và mẫu nhãn lưu hành không đúng với mẫu nhãn trong Giấy xác nhận phù hợp quy định an toàn thực phẩm. Hành vi này có dấu hiệu vi phạm quy định về quảng cáo đối với các sản phẩm thực phẩm chức năng và thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Tại một số văn bản, công ty này cũng đưa ra điều khoản yêu cầu nhà phân phối ký cam kết “sẽ không có khiếu kiện nào về việc tham gia này, không trả lại hàng khi tham gia chương trình khuyến mại...” hay “Công ty chỉ mua lại hàng hóa đã bán cho người tham gia trong thời hạn không quá 30 ngày, kể từ ngày người tham gia ký hợp đồng giao dịch hàng hóa” là có dấu hiệu vi phạm quy định của Nghị định 42. 

Trong quá trình thực hiện các chương trình khuyến mại, Công ty cho phép nhà phân phối nhận các lợi ích không được quy định trong Chương trình trả thưởng cũng như nội dung khuyến mại đã đăng ký.

Quá trình kiểm tra phát hiện nhà phân phối của Công ty có mua hàng và được nhận hoa hồng nhưng không nằm trong danh sách những nhà phân phối mua hàng và hưởng hoa hồng được Công ty cung cấp cho Đoàn kiểm tra. Công ty kê khai và ghi nhận doanh thu thấp hơn số liệu do đại lý cung cấp khoảng 34 tỷ đồng. Các hành vi này có dấu hiệu huy động tiền từ nhà phân phối, gian lận, vi phạm quy định của pháp luật về thuế…

Công ty này cũng vi phạm một số điều khoản về quản lý, như sử dụng đồng không đúng với mẫu đã đăng ký; ký hợp đồng với người nước ngoài khi họ chưa có giấy phép lao động tại Việt Nam; cho phép một nhà phân phối có nhiều hơn một mã kinh doanh; hông thực hiện thủ tục thông báo tới các Sở Công Thương; báo cáo định kỳ không đúng thời hạn; chưa đào tạo và cấp chứng chỉ đào tạo cơ bản về bán hàng đa cấp; khấu trừ thuế thu nhập cá nhân của người tham gia không đúng với thực tế hoa hồng đã chi trả; có dấu hiệu báo cáo không đầy đủ về tình trạng tồn kho.

Qua kiểm tra tài liệu lưu hành các sản phẩm: Thực phẩm chức năng viên nang mềm dầu cá biển giọt vàng Alaska, phân bón lá Eco-Hydro, Eco-Nereo và phân bón hữu cơ vi sinh EMZ phát hiện thấy Công ty có dấu hiệu vi phạm quy định về ghi nhãn sản phẩm và lưu thông hàng hóa chưa đủ điều kiện trên thị trường.

Trang điện tử của công ty http://admin.aviinet.com có một số nội dung chưa phù hợp về quản lý hoạt động thương mại điện tử. Kiểm tra xác suất theo thống kê của Công ty, Đoàn kiểm tra phát hiện một số nhà phân phối có phát sinh doanh số trên thực tế nhưng không được ghi nhận vào doanh thu của Công ty; có dấu hiệu không kê khai đầy đủ doanh thu, sử dụng hóa đơn, chứng từ không phù hợp, vi phạm quy định pháp luật về thuế.

Công ty Cổ phần Tập đoàn Liên kết Việt Nam (Công ty Vinalink) có website tại địa chỉ http://vina-link.com.vn  là website thương mại điện tử bán hàng nhưng chưa được thông báo với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền theo quy định. Trên website này, một số sản phẩm không có thông tin hoặc thông tin không chính xác như mô tả trong giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp, ví dụ: CapheLink New và CapheLink 2. Hành vi này có dấu hiệu vi phạm quy định về quản lý hoạt động thương mại điện tử. Công ty cung cấp 11 bộ hồ sơ của các nhà phân phối có doanh số cao nhất và thu nhập cao nhất năm 2014 và 2015, trong đó có 7 người mua hàng qua điện thoại nên không có ký nhận hàng trên hóa đơn.

Bộ Công Thương cho biết, với các hành vi có dấu hiệu vi phạm các quy định, Bộ này đã chỉ đạo Cục Quản lý cạnh tranh triển khai ngay quy trình xử lý theo quy định của Luật Cạnh tranh. Kết quả xử lý sẽ sớm được công bố công khai.

Riêng với trường hợp tai tiếng của Công ty Thiên Ngọc Minh Uy, Bộ Công Thương cho biết trong thời gian kiểm tra đã nhận được nhiều khiếu nại của người tham gia bán hàng đa cấp. Để bảo đảm quyền lợi của người tham gia, Bộ Công Thương chỉ đạo Đoàn kiểm tra một mặt vẫn thực hiện kiểm tra theo quy định, mặt khác phải tiến hành xem xét và yêu cầu Công ty giải trình, xử lý từng khiếu nại. Công việc này vẫn đang được tiến hành và sẽ chỉ kết thúc cho tới khi tất cả các đơn khiếu nại đều đã được làm rõ.

Do quá trình kiểm tra Công ty TNHH Thiên Ngọc Minh Uy đã đi vào giai đoạn cuối (hiện chỉ còn tập trung làm rõ một số khiếu nại mà Bộ Công Thương mới nhận được trong thời gian gần đây), Đoàn kiểm tra sẽ sớm có báo cáo kết quả kiểm tra lên Bộ Công Thương. Ngay sau khi có kết luận kiểm tra Công ty TNHH Thiên Ngọc Minh Uy, Bộ Công Thương sẽ cung cấp công khai nội dung kết luận kiểm tra trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Việc ban hành kết luận kiểm tra đối với Công ty TNHH Thiên Ngọc Minh Uy nói riêng và các Công ty khác trong đợt kiểm tra này nói chung không ảnh hưởng tới quyền của người tham gia bán hàng đa cấp trong việc tiếp tục đưa ra các yêu cầu trả lại hàng đối với các Công ty này.

Với Công ty TNHH Amway Việt Nam, việc kiểm tra sẽ được tiến hành từ ngày 18 tháng 7 năm 2016. Sau khi có báo cáo kết quả kiểm tra, Bộ Công Thương sẽ ban hành kết luận kiểm tra và cung cấp công khai nội dung kết luận kiểm tra trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Về Công ty TNHH Unicity Marketing Việt Nam, Bộ Công Thương cho biết sau khi tiến hành phạt 110 triệu đồng đối với công ty này, không có thêm khiếu nại nào của người tiêu dùng. Do theo Nghị quyết số 35/NQ-CP về việc hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020, trong đó quy định việc thanh kiểm tra các doanh nghiệp không được quá 1 lần trong 1 năm, nên DN này đã được đưa ra khỏi diện kiểm tra. 

Vũ Hân