Bài 1: Những khó khăn gặp phải

Tự chủ tài chính (TCTC) được xem là chính sách “cởi trói” cho các đơn vị y tế công lập thoát khỏi cảnh trông chờ, ỷ lại vào ngân sách nhà nước, để các bệnh viện từng bước chủ động nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, thu hút người bệnh. Song, trong quá trình triển khai thực hiện, các bệnh viện tự chủ đang gặp phải không ít khó khăn. Tự chủ có thể dẫn tới lạm quyền hay không.

Cạnh tranh để thu hút bệnh nhân

Các bệnh viện (BV) tuyến Trung ương với lợi thế về cơ sở vật chất, trình độ nhân lực khi thực hiện TCTC sẽ có thêm động lực để thu hút bệnh nhân, tăng thêm thu nhập. Ngược lại, với các cơ sở y tế tuyến dưới, tự chủ tài chính còn gặp khó khăn chồng chất.

Tự chủ tài chính buộc các bệnh viện phải nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh nhằm thu hút người bệnh

Cơ chế giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính đã từng bước phát huy tính năng động của một số bệnh viện; khuyến khích và tạo điều kiện cho các bệnh viện trong việc huy động các nguồn vốn ngoài ngân sách để đầu tư, mua sắm trang thiết bị, phát triển các hoạt động sự nghiệp; tạo điều kiện cho người dân được tiếp cận các dịch vụ kỹ thuật y tế tiên tiến hiện đại, đồng thời tăng nguồn thu cho bệnh viện.

Các BV tuyến Trung ương có lợi thế về cơ sở vật chất, con người, trang thiết bị nên khi được giao TCTC đã khá thuận lợi. Bệnh viện Nội tiết Trung ương – đơn vị thực hiện TCTC đầu tiên của ngành Y tế, sau khi triển khai đã đạt được hiệu quả nổi bật. Bệnh viện đã vay vốn ngân hàng để xây dựng cơ sở mới tại Tứ Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội khang trang, sạch đẹp, đưa vào hoạt động từ năm 2012. 

Từ chỗ, bệnh viện chỉ có 30 giường bệnh với 4 dãy nhà cấp 4, đến nay bệnh viện có tổng số 1.079 giường bệnh nội trú, với hơn 900 thầy thuốc, nhân viên y tế, người lao động làm việc tại 42 khoa lâm sàng, cận lâm sàng và các phòng chức năng. Chính vì tự chủ tài chính nên bệnh viện không ngừng nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, xây dựng thương hiệu để thu hút bệnh nhân, bởi thương hiệu chính là sự sống còn đối với các bệnh viện.

Nhiều bệnh viện tuyến Trung ương, khi TCTC đã nâng quy mô giường bệnh, ứng dụng nhiều kỹ thuật hiện đại nâng cao chất lượng khám chữa bệnh như Bệnh viện Mắt Trung ương, Bệnh viện Phổi Trung ương…

Đánh giá kết quả chung khi thực hiện TCTC tại các bệnh viện công, nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cho biết, các bệnh viện khi TCTC đã thực hiện nhiều giải pháp để phát triển chuyên môn kỹ thuật cao như ghép tạng, tán sỏi ngoài cơ thể, phẫu thuật nội soi, tim mạch, chẩn đoán và điều trị ung thư sớm... Ngân sách năm 2018 cấp cho các bệnh viện giảm khoảng 9.000 tỷ đồng so với ba năm trước.

Vướng mắc với tuyến tỉnh, huyện

Không thuận lợi như BV tuyến cuối, TCTC đối với BV tuyến tỉnh, huyện còn gặp nhiều khó khăn. Vướng mắc chủ yếu của các BV tuyến dưới khi thực hiện TCTC đó là họ mới chỉ được tự chủ về tài chính còn việc tìm kiếm nguồn nhân lực chất lượng cao thì không được chủ động, trong khi đó, chất lượng y, bác sỹ là một yếu tố quan trọng để cạnh tranh và phát triển.

Bà Vũ Thị Thu Thủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh cho biết, hiện y tế Quảng Ninh còn một số tồn tại, đặc biệt là thiếu bác sĩ ở tuyến cơ sở phường, xã (tỷ lệ bác sĩ của Quảng Ninh đạt trên 14,7 bác sĩ/vạn dân). 

Quảng Ninh đề nghị Bộ Y tế giúp tỉnh đào tạo và thu hút nguồn nhân lực y tế chất lượng cao để đưa về tuyến y tế cơ sở. “Chẳng hạn cho Quảng Ninh đặt hàng các lớp bác sĩ nội trú chất lượng cao, để có đội ngũ bác sĩ hoạt động lâu dài cho tỉnh nhà” – bà Thủy cho biết.

Theo Bác sỹ Lê Anh Tuấn, Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, từ năm 2017 trở về trước, nguồn kinh phí bệnh viện được thành phố cấp khoảng 30 tỷ đồng/năm. Tuy nhiên, từ tháng 1/2018, khi bệnh viện được trao quyền tự chủ, nguồn kinh phí này không còn, việc vận hành, chi trả lương cho cán bộ, nhân viên gặp nhiều khó khăn.

Tương tự, tại Bệnh viện Đa khoa Hà Đông, từ năm 2018, nguồn ngân sách cũng bị cắt giảm hơn 40 tỷ đồng/năm, gây khó khăn lớn cho việc cân đối thu- chi. 

BV Nội tiết Trung ương chủ động nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh, thu hút người bệnh

Theo ông Đào Thiện Tiến, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Hà Đông, hiện giá viện phí mới chỉ được tính 4/7 yếu tố; 3 yếu tố khấu hao tài sản cơ sở hạ tầng; khấu hao trang thiết bị; chi phí đào tạo và nghiên cứu khoa học vẫn chưa được cấu thành vào giá viện phí. 

Thêm vào đó, tình trạng bệnh nhân vượt tuyến cùng với việc thông tuyến BHYT đối với tuyến huyện và tới đây là tuyến tỉnh, khiến các bệnh viện càng khó giữ được bệnh nhân.

Dù bệnh viện tuyến Trung ương hay tuyến tỉnh, huyện, TCTC đều đang gặp  vướng mắc về quy trình và thời gian phê duyệt các hoạt động mua sắm chậm trễ, kéo dài; giá viện phí chưa hợp lý; mâu thuẫn thanh toán BHYT giữa cơ quan Bảo hiểm xã hội và bệnh viện. Bên cạnh đó, do không được thực hiện tự chủ nhân sự nên lãnh đạo của các bệnh viện TCTC vẫn phải xin sở y tế phê duyệt đề án nhân sự.

Một khó khăn nữa mà các cơ sở đang đối mặt đó là cơ chế tự chủ chưa được triển khai toàn diện khi cơ sở không được tự chủ trong tìm kiếm nguồn nhân lực chất lượng cao, mua sắm thiết bị. Do vậy, theo ý kiến của nhiều chuyên gia, để đảm bảo cho các bệnh viện thực hiện tự chủ hiệu quả cần phân cấp mạnh mẽ hơn nữa, đặc biệt đối với các bệnh viện tự đảm bảo toàn bộ kinh phí chi thường xuyên và chi đầu tư. 

Cần trao quyền cho bệnh viện công tác nhân sự, tăng mức phân cấp đối với các dự án đầu tư, mua sắm để đáp ứng nhu cầu, đảm bảo thời gian cũng như quyết định đầu tư có hiệu quả hơn để người bệnh được hưởng lợi. Song song đó, phải xây dựng các quy trình, quy chế để kiểm soát, giám sát việc thực hiện theo đúng quy định của pháp luật.

Minh Thư