Sau khi nhận được đơn yêu cầu của Tổng Công ty VOCARIMEX khoảng cuối năm 2012, cuộc điều tra kéo dài 8 tháng do Cục Quản lý cạnh tranh - Bộ Công thương tiến hành đã cho thấy sự lấn áp của dầu ngoại trên thị trường dầu ăn Việt. Sản lượng nhập khẩu dầu ngoại thuộc đối tượng điều tra không ngừng gia tăng từ 269.000 tấn năm 2009 lên 568.896 tấn năm 2012 thì thị phần dầu nội liên tục thu hẹp từ 52% năm 2009 giảm còn 27% năm 2012. Hậu quả tổn thất rất lớn đã xảy ra: Sản lượng giảm 33%, doanh thu giảm 38%, lợi nhuận giảm 31%, lực lượng lao động giảm 19%.

Nhà máy tinh luyện dầu cá cao cấp Ranee.

Chính thuế suất 0% từ ngày 1-1-2012 theo Hiệp định AFTA đã tạo cơ hội cho dầu ngoại tràn vào Việt Nam. Dầu ngoại chủ yếu đến từ Malaysia hơn 81% và Indonesia gần 19%, trong đó dầu cọ chiếm tới 565.000 tấn, dầu nành chỉ có 4.000 tấn, đạt tổng giá trị nhập khẩu hơn 592 triệu USD/năm 2012. 

Theo qui định của WTO, mọi quốc gia thành viên đều có quyền áp dụng biện pháp tự vệ tạm thời nếu chứng minh mặt hàng nhập khẩu gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất trong nước. Bởi vậy, đối với 2 mặt hàng dầu cọ và dầu nành có mã HS là 1507.90.90, 1511.90.91, 1511.90.92, 1511.90.99, Việt Nam quyết định áp thuế chống phá giá 5% kể từ tháng 5-2013 đến tháng 5-2014, sau đó giảm dần bằng 0% đến tháng 5-2017.

Trong cuộc cạnh tranh toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam không thể chiến thắng nếu chỉ quan tâm thị trường nội địa mà bỏ quên thị trường xuất khẩu và mục tiêu xa hơn là chặn dòng nhập siêu, tiến tới xuất siêu trên cơ sở phát huy lợi thế của quốc gia. Vào ngày 5-8-2013, Công ty VinaCommodities ký kết phân phối độc quyền dầu ăn Otran với đại diện thương mại 6 nước: Trung Quốc, Hàn Quốc, Myanmar, Lào, Bangladesh và Ghana.

Có thể coi đây là đợt phản công đầu tiên của dầu ăn Việt Nam ra thị trường thế giới, bằng loại sản phẩm được chế biến từ nguyên liệu tại chỗ đó là đậu nành trong bối cảnh doanh nghiệp nội địa chủ yếu phải nhập khẩu nguyên liệu về tinh luyện hoặc nhập dầu thành phẩm về đóng chai.

Bước sang năm 2014,  trên thị trường dầu ăn Việt Nam xuất hiện thêm dầu ăn cao cấp Ranee, loại sản phẩm dinh  dưỡng hoàn toàn tự nhiên được chiết xuất từ 100% tinh dầu cá nước ngọt, hoàn toàn từ nguyên liệu trong nước - có thể xem là một đợt phản công nữa của doanh nghiệp Việt. Nó còn làm thay đổi tư duy “dầu ăn là dầu tinh luyện từ thực vật” của người tiêu dùng lâu nay. 

Theo phân tích mới nhất của Viện Dinh dưỡng quốc gia, sản phẩm dầu ăn chiết xuất từ tinh dầu cá do Tập đoàn Sao Mai sản xuất bằng công nghệ hiện đại hàng đầu thế giới có thành phần chủ yếu là các axít béo không no Omega 3, 6, 9, các Vitamin A,E và đặc biệt có cả EPA và DHA. Bên cạnh đó, ngoài sản phẩm tinh luyện là dầu lỏng còn có thêm dầu đặc. Đây là nguồn nguyên liệu thay thế dành cho các doanh nghiệp Việt chế biến thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm sử dụng để chấm dứt sự phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

Từ tháng 7-2013, Nhà máy tinh luyện dầu cá cao cấp của Tập đoàn Sao Mai (ASM) đã đi vào hoạt động với công suất thiết kế 200 tấn nguyên liệu/ngày. Sản phẩm gồm dầu đặc và dầu lỏng. 

Dầu đặc cung cấp cho công nghiệp chế biến thực phẩm: Mì ăn liền, kem, bơ, chocolate, bánh ngọt cao cấp…. 

Dầu lỏng phân phối ra thị trường dưới dạng dầu ăn cao cấp Ranee dùng để chiên xào hoặc trộn salad, ăn sống. Ngoài ra dầu lỏng còn được cung cấp cho các công ty dược phẩm để sản xuất dầu cá viên Omega 3, 6, 9. 

Hướng đến vì mục tiêu tất cả cho sức khoẻ Việt và đáp ứng nhu cầu sử dụng dầu ăn cao cấp Ranee ngày càng tăng, theo kế hoạch năm tới Tập đoàn Sao Mai sẽ lắp đặt thêm dây chuyền sản xuất dầu ăn thứ 2 để có đủ sản phẩm phục vụ bà con.

Ngọc Hải