Trong số khoảng 200 người liên quan đến vụ vỡ hụi (còn gọi là phường), có những người không chịu nổi áp lực đã bỏ nhà đi biệt tích. Trước đó, chủ phường Lò Thị Ngọc vốn là một giáo viên trường mầm non đã tự tử vào ngày 26/6. Theo thống kê của cơ quan điều tra, tính đến nay, con số liên quan đến phường hụi ở riêng thị trấn Mường Chà lên tới trên 40 tỷ đồng tính cả lãi.

Những cuộc trốn chạy sau cuộc vỡ phường

Thị trấn Mường Chà nằm dưới thung lũng bốn phía núi che, mây phủ. Vài cửa hàng lưa thưa, lèo tèo khách. Chợ cũng vắng hoe. Trung tá Nguyễn Minh Khánh, Đội trưởng Đội CSĐT tội phạm về TTXH trực tiếp cùng chúng tôi dạo một vòng quanh thị trấn. Quán phở ở ngay trung tâm của vợ chồng anh Trần Quốc Toản vốn nườm nượp khách thì nay chuyển cho người khác. Trung tá Khánh cho biết, thời gian này, anh Toản đã bỏ đi, để lại một khoản tiền liên quan đến phường (hụi) tới hơn 4 tỷ đồng. Thật đau xót, anh Toản không phải là trường hợp duy nhất phải trốn chạy sau cuộc vỡ phường ở cái thị trấn nghèo này.

Việc chơi phường, hội ở thị trấn Mường Chà đã diễn ra âm thầm từ cuối năm 2012, người tham gia chơi chủ yếu là cán bộ công chức. Ban đầu, một số cán bộ, công nhân viên rủ nhau tiết kiệm lương, chơi lành mạnh. Rồi dần dần, tự họ nâng dần mức lãi suất, có thời điểm lên tới 30-40%. Các điểm phường do một người đứng ra làm chủ dựng phường và huy động những người khác cùng tham gia, định ngày mở phường. Những người tham gia chơi phường mang nộp tiền cho chủ phường, sau đó tổ chức bốc phường bằng hình thức viết lãi lên phiếu, ai đặt lãi cao sẽ được lĩnh tiền phường. Số lãi người bốc để lại, chủ phường sẽ chia đều cho những người chưa bốc. Người chơi tự đặt ra 5 loại phường: Phường 3 triệu, phường 5 triệu, phường 6 triệu, phường 10 triệu, phường 20 triệu. Phường 3 triệu có 20 người tham gia, phường 5 triệu có 12 người tham gia, phường 6 triệu thì 10 người tham gia, phường 10 triệu là 6 người, phường 20 triệu có 4 người tham gia. Hầu như ngày nào cũng có người mở phường. Có khi tin tưởng nhau, việc mở phường còn được tiến hành qua điện thoại chứ không nhất thiết phải có mặt trực tiếp.

Người dân thị trấn Mường Chà đang dần ổn định cuộc sống.

Thời gian cao điểm, nhiều phụ nữ chỉ tập trung vào "buôn" tiền theo hình thức phường hội như vậy nên chểnh mảng công việc làm ăn. Ở cái thị trấn nghèo của huyện biên giới Điện Biên, việc kiếm được đồng tiền chi tiêu khá vất vả, thế mà nhiều người chỉ trong chốc lát đã xây được nhà cao cửa rộng, tậu đất, tậu ôtô. Điển hình như vợ chồng anh Nguyễn Trí Xuân từ tỉnh Hưng Yên lên lập nghiệp. Trước đây, công việc hằng ngày của vợ chồng anh Xuân là bán hàng rong bằng xe đẩy. Sau một thời gian ngắn lao vào cơn lốc phường hụi như con thiêu thân, họ tậu được đất, dựng nhà, mua ôtô và mở cửa hàng kinh doanh Internet. Thế nhưng, chỉ vài tháng sau, khi vỡ phường hụi, con số nợ phường của họ đã lên tới 7, 8 tỷ đồng. Việc đầu tiên, họ bán xe, rồi bán nhà trả nợ, thuê tạm một ki ốt để làm lại từ con số âm.

Leo một con dốc lên sườn núi trung tâm thị trấn, ngôi nhà của bà Lương sừng sững 3 tầng nổi bật bên những ngôi nhà thấp tè. Nếu không được giới thiệu trước, tôi cũng không tưởng tượng được chủ nhân của nó vốn chỉ là người phụ nữ làm nghề bán bánh rán. Con dâu và con trai bà đã xây dựng được ngôi nhà này từ việc tham gia phường, hội. Thế nhưng, chẳng mấy chốc, tình thế đảo ngược, để rồi đến nay, họ đang phải ôm món nợ khổng lồ cỡ vài ba tỷ đồng.

Một người khác là bà Trần Thị Thọ quê ở tỉnh Bắc Giang lên Điện Biên cùng con rồi cũng bị cuốn vào cơn lốc lãi suất phường hụi. Khi vỡ phường, số tiền bà nợ phường lên tới hơn 5 tỷ đồng. Những ngày này, người ta chẳng thấy bà Thọ đâu cả. Có người dân bản địa tiết lộ: "Hình như bà đã trốn sang Lào".

Giải quyết hậu phong trào "kinh doanh tiền" bằng … lòng tin

Phường hụi ở Mường Chà bắt đầu vỡ vào tháng 3/2013 khi những người tham gia bốc phường lúc đầu không nộp lại tiền. Bởi, số tiền bốc phường lúc đầu họ sử dụng chơi tiếp vào các phường khác và mang chi tiêu. Đến khi cơ quan điều tra vào cuộc, có nhiều người chơi tới vài chục phường cùng một lúc, lấy tiền phường này nuôi phường khác. Thậm chí, tại thời điểm cơ quan điều tra vào cuộc, có người chơi tới 450 điểm phường.

Chủ nhân căn nhà này đang nợ vài tỉ đồng vì tham gia phường, hội.

Điểm phường của bà Lò Thị Ngọc, SN 1959, có tới 80 người tham gia, trong đó có 13 người nợ phường và 67 người bị phường nợ, tổng số tiền lên tới 27 tỷ đồng. Kết quả điều tra ban đầu, chủ phường Lò Thị Ngọc đã có dấu hiệu chiếm đoạt tiền của một số người tham gia chơi, tự ý bốc phường của những người tham gia chơi, không chi trả tiền cho người đã bốc được phường. Thế rồi, cái chết của bà Ngọc do uống thuốc diệt cỏ tự tử vào ngày 26/6 như một quả bom dội xuống thị trấn. Một số đông cư dân thị trấn Mường Chà lúc này mới bàng hoàng nhận ra sai lầm lớn của mình khi trót sa chân vào các phường hụi. Riêng đối với điểm phường của Lò Thị Ngọc có số đông là cán bộ công chức như hiệu phó, hiệu trưởng trường mầm non, tiểu học, các phòng ban của huyện…

Qua công tác nắm tình hình, tính đến thời điểm này, thị trấn Mường Chà có tổng số 9 điểm phường. Tất cả các điểm phường đều do phụ nữ làm chủ phường thuộc nhiều lứa tuổi. Trong đó, hai điểm phường đã vỡ là điểm phường do Lò Thị Ngọc (SN 1959) trú tại tổ 14 là chủ phường và điểm phường do Nguyễn Thị Dung (30 tuổi) ở tổ 5. Còn lại 7 điểm phường khác đã dừng chơi.

Vụ vỡ phường đã tạo sự bất an trong quần chúng nhân dân, nguy cơ cao mất an ninh trật tự do đòi nợ, gây rối trật tự công cộng. Trong nhiều ngày, bà con không còn tâm trạng làm ăn, cả thị trấn tụ tập bàn tán, lo lắng, nhất là đối với nhiều người bỗng chốc từ chủ nợ biến thành con nợ.

Ngay lập tức, Công an huyện Mường Chà đã tiến hành tổ chức họp các phường quán triệt và yêu cầu những người tham gia viết bản cam kết, đảm bảo không làm ảnh hưởng chung đến an ninh trật tự.

Trung tá Nguyễn Minh Khánh cho biết, hiện có nhiều sổ đỏ của bà con vẫn cắm trong ngân hàng. Do quá trình tham gia phường hụi, nhiều người bốc phường, giao tiền không có ký nhận, thậm chí người chơi không biết người cùng chơi mà chỉ tin tưởng thông qua chủ phường nên giải quyết rất khó. Ban đầu, người tham gia chơi phường thực hiện theo đúng quy định của Nghị định 144/2006/NĐ - CP về hụi, họ, biêu, phường. Nhưng sau đó họ lách quy định để áp dụng mức lãi cao, không ký nhận. Ngoài việc xác minh, làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân, Công an huyện đang hướng dẫn người tham gia chơi phường tự thỏa thuận giải quyết số nợ tiền phường với nhau.

Thị trấn Mường Chà đang dần quay trở lại với nhịp sống vốn có của nó. Nhưng hậu vỡ phường hụi ở đây thì vẫn âm ỉ trong mỗi ngôi nhà và sẽ còn phải rất lâu mới khắc phục hết được hậu quả

Việt Hà - Trần Hằng