Phải sau nhiều lần thuyết phục, anh N.V.D. (một tiểu thương chuyên kinh doanh trái cây ở Đắk Lắk) mới cho tôi đi cùng nhóm người làm công của anh xuống huyện Krông Pắk để thu mua sầu riêng. Chính từ đây, tôi được tận mắt chứng kiến các công đoạn thu hoạch, nhúng thuốc hóa chất trước khi những loại trái cây này được đưa ra thị trường tiêu thụ...

Từ TP Buôn Ma Thuột theo QL26 khoảng 30km là tới địa bàn huyện Krông Pắk, một trong những địa phương có diện tích trồng cây sầu riêng xen canh trong rẫy cà phê nhiều nhất ở tỉnh Đắk Lắk. Dọc hai bên  quốc lộ đoạn qua các xã Ea Yông, Ea Kênh là cảnh người dân mua bán sầu riêng diễn ra khá tấp nập.

Được sự giới thiệu của anh D., chúng tôi ghé vào vườn sầu riêng của gia đình ông H.T.N. (xã Ea Yông) khá nổi tiếng ở khu vực huyện Krông Pắk. Anh D. là bạn hàng lâu năm của ông H.T.N. do luôn chi tiền ứng trước để ông lo mua phân bón, thuốc diệt sâu rầy và trả công chăm sóc vườn. Cứ thế, năm nào cũng vào độ sau Tết Nguyên đán 1-2 tháng là anh D. đã xuống vùng này mua mão cả vườn, chờ đến kỳ thu hoạch là thuê người xuống hái vận chuyển ra một số tỉnh phía Bắc nhập lại cho các đầu mối.

Sau khi sầu riêng xanh được thu hoạch, bị nhúng vào hóa chất lạ để ủ chín.

Những cây sầu riêng chừng 6-8 năm tuổi trĩu quả được những người làm vườn dùng lồng bẻ xếp thành từng đống dưới gốc cây. Biết tôi thích ăn sầu riêng, anh D. dặn những người làm vườn tìm trái chín rớt xuống từ đêm trước và tách ngay bên gốc cây đãi khách. Khác với sầu riêng bán ở các chợ thường rất khó tách, trái sầu riêng chín cây có mùi thơm ngào ngạt, chỉ cần lấy tay tách nhẹ là đã lộ ra những múi vàng óng, béo ngậy.

Anh D. giảng giải đặc điểm của loại trái cây này là thường chín vào ban đêm và tự rụng xuống đất. Những trái này ăn cực ngon nên chủ vườn và thương lái thường để lại ăn, còn loại bán ra thị trường là những trái vừa bẻ xuống hàng loạt. Sở dĩ phải bẻ hết xuống như vậy là để dú thuốc cho chín đồng loạt. Thường sau khi mua mão cả vườn sầu riêng, thương lái chỉ thu hoạch 4-5 đợt, người làm vườn chuyên nghiệp sẽ biết trái nào bẻ đợt nào là vừa.

Cùng với anh D., tại đây cũng có hàng chục thương lái khác từ TP Hồ Chí Minh, Bình Phước, Gia Lai, TP Buôn Ma Thuột… đổ xô xuống mua cả vườn. Sau khi thu hái đồng loạt rồi đưa chất vào kho, sau đó chở ra quốc lộ, chất lên xe tải chuyển về các thành phố lớn tiêu thụ. Cũng như nhiều thương lái khác, anh D. cũng thuê riêng một nhà kho ở xã Ea Yông để tập kết trái cây thu gom từ các nhà vườn. Tại đây, sầu riêng còn xanh được tấp đống bày la liệt chờ xử lý.

Bằng những thao tác thuần thục, 4 thanh niên bắt đầu công đoạn dú chín sầu riêng. Hai chiếc thùng lớn (loại đựng sơn nước) được đổ gần đầy nước, sau đó họ cho vào một loại hóa chất có nhãn hiệu “Trái chín” (địa chỉ sản xuất của một công ty tại TP Hồ Chí Minh) được đựng trong một cái chai nhựa có màu trắng đục khuấy đều thành một thứ hỗn hợp sền sệt. Họ chia làm 2 cặp, hai người chuyền sầu riêng, hai người còn lại cầm trái sầu riêng thọc sâu vào thùng dung dịch pha sẵn hóa chất nhúng đều và sau đó xếp chúng thành một đống, dùng bạt phủ kín.

Loại hóa chất mà các thương lái dùng để pha vào nước ủ chín sầu riêng.

Ghé tai tôi, anh D. khuyên giải, đối với sầu riêng bán ở chợ thì không thể phân biệt từ bên ngoài. Tuy nhiên, hầu hết sầu riêng chín do thuốc đều rất khó tách rời từng múi, cơm thường bị sượng, khi bổ ra thì có màu vàng nhợt, nhiều trái ăn rất nhạt. Khi được hỏi xuất xứ loại hóa chất trên, anh D. cho biết thêm: “Với người bình thường ra chợ Kim Biên ở quận 5 (TP Hồ Chí Minh) hỏi mua hóa chất xử lý trái cây thì có tìm đỏ mắt cũng chẳng ai bán. Nhưng với những người là bạn hàng như chúng tôi thì chỉ cần một cú điện thoại là có người giao hàng tận nơi. Loại hóa chất này được đóng cẩn thận trong chai nhựa, có loại được đóng vào bịch nilon không nhãn mác”. Anh D. còn cho biết hóa chất này có thể gây độc nhưng độc cỡ nào thì bản thân anh cũng không rõ (!).

Sau khi được nhúng hóa chất  từ 4-5 ngày thì những quả sầu riêng này bắt đầu chín đều và ăn được, kể cả những quả chưa già nhưng không có độ ngọt, khi bổ ra múi chỉ có màu vàng nhợt. Được biết, số sầu riêng này chỉ bán rẻ với giá từ 5.000-7.000 đồng/kg so với loại chín bình thường tại cây lại có giá từ 17.000-20.000 đồng/kg.

Để tìm hiểu, chúng tôi đến Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk thì được biết loại hóa chất trên không có tên trong danh mục thuốc bảo vệ thực vật, như vậy đồng nghĩa với việc thứ hóa chất này bị cấm sử dụng. Về dư lượng độc tố của loại hóa chất này ngấm vào quả sầu riêng và ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng ở mức độ như thế nào thì hiện chưa có cơ quan chức năng nào đi xác định. Nhưng về chất lượng thì chắc chắn rằng kiểu chín ép bằng cách nhúng hóa chất kích thích như trên không thể bằng những quả sầu riêng thơm ngon chín tự nhiên như trước đây các nhà vườn đã đưa ra thị trường.

Theo một cán bộ Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk cho biết, hiện người ta thường dú chín trái cây bằng hóa chất có tên Carbendazim và Tebuconazole. Đây là loại hóa chất diệt nấm theo phương thức lưu dẫn thuộc nhóm cực độc, chúng phân hủy chậm và có nguy cơ gây ung thư, quái thai, vô sinh. Người tiếp xúc với những chất này có thể bị hại gan và gây nguy hiểm khi chúng dính vào miệng và mắt. Tebuconazole đã bị cơ quan Quản lý Dược và Thực phẩm Mỹ liệt kê như là một chất gây ung thư thuộc nhóm độc. Loại hóa chất này đã bị loại khỏi thị trường châu Âu

Văn Thành - Duy Hòa