Trước thềm kỳ họp trực tuyếnĐại hội đồng y tế thế giới vào tuần tới (18/5) với sự tham dự của đại diện Bộ Y tế đến từ 194 quốc gia, Oxfam hối thúc các chính phủ và hãng dược đảm bảo vaccine, bộ xét nghiệm và điều trị sẽ không được bảo hộ độc quyền sáng chế và được cung cấp công bằng đến tất cả các quốc gia và người dân. 

Quỹ Gates ước tính chi phí mua sắm và chuyển giao vaccine an toàn và hiệu quả cho những người nghèo nhất thế giới vào khoảng 25 tỷ USD. Năm ngoái, 10 hãng dược lớn nhất có lợi nhuận là 89 tỷ USD – trung bình gần 30 tỷ USD chỉ trong 4tháng.

Oxfam cảnh báo rằng các nước giàu và các hãng dược lớn, vì lợi ích riêng của mình, có thể khiến nhóm người dân yếu thế không thể hoặc chậm được tiếp cận vaccine COVID-19, đặc biệt là ở các nước đang phát triển.  

Nhiều loại vaccine COVID-19 đang được đưa vào thử nghiệm.

Trong khi đó, dự thảo Nghị quyết gửi kỳ họp Đại hội đồng y tế thế giới, Liên minh Châu Âu (EU) cũng đã đề xuất kêu gọi đồng sáng chế mang tính tự nguyện cho vaccine COVID-19, bộ xét nghiệm và thuốc điều trị. Nếu đề xuất này trở thành bắt buộc và được áp dụng toàn cầu, thì tất cả các nước sẽ có thể sản xuất, hoặc nhập khẩu vaccine, bộ xét nghiệm và thuốc điều trị với chi phí thấp. 

Tuy nhiên, các tài liệu rò rỉ cho thấy đang có những nỗ lực nhằm loại bỏ các đề xuất về đồng sáng chế và nhấn mạnh việc tôn trọng độc quyền sáng chế của các công ty dược. Điều đó sẽ giúp các công ty này có thể độc quyền sản xuất và định giá bất kỳ loại vaccine, phương pháp điều trị và bộ xét nghiệm - mặc dù có thể tiền thuế do người dân đóng góp đang được sử dụng để hỗ trợ các hoạt động nghiên cứu và phát triển của các công ty dược.     

Ông Jose Maria Vera, quyền Giám đốc điều hành của tổ chức Oxfam quốc tế nói: “Chi phí cung cấp vaccine cho 3,7 tỷ người còn thấp hơn lợi nhuận trong bốn tháng của 10 hãng dược lớn nhất. Không đảm bảo được quyền tiếp cận vaccine miễn phí cho mọi người là một điều đáng xấu hổ. Vaccine, bộ xét nghiệm và thuốc điều trị nên được cung cấp theo nhu cầu, chứ không phải qua đấu giá. Chúng ta cần vaccine, bộ xét nghiệm và thuốc điều trị an toàn và không bảo hộ độc quyền được sản xuất đồng loạt trên toàn cầu, kèm theo một kế hoạch phân bổ công bằng và minh bạch”.

Tháng 3 vừa qua, hãng dược Gilead đã chuyển hướng mở rộng độc quyền đối với một loại thuốc điều trị COVID-19 tiềm năng, và chỉ từ bỏ sau khi vấp phải sự phản đối của công chúng. Gilead hiện nay đã viện trợ phần lớn nguồn cung cấp thuốc remdesivir cho chính phủ Mỹ. Tuy nhiên các báo cáo tin tức cho rằng công ty này có thể kiếm lợi đáng kể từ việc sản xuất thuốc tiếp theo. Các nhà phân tích phố Wall cho rằng Gilead tính chi phí điều trị với giá cao hơn 4.000 USD cho mỗi bệnh nhân, mặc dù giá thành sản xuất thuốc chỉ vào khoảng 9 USD/người.  

Rất nhiều nước nghèo không thể tiếp cận được các vaccine và thuốc điều trị, do các quy định về bằng sáng chế cho phép các hãng dược độc quyền và có quyền định giá cao hơn khả năng chi trả của người bệnh. Bệnh viêm phổi là sát thủ nguy hiểm nhất đối với trẻ em dưới 5 tuổi, cướp đi 2.000 mạng sống mỗi ngày.

Trong hơn một thập kỉ, hàng triệu trẻ em không được tiêm vaccine do hãng dược Pfizer và GlaxoSmithKline định giá quá cao. Sau nhiều năm đấu tranh của tổ chức Thầy thuốc Không biên giới, cả hai hãng đã giảm giá bán vào năm 2016, tuy nhiên chỉ giảm cho những nước nghèo nhất, khiến hàng triệu trẻ em vẫn không thể tiếp cận được vaccine.

Vì thế, lần này, Oxfam đề xuất một kế hoạch toàn cầu gồm 4điểm chính: bắt buộc chia sẻ toàn bộ mọi tri thức, dữ liệu và sở hữu trí tuệ về COVID-19, và cam kết các khoản đầu tư công cho hoạt động nghiên cứu thuốc điều trị hoặc vaccine sẽ bao gồm điều kiện không cấp bằng sáng chế độc quyền và tất cả mọi người đều có thể tiếp cận; cam kết tăng cường khả năng sản xuất và phân phối vaccine bổ sung trên phạm vi toàn cầu với sự tài trợ từ các nước giàu; thống nhất một kế hoạch phân phối công bằng trên toàn cầu, đảm bảo vaccine với mức giá thấp có lợi cho các nước nghèo và được phân phối dựa trên nhu cầu mà không phụ thuộc vào khả năng chi trả; cam kết cải tổ hệ thống nghiên cứu và phát triển thuốc điều trị mới. 

Ông Vera nhấn mạnh: “Cung cấp vaccine với giá cả phải chăng cho tất cả mọi người sẽ cần tới sự hợp tác toàn cầu chưa từng có tiền lệ. Các chính phủ cần dỡ bỏ những quy định không phù hợp và đặt ưu tiên chăm sóc sức khỏe cho tất cả mọi người lên trên việc bảo hộ độc quyền sáng chế và lợi nhuận của các tập đoàn dược. Các chính phủ phải đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau”.


H.Chi