Đề nghị khắc phục tồn tại của BOT trước khi triển khai tiếp dự án

Thẩm tra dự án này, Ủy ban Kinh tế cơ bản tán thành với sự cần thiết đầu tư vì đường bộ cao tốc trên tuyến Bắc - Nam phía Đông có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế của đất nước. Dự án kết nối trung tâm chính trị (Hà Nội) và trung tâm kinh tế (TP Hồ Chí Minh), đi qua 32 tỉnh, thành phố và các khu kinh tế của cả nước; đặc biệt là kết nối 4 vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ, miền Trung, miền Nam và Đồng bằng Sông Cửu Long.

Tuyến đường bộ cao tốc trên hành lang Bắc - Nam từ Lạng Sơn (cửa khẩu Hữu Nghị) đến thành phố Cà Mau đang được Chính phủ đầu tư, đã hoàn thành đưa vào khai thác 223km, đang thực hiện đầu tư 297km, đã xác định được nguồn vốn hỗ trợ của Nhà nước và hoàn thiện thủ tục đầu tư 67km. Còn lại 1.372km trên đoạn Hà Nội - TP Hồ Chí Minh và 150km đoạn Cần Thơ - Cà Mau cần phải đầu tư mới và mở rộng thành 4 làn xe.

Chính phủ đã trình một phương án ít tham vọng hơn với dự án cao tốc Bắc Nam.

Ủy ban Kinh tế cũng tán thành với phương án của Chính phủ phân chia Dự án thành các dự án thành phần, bởi nếu không tách ra thì quy mô đầu tư của dự án quá lớn, trong điều kiện vốn đầu tư công còn hạn chế sẽ là không khả thi. Tuy nhiên, Ủy ban này cho rằng các dự án thành phần được phân chia chưa đồng đều, có dự án chiều dài 115km, nhưng có dự án chỉ 15km hoặc 29km sẽ khó bảo đảm sự đồng bộ về tiến độ hoàn thành đưa vào khai thác.

Hình thức đầu tư BOT được áp dụng cho 8/11 đoạn tuyến cũng khiến Ủy ban Kinh tế băn khoăn, ví dụ đoạn Cao Bồ - Mai Sơn có chiều dài 15km, lưu lượng 25.556 xe con quy đổi/ngày/đêm -  là cao nhất toàn tuyến lại được lựa chọn đầu tư công; trong khi dự án này có khả năng huy động vốn xã hội cao nhất. Mặt khác, kết quả giám sát năm 2017 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về đầu tư và khai thác các công trình giao thông theo hình thức hợp đồng BOT cho thấy còn nhiều hạn chế, bất cập đối với hình thức đầu tư này.

Thường trực Ủy ban Kinh tế đề nghị Chính phủ có các giải pháp tổng thể xử lý đối với những hạn chế, bất cập đã nêu trong Báo cáo giám sát để tạo điều kiện thuận lợi khi áp dụng hình thức đầu tư BOT đối với Dự án.

Vẫn chưa rõ phương án huy động vốn

Là băn khoăn lớn nhất từ khi dự án manh nha được đưa ra lấy ý kiến, đến nay, phương án vốn của dự án vẫn chưa rõ ràng. Dự kiến tổng số vốn của Dự án là khoảng 130.216 tỷ đồng, trong đó vốn nhà nước hỗ trợ là 55.000 tỷ đồng, nguồn vốn huy động ngoài ngân sách dự kiến khoảng 63.716 tỷ đồng (trong đó vốn vay khoảng 50.973 tỷ đồng).

Tuy nhiên, theo Tờ trình của Chính phủ việc huy động vốn từ các tổ chức tín dụng nước ngoài trong điều kiện hiện nay sẽ gặp nhiều khó khăn, nên vẫn chủ yếu vay từ các ngân hàng thương mại trong nước. Ủy ban Kinh tế cho rằng điều này tiềm ẩn nhiều rủi ro cần phải được nghiên cứu kỹ lưỡng. Ủy ban Kinh tế đề nghị Chính phủ giải trình, làm rõ các ý kiến trên và sớm có các giải pháp, cơ chế chia sẻ rủi ro để thu hút đầu tư nước ngoài vào dự án.

Báo cáo của Chính phủ dự kiến sơ bộ hiệu quả của dự án cho thấy các chỉ tiêu kinh tế của từng dự án thành phần bảo đảm khả thi. Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế cho rằng đây chỉ là dự báo trong điều kiện giả định, thực tế lợi ích kinh tế của dự án trong quá trình khai thác còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: tiến độ thi công, tiết giảm các chi phí khai thác, khả năng vận hành; chất lượng các tuyến đường…

Thường trực Ủy ban Kinh tế cho rằng việc lựa chọn đầu tư vào Dự án phải xuất phát từ chính quyết định của các nhà đầu tư trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc thị trường. Vì vậy, đề nghị Chính phủ bổ sung so sánh việc sử dụng tuyến Quốc lộ 1 và tuyến cao tốc Bắc - Nam để tạo sự đồng thuận khi triển khai và vận hành dự án.

Ngoài ra, đề nghị Chính phủ làm rõ nội dung về ảnh hưởng của Dự án đến phương án hoàn vốn của các dự án BOT Quốc Lộ 1, cũng như việc điều chỉnh thời gian thu phí khi lưu lượng thay đổi của các dự án này có thể dẫn tới kéo dài thời gian thu giá dịch vụ của các dự án đó.

Đề nghị đánh giá lại bao nhiêu dự án thành phần có khả năng thu hút đầu tư

Đối với kiến nghị trong trường hợp đấu thầu lựa chọn Nhà đầu tư không thành công, Quốc hội cho phép sử dụng phần còn lại của 55.000 tỷ đồng (vốn dự kiến để thực hiện giải phóng mặt bằng theo kế hoạch khoảng 13.606 tỷ đồng/713 km), để đầu tư một số đoạn có nhu cầu cấp bách (Chính phủ sẽ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội) và cho phép điều chỉnh tiến độ thực hiện Dự án (nếu cần thiết), Thường trực Ủy ban Kinh tế cho rằng chưa phù hợp với nguyên tắc triển khai các dự án PPP theo hướng nguồn vốn đầu tư công được sử dụng cho các dự án mà khó khăn trong việc thu hút được các nguồn vốn xã hội. 

Do vậy, đề nghị Chính phủ báo cáo rõ trong số các dự án thành phần thì bao nhiêu dự án được đánh giá có thể đem lại hiệu quả kinh tế, có khả năng thu hút được nhà đầu tư.

Trường hợp xác định dự án thành phần khó có thể thu hút được nhà đầu tư thì báo cáo Quốc hội xem xét, cho phép sử dụng vốn trái phiếu Chính phủ ngay từ ban đầu, tránh việc kéo dài thời gian triển khai dự án không cần thiết. Việc giải phóng mặt bằng và đầu tư Dự án cần bảo đảm thực hiện một cách đồng bộ, chất lượng và an toàn giao thông trên cả tuyến. 

Vũ Hân