Đà Nẵng luôn là một địa bàn chiến lược của cả nước. Thời kỳ lịch sử cận đại và hiện đại, các thế lực ngoại xâm chọn nơi đây làm đột phá khẩu để đánh chiếm nước ta. Triều đình nhà Nguyễn nhìn rõ vị trí hiểm yếu của Đà Nẵng nên cho xây dựng ở đây nhiều công trình phòng thủ, trong đó quan trọng nhất Thành Điện Hải.

Thành Điện Hải trước gọi là đồn Điện Hải, được xây dựng vào năm 1813, thời vua Gia Long, ở gần phía biển. Đến năm 1823, đời vua Minh Mạng, Đồn được dời vào xây kiên cố ở vị trí hiện nay, được bố trí 30 khẩu đại bác cỡ lớn. 

Bộ trưởng Văn hóa - Thể thao và Du lịch Nguyễn Ngọc Thiên trao bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt thành Điện Hải cho ông Huỳnh Đức Thơ, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng.

Ngày 1-9-1858, liên quan Pháp – Tây Ban Nha đem 14 chiếc thuyền cùng 2.500 quân lính nổ súng đánh Đà Nẵng với âm mưu là đánh nhanh, thắng nhanh vị trí chiến lược này, để làm bàn đạp tiến ra buộc triều đình Huế đầu hàng.

Tuy phải đối mặt với một đội quân xâm lược nhà nghề, có tàu đồng súng thép, đến từ hai cường quốc phương Tây, nhưng quân lính triều đình cùng nhân dân Đà Nẵng, dưới sự chỉ huy của các tướng Đào Trí, Lê Đình Lý, đặc biệt là danh tướng Nguyễn Tri Phương, dựa vào thành Điện Hải và các đồn lũy giăng khắp nơi, đã xả thân chiến đấu kiên cường, dũng cảm.

Sau một năm rưỡi bị sa lầy và chịu nhiều thiệt hại, kẻ thù đành chấp nhận thất bại, buộc phải rút lui khỏi Đà Nẵng ngày 23-3-1860, để lại dưới chân núi Sơn Trà một tháp hài cốt, người dân gọi là nghĩa địa Y-Pha-Nho, chôn cất nhiều sỹ quan và binh lính tử trận, tử nạn. 

Nhận thức được giá trị to lớn của thành Điện Hải, từ năm 2016 đến nay, lãnh đạo thành phố chỉ đạo các ngành, các cấp tiến hành các biện pháp bảo tồn di tích, như dừng hẳn việc xây dựng Trung tâm lưu trữ thành phố ở phía Bắc, vận động 80 hộ dân chuyển dời nhà ở ra khỏi dãy tường thành ở phía Tây, đang triển khai di dời Bảo tàng Đà Nẵng về số 42 Bạch Đằng, đang chủ trương quy hoạch quảng trường văn hóa thành phố, trong đó thành Điện Hải nằm ở vị trí trung tâm.

Dịp này, TP Đà Nẵng cũng tổ chức khởi công dự án tu bổ, phục hồi, tôn tạo di tích thành Điện Hải với kinh phí đầu tư giai đoạn 1 hơn 102 tỷ đồng. Dự án bao gồm các hạng mục giải toả đền bù vật kiến trúc, nhà ở, phục hồi nguyên trạng hệ thống tường thành, kè hào, tạo cảnh quang…Giai đoạn 2 của dự án sẽ thực hiện trong năm 2019-2020 gồm các hạng mục bên trong thành, sau khi di dời bảo tàng Đà Nẵng.

Một số hình ảnh di tích thành Điện Hải:

Một số khẩu Thần công của triều Nguyễn tại thành Điện Hải

Thành Điện Hải vẫn còn lưu giữ được những dấu tích đậm nét

Phối cảnh không gian di tích thành Điện Hải sau khi chỉnh trang, tu tạo 2 giai đoạn

Thân Lai