Đây là tác phẩm tập hợp những ghi chép, phân tích cùng nhiều tài liệu quý do ông dày công nghiên cứu, sưu tầm và dịch.

Những câu chuyện tương truyền do nàng Sheherazade kể hầu bạo chúa Shariar trong “Nghìn lẻ một đêm” là di sản tuyệt vời của sáng tác truyền khẩu dân gian nhân loại, tồn tại đến nay hơn một nghìn năm. Năm 1704, độc giả Pháp lần đầu được biết đến “Nghìn lẻ một đêm” qua bản dịch của học giả Antoine Galland và nhanh chóng lan tỏa khắp thế giới, trở thành “dấu gạch kết nối văn hóa phương Đông và văn hóa phương Tây”. Bộ sách cũng gợi đề tài và cảm hứng cho nhiều bộ môn nghệ thuật như sân khấu, âm nhạc, hội họa, điện ảnh…

Tác giả cũng chia sẻ: Bộ “Nghìn lẻ một đêm” phản ánh một hiện thực Hồi giáo rất khác biệt so với hình ảnh về đạo Hồi phổ biến trong suy nghĩ của phần đông nhân dân thế giới ngày nay. Do xuất xứ dân gian từ nhiều nguồn cội: Ấn Độ, Ba Tư, Thổ Nhĩ Kì, A Rập... các truyện trong “Nghìn lẻ một đêm” đều bàng bạc tinh thần nhân văn sâu sắc. Đó là tiếng hát tôn vinh lao động cần cù, tinh thần quật khởi của con người vượt qua trở ngại, khó khăn. Đó là lời ca ngợi tự do, quyền tự do của con người được yêu đương, được mưu cầu hạnh phúc và được sống thoải mái cho dù ở cõi trần này hay sang thế giới mai sau, vượt lên mọi luật lệ khắc nghiệt của triều đình và của tôn giáo. Đó là thiên sử thi về lòng dũng cảm, trí thông minh và đặc biệt sự phản kháng của nguời dân đối với bất công xã hội”.

Với kiến thức được chắt chiu, gom góp từ nhiều năm, nhà báo Phan Quang là một trong những người am hiểu nhất về bộ truyện “Nghìn lẻ một đêm”. Bởi thế, cuốn sách “Nghìn lẻ một đêm và văn minh A Rập” của ông như một công trình nghiên cứu khoa học, có thể lý giải nhiều điều mà người đọc quan tâm: Nguồn gốc thật sự của “Nghìn lẻ một đêm” từ đâu? Có bao nhiêu chuyện kể trong toàn bộ “Nghìn lẻ một đêm”? “Nghìn lẻ một đêm” có phải là sáng tạo của một phụ nữ? Kể cả câu hỏi vì sao “Nghìn lẻ một đêm” lại có sức cuốn hút đến mê hoặc, trở thành “tác phẩm văn học mang tính toàn cầu, tồn tại bất chấp thời gian” như thế, cũng được lý giải.

Dạ Miên