Một góc làng Tốt.

Làng Vả Tia và làng Tốt thuộc xã Ba Lế (huyện Ba Tơ, Quảng Ngãi). Làng Tốt đã có lần “nổi như cồn” nhờ cơn sốt trúng kỳ nam cách đây mấy tháng. Dù vậy, do địa hình phức tạp, núi non hiểm trở, đường giao thông khó khăn, cái chữ, cái điện, cái nước còn quá nhọc nhằn "vượt núi" nên cả làng Tốt lẫn làng Vả Tia đều rớt lại bên kia của cuộc sống văn minh, biến thành cái túi cho những luật tục lạc hậu trú ngụ, đè bẹp con người.

Từ chuyện buồn ở làng Vả Tia

Cách đây hơn 1 năm, cũng tại đây, vì “nghi cầm đồ thuốc độc” mà 5 thanh niên ở làng Đồn Lau đã đánh, dìm nước ông Phạm Văn Dai đến chết. Vài chục năm trở lại đây, riêng tại xã Ba Lế đã xảy ra 83 vụ “nghi cầm đồ thuốc độc”, dẫn đến 11 người chết, gần 20 người phải bỏ nhà, bỏ làng ra đi...

Từ hơn 1 tháng nay, làng Vả Tia lúc nào cũng vắng lặng. Những ánh mắt nghi ngại lấp ló trong những nếp nhà. 4 người bị nghi có “đồ độc” là các anh Phạm Văn Lít, Phạm Văn Dũng, Phạm Văn Toát và chị Phạm Thị Nghí vẫn trốn biệt trong rừng.

Bồng đứa con gần 3 tuổi, chị Phạm Thị Vế mếu máo kể cho chúng tôi biết nguyên nhân của vụ việc. Tất cả bắt đầu từ việc trong một số cuộc nhậu với thanh niên địa phương, anh Lít nói mình chẳng sợ ai, có thể làm người này đau, người kia chết.

Cùng thời gian này, trong làng có một số người đau, cúng chữa kiểu nào cũng không hết, trong đó có anh Phạm Văn Ghe.

Nghi anh Lít có “đồ độc”, em ruột của anh Ghe là Phạm Văn Xua rủ 8 thanh niên khác tìm anh Lít để tra hỏi. Mấy lần chặn đường để hỏi nhưng anh Lít chỉ im lặng, không trả lời đã đẩy sự nghi ngờ của nhóm thanh niên lên đỉnh điểm. Anh Lít trốn vào rừng luôn từ đó đến nay không một tin tức gì.

Cùng cảnh với anh Lít là các anh Dũng, Toát và chị Nghí. 3 người này mắc oan chỉ vì khi Xua hỏi anh Lít “mày có đồ độc không?”, anh Lít đã không trả lời mà bỏ đi sang nhà anh Dũng, rồi đến nhà anh Toát, chị Nghí. Thế là họ trở thành “đồng bọn của Lít”.

Anh Phạm Văn Nấu, Chủ tịch UBND xã Ba Lế cho biết: "Khi xã phát hiện có dấu hiệu nghi cầm đồ thuốc độc đã tổ chức cuộc họp dân vào đêm 23/7, ngay tại nhà anh Toát. Ủy ban xã đã triệu tập 4 người bị nghi “có đồ độc” để làm rõ.

Nghi ngờ có chuyện, anh Lít không đến và bỏ trốn vào rừng từ chiều. Khi cuộc họp bắt đầu, có sự tham gia của chính quyền địa phương và một số bà con trong làng, một nhóm 9 thanh niên do Phạm Văn Xua cầm đầu mang theo gậy gộc hùng hổ kéo đến. Chúng hét lên “giết hết bọn thuốc độc” rồi vung gậy vụt tứ tung.

Chủ tịch mặt trận xã - Phạm Văn Hành đang ghi biên bản bị trúng một gậy vào giữa trán ngã ngửa. Chủ tịch Hội cựu chiến binh xã - Phạm Văn Diêu chưa kịp chạy đã dính một gậy, gãy mất mấy cái răng. Công an viên Phạm Văn Thang nhanh chân chạy về trụ sở ủy ban xã nên thoát nạn.

Trong đêm tối mịt mùng giữa núi rừng chỉ còn những tiếng hét “đánh, giết” và tiếng khóc lóc, van xin. Anh Dũng bị Phạm Văn Ghêm túm ném ra sân và hô đồng bọn giết. Liên tiếp những cây gậy quật tới tấp vào đầu.

Anh Dũng chỉ kịp đưa 2 tay lên che đầu và cố nhoài người ra phía cổng. Lúc đó anh Toát cũng bầm dập bên vũng máu chịu trận những cú đá, cú đạp của bọn côn đồ. Hai người cố dìu nhau vùng chạy vào rừng. Có mấy kẻ đuổi theo, song bóng đêm và cây rừng đã che chở , cứu họ thoát chết...

Đến nay, xử lý vụ việc này vẫn đang là “cái khó” của chính quyền địa phương và cơ quan chức năng.

Những kẻ bịp bợm ở xã Sơn Giang, huyện Sơn Hà

Người Hre ở huyện Sơn Hà gọi “đồ độc” là giơ-rông, đó là hỗn hợp gồm xương gà, xương lợn, mảnh chén, mảnh sành, lông đuôi heo cùng nhiều thứ linh tinh khác đã qua “bùa chú” và trở nên linh thiêng, kỳ bí, độc hại.

Cũng giống như làng Tốt, làng Vả Tia ở huyện Ba Tơ, người dân làng Rí ở huyện Sơn Hà cũng đang sống trong tâm trạng lo âu, sợ hãi.

"Đồ độc" của bọn thầy cúng.

Mãi đến ngày 12/8 vừa qua, khi Công an huyện Sơn Hà tiến hành khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 5 đối tượng có hành vi “lừa đảo, trục lợi” thì người dân mới thở phào nhẹ nhõm và hiểu rõ hơn chân tướng của “bóng ma thuốc độc” mà bấy lâu nay họ vẫn lo sợ.

Cả 5 đối tượng đều là những người trong buôn làng nên những trò lừa đảo của chúng đã diễn ra trong thời gian dài nhưng không bị phát hiện.

Vụ việc bắt đầu từ tháng 10/2004, Đinh Mắt (43 tuổi, ở xóm Ruộng Chanh, làng Rí) bị đau thần kinh tọa thì được Đinh Trí (ở cùng thôn) giới thiệu đến bà Đinh Thị Miết (còn gọi là Giá Hè) để chữa bệnh bằng cách xoa bóp, lể và cho uống thuốc nam.

Mỗi tuần chữa bệnh, Giá Hè lấy của Đinh Mắt 100 nghìn đồng, sau đó không lấy theo tuần nữa mà hứa chỉ lấy một lần khi Mắt bớt bệnh. Không lấy tiền của Mắt nhưng Giá Hè lại âm thầm móc nối với 2 đối tượng khác ở cùng xóm là Đinh Vì và Đinh Chiếc tổ chức một phi vụ lừa đảo tinh vi, mang màu sắc huyền bí dựa vào hủ tục “đồ độc”. Giá Hè bảo Vì, Chiếc âm thầm chôn các túi “đồ” vào ruộng và mồ mả người thân Mắt, sau đó đến nhà Mắt và phán “mày bị đau là do có người chôn đồ ở ruộng”.

Do còn lạc hậu nên Mắt đã mắc lừa Giá Hè và nhờ Giá Hè tìm “đồ”. Mỗi túi “đồ” được lấy lên, Mắt phải trả 100 nghìn đồng. Lấy đến túi “đồ” thứ 6, thấy việc làm thất đức của mình, Đinh Vì đã tự thú với Đinh Mắt và rủ Mắt nhập hội.

Không những không tố cáo hành vi sai trái của nhóm Giá Hè, mà ngược lại, thấy món lợi trước mắt, Mắt gật đầu đồng ý và rủ thêm Đinh Thêm vào hội. Chúng bỏ công theo dõi, tìm hiểu nhà ai trong xóm có người hay trâu bò bị bệnh thì giở trò “đồ độc”.

Do có tài ăn nói, Đinh Mắt được giao vai thầy bói. Vì vậy khi có người bệnh đến xem bói, Mắt chỉ việc phán là trong nhà, chuồng gia súc hoặc ruộng của gia đình người bệnh bị bỏ “đồ”, muốn bớt phải nhờ bà Giá Hè đào lấy, sau đó phải rước "thầy" Chiếc, "thầy" Thăm về nhà cúng thì mới linh nghiệm và bớt bệnh.

Mỗi túi “đồ” lấy lên, Giá Hè lấy của người bệnh từ 100 đến 200 nghìn đồng. Cá biệt, khi lấy “đồ” ở nhà Cha Cường, Cha Cu (ở xã Sơn Hải), Cha Say (ở xã Sơn Cao), Giá Hè lấy mỗi túi lên đến 500 nghìn đồng.

Những đối tượng lừa đảo.

Với kiểu lừa đảo đó, nhiều gia đình đồng bào Hre đã phải bán cả trâu bò, nương rẫy mới đủ tiền để mời thầy cúng về “giải đồ”.

Từ tháng 2/2005 đến nay, bọn Giá Hè đã tổ chức chôn 38 túi “đồ” vào bếp, chuồng trâu bò và ruộng của 30 hộ gia đình ở các xã Sơn Giang, Sơn Linh, Sơn Cao, Sơn Hải...

Khi vụ việc bị Lực lượng Công an phát hiện, làm rõ, người dân đã thấy rõ chân tướng của vụ việc “nghi cầm đồ thuốc độc”. Nhưng đó là ở xã Sơn Giang, còn gần 90 xã ở các huyện miền núi tây Quảng Ngãi, trong từng ngóc ngách bản làng, “bóng ma nghi cầm đồ thuốc độc” vẫn bao trùm đời sống bà con. Hủ tục lạc hậu này sẽ không mất đi nếu công tác tuyên truyền vẫn còn hạn chế

Võ Thanh Việt