Thời gian qua, trên thị trường tiền tệ, ngoại hối, tâm điểm được dư luận quan tâm khá nhiều đó là diễn biến tỷ giá và quan điểm điều hành tỷ giá. Trước diễn biến tăng của đồng USD trên thị trường thế giới, có ý kiến cho rằng cần phá giá hơn mức biên độ đề ra để hỗ trợ xuất khẩu; chiều ngược lại cho rằng  NHNN nên tiếp tục duy trì tỷ giá theo biên độ cam kết và hoàn toàn có khả năng làm được việc đó. Phía NHNN cho biết cơ quan này định hướng điều hành tỷ giá trong phạm vi biên độ không quá 2% cho cả năm.

Định hướng này được cân nhắc trên cơ sở phân tích, đánh giá dưới nhiều góc độ như các chỉ tiêu phát triển kinh tế-xã hội năm 2015 do Quốc hội đề ra, kết quả dự báo các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, tiền tệ trong và ngoài nước, đặc biệt là dự báo cán cân thanh toán quốc tế tiếp tục thặng dư.

Nói về lý do tiếp tục giữ ổn định tỷ giá theo cam kết, Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng cho biết cơ quan này dựa trên phân tích, đánh giá nhiều khía cạnh tác động của tỷ giá, và đứng trên quan điểm tổng thể lợi ích của quốc gia, không hướng đến mục tiêu duy nhất nào cả. Phân tích cụ thể, bà Hồng đưa ra 6 lý do:

Thứ nhất, việc phá giá ở mức cao sẽ mang lại lợi ích cho những nhà xuất khẩu, nhưng đối với những ngành sản xuất hàng xuất khẩu phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ nước ngoài sẽ chịu tác động bất lợi khi giá nhập khẩu đầu vào tính bằng đồng nội tệ gia tăng (đối với ngành dệt may, tỉ lệ nguyên liệu nhập khẩu năm 2013 là 82,5%; 70% đối với sản phẩm gỗ, 65% đối với sản phẩm may mặc, 50-60% đối với sản phẩm da giày).

Trường hợp phá giá để có lợi ích cho nhóm bà con nông dân khi xuất khẩu các mặt hàng nông, lâm, thủy sản, nhưng lại làm cho đông đảo bà con nông dân phải chịu giá cao khi mua phân bón, thuốc trừ sâu, các thiết bị, công cụ sản xuất nông nghiệp…. 

Tăng tỷ giá sẽ ảnh hưởng đến nợ công và lạm phát.

Chưa kể đến một thực tế là hàng xuất khẩu của Việt Nam thường bán ở mức giá thấp hơn nhưng năng lực cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam trên thị trường thế giới hiện ở mức thấp do giá trị sử dụng không vượt trội, chất lượng hàng hóa thấp, ít có cải tiến, nâng cao phẩm cấp, mẫu mã, chất lượng.... Với thực trạng này, việc điều chỉnh tỷ giá để nâng cao năng lực cạnh tranh về giá có thể cải thiện xuất khẩu, nhưng không dễ cải thiện được nhiều.

Thứ hai, với tổng kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam hiện nay lên tới trên 80% GDP, phản ánh sản xuất của nước ta phụ thuộc nhiều vào việc nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu, thì rõ ràng sẽ gây khó khăn cho các doanh nghiệp nhập khẩu (Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, khoảng 90% kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam là máy móc, thiết bị, nguyên, nhiên vật liệu cho sản xuất và chỉ có 10% là hàng tiêu dùng).

Thứ ba, việc điều chỉnh tăng tỷ giá vượt biên độ định hướng đề ra sẽ làm gia tăng nghĩa vụ nợ nước ngoài của Chính phủ, ảnh hưởng tới việc kiểm soát nợ công khi đang ở sát ngưỡng 65% GDP; ngoài ra, đối với các khoản nợ doanh nghiệp cũng sẽ bị tăng nghĩa vụ trả nợ đối với các khoản vay nợ nước ngoài của doanh nghiệp.

Thứ tư, về lạm phát, mặc dù mức lạm phát hiện tại vẫn đang trong tầm kiểm soát, tuy nhiên không thể chủ quan tới lạm phát, khi giá dầu tăng trở lại (giá dầu tăng trở lại ở mức trên 60 USD/thùng, cao hơn mức 47 USD/thùng vào tháng 1/2015), chưa kể lạm phát còn chịu tác động trễ của chính sách tiền tệ hỗ trợ cho tăng trưởng kinh tế trong thời gian qua, cũng như xu hướng đang tăng trở lại của tín dụng đối với nền kinh tế.

Thứ năm, tỷ giá được NHNN điều chỉnh tăng liên tục trong những năm qua (ngay cả thời gian đồng USD giảm giá, thì tỷ giá của VND/USD vẫn luôn được điều chỉnh tăng), mức điều chỉnh cao nhất là năm 2011 (tăng 9,3%), sau đó mỗi năm tăng từ 1-2%/năm, bởi vậy VND không còn bị đánh giá quá cao như thời gian trước đây. Một nghiên cứu của nhóm chuyên gia IMF trong thời gian qua cũng cho thấy tỷ giá VND/USD hiện đang trong vùng phù hợp.

Thứ sáu, từ đầu năm đến nay, hệ thống các tổ chức tín dụng vẫn tiếp tục mua ròng ngoại tệ từ tổ chức kinh tế và cá nhân; với cách thức điều hành chính sách tiền tệ, tỷ giá theo hướng nâng cao lợi ích nắm giữ của VND sẽ tiếp tục khuyến khích các tổ chức và cá nhân bán ngoại tệ cho hệ thống các tổ chức tín dụng.

Mặc dù NHNN đã tái khẳng định cam kết điều hành tỷ giá theo hướng ổn định, tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường trong nước và quốc tế, các dự báo kinh tế vĩ mô, tiền tệ để điều hành đồng bộ các công cụ chính sách tiền tệ, sẵn sàng bán ngoại tệ can thiệp để ổn định tỷ giá trong biên độ cam kết từ đầu năm, tuy nhiên, kỳ vọng thị trường không vì thế mà giảm bớt. 

Công ty chứng khoán Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (VCBS) trong báo cáo phát đi sáng 27/5 vẫn duy trì dự báo nhiều khả năng mức điều chỉnh tỷ giá trong cả năm 2015 ít nhất sẽ là 3%. Trong khi đó, theo phân tích của HSBC, tiền đồng yếu sẽ giúp Việt Nam tăng trưởng. 

Theo cơ quan này, nếu giảm giá tiền đồng, vay bên ngoài không là vấn đề lo ngại chính của Việt Nam, vì hầu hết các khoản nợ có thể được gia hạn, là những khoản vay ưu đãi và gần một nửa hưởng mức lãi suất thấp hơn 1%.

Trong năm 2015, NHNN đã và đang điều hành chính sách tiền tệ, tỷ giá theo hướng: kiên định ổn định kinh tế vĩ mô, không chủ quan với lạm phát để tiếp tục nâng cao vị thế và uy tín của đồng Việt Nam; phối kết hợp chặt chẽ giữa điều hành tỷ giá và các công cụ chính sách tiền tệ để luôn duy trì và nâng cao lợi ích nắm giữ đồng Việt Nam; điều tiết lượng vốn khả dụng toàn hệ thống theo hướng không để quá dư thừa gây áp lực tỷ giá nhưng duy trì ở mức hợp lý để hỗ trợ nguồn vốn cho hệ thống mở rộng tín dụng hỗ trợ tăng trưởng kinh tế theo định hướng đề ra…

Lệ Thúy