12 bị can trong vụ án gồm: Nguyễn Minh Hùng (SN 1978, nguyên Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Pharma), Võ Mạnh Cường (SN 1978, nguyên Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Hàng hải Quốc tế H&C), Nguyễn Trí Nhật (SN 1975, nguyên Phó Tổng Giám đốc Công ty Pharma), Ngô Anh Quốc (SN 1984, nguyên Phó Tổng Giám đốc Công ty Pharma), Phan Cẩm Loan (SN 1973, nguyên Phó trưởng phòng Xuất nhập khẩu Công ty Pharma), Lê Thị Vũ Phương (SN 1982, nguyên Kế toán Trưởng Công ty Pharma), Phan Xuân Thiện (SN 1977, nguyên Phó Tổng Giám đốc Công ty Pharma), Bùi Ngọc Duy (SN 1986, nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu và Phát triển Công ty Pharma), Phạm Văn Thông (SN 1954, dược sỹ, trú tại phường 15, quận Tân Bình, TP Hồ Chí Minh), Phạm Anh Kiệt (SN 1963, nguyên Tổng Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Dược Sài Gòn- Sapharco), Hoàng Trúc Vy (SN 1988, nguyên nhân viên Phòng Nghiên cứu và phát triển Công ty Pharma), Phạm Quỳnh Trang (SN 1980, nguyên nhân viên Công ty TNHH Thương mại Hàng hải Quốc tế H&C) bị truy tố về tội buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh (Điều 157, BLHS năm 1999).

Trước đó, tháng 7- 2017, TAND TP Hồ Chí Minh đã mở phiên tòa xét xử sơ thẩm 9 bị cáo trong vụ án này và tuyên phạt hai bị cáo: Nguyễn Minh Hùng và Võ Mạnh Cường cùng mức án 12 năm tù về tội buôn lậu. 7 bị cáo khác trong vụ án bị kết án về tội buôn lậu và tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức. 

Sau bản án sơ thẩm, Viện KSND TP Hồ Chí Minh đã kháng nghị và đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm hủy án để điều tra lại theo hướng thay đổi tội danh đối với các bị cáo từ tội “buôn lậu” sang tội “buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh”. 

Tháng 10- 2017, TAND cấp cao tại TP Hồ Chí Minh đã chấp thuận kháng nghị của Viện KSND TP Hồ Chí Minh, tuyên hủy toàn bộ bản án sơ thẩm, đề nghị điều tra xác định lại về tội danh, xác định thêm đồng phạm. Tòa án cấp phúc thẩm cũng đề nghị làm rõ có hay không việc chi “hoa hồng” cho các bác sĩ. 

Quá trình điều tra bổ sung, cơ quan điều tra đã khởi tố thêm 3 bị can: Phan Xuân Thiện, Hoàng Trúc Vy và Phạm Quỳnh Trang, nâng tổng số bị can trong vụ án lên con số 12.

Hai bị can chủ mưu Hùng và Cường.

Theo cáo trạng của Viện KSND tối cao, trong thời gian từ giữa năm 2013 đến ngày 19-9-2014, Nguyễn Minh Hùng thông qua Võ Mạnh Cường và các bị can trong vụ án đã làm giả các tài liệu, sử dụng các giấy tờ giả, hợp đồng giả, con dấu giả gồm: Giấy chứng nhận lưu hành tự do (FSC) và Giấy chứng nhận thực hành tốt sản xuất thuốc (GMP) của Canada giả, đóng dấu giả hợp pháp hóa Lãnh sự của Đại sứ quán Việt Nam tại Canada, đóng dấu Công ty Helix Canada giả vào hồ sơ để đề nghị Cục Quản lý Dược cấp phép nhập khẩu thuốc; làm giả Hợp đồng mua bán, các phụ lục hợp đồng mua bán với Công ty Austin Hồng Kông và các chứng từ giả để nhập khẩu 9.300 hộp thuốc H-Capita 500mg Caplet chữa bệnh ung thư giả vào Việt Nam với mục đích bán kiếm lời (thực tế đã nhập 9.300 hộp thuốc H-Capita). 

Căn cứ Điều 2 Luật Dược năm 2005; Nghị định số 08 ngày 10/1/2013 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả; Nghị định số 185 ngày 15/11/2013 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tài liệu điều tra, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao khẳng định toàn bộ 9.300 hộp thuốc H-Capita giả về nguồn gốc xuất xứ nơi sản xuất; giả về chất lượng (không sử dụng để chữa cho người bệnh).

Cáo trạng xác định, trị giá lô thuốc chỉ là 251.100 USD (tương đương hơn 5,3 tỷ đồng). Nhưng các bị can đã nâng khống thêm giá mua là 320.850 USD (tương đương hơn 6,8 tỷ đồng), tổng cộng 571.950 USD (tương đương hơn 12,1 tỷ đồng). Số tiền nâng giá thuốc (hơn 6,8 tỷ đồng) này được chuyển vào 2 tài khoản dịch vụ chuyển tiền ở nước ngoài của Công ty Auspicious Keen Limited và Công ty Sigma Holding Corp (địa chỉ 132 Nathan Road, Tsim Sha Tsui, Kowloon, Hồng Kông) rồi các bị can nhận lại tiền tại Việt Nam. 

Đây là khoản thu lợi bất chính của các bị can ngay trong giai đoạn mua thuốc. Bởi khi nhập khẩu các bị can đã khai báo giá thuốc nhập khẩu là 75 USD/hộp (trong khi giá thực tế chỉ là 27 USD/hộp) và nộp thuế nhập khẩu theo giá này; đồng thời kết quả đấu thầu lô thuốc cung cấp vào các bệnh viện có giá là 31.000 đồng/viên (chênh lệch khoảng 12.000 đồng/viên so với giá mua thực tế và tiền thuế nhập khẩu). 

Toàn bộ lô thuốc H-Capita nêu trên sau khi nhập khẩu vào Việt Nam đã bị phát hiện, thu giữ nên thiệt hại thực tế của Công ty Pharma là hơn 6 tỷ đồng (tiền chi thực tế và tiền thuế nhập khẩu). Công ty Pharma đã có đơn yêu cầu xử lý các bị can theo quy định pháp luật.

“12 bị can trong vụ án này đã thực hiện hành vi buôn bán 9.300 hộp thuốc H-Capita giả gây ra hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Trong đó, bị can Nguyễn Minh Hùng và bị can Võ Mạnh Cường giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu. 10 bị can còn lại là đồng phạm tích cực”, cáo trạng nêu rõ.

Quá trình xảy ra vụ án, trên cơ sở hồ sơ giả do Công ty Pharma cung cấp, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) đã thành lập Tổ thẩm định do ông Nguyễn Tất Đạt (Trưởng phòng Quản lý kinh doanh Dược, thuộc Cục Quản lý Dược) làm Tổ trưởng. Mặc dù rất nhiều tài liệu trong hồ sơ nhập khẩu thuốc được làm giả như đã nêu trên, nhưng Tổ thẩm định đã đánh giá hồ sơ đạt yêu cầu và đề nghị Cục Quản lý Dược cấp phép nhập khẩu đơn hàng trên.

Đối với trách nhiệm của các chuyên gia, cán bộ Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) đã để xảy ra việc nhập khẩu lô thuốc H-Capita chữa bệnh ung thư giả vào Việt Nam, tài liệu điều tra có căn cứ xác định các chuyên gia và cán bộ Cục Quản lý Dược tham gia thẩm định, cấp phép nhập khẩu lô thuốc đã không làm hết trách nhiệm, bỏ qua các điều kiện để cấp phép nhập khẩu lô thuốc H-Capita cho Công ty Pharma. 

Từ sai phạm trong việc cấp phép đã dẫn đến Công ty Pharma nhập thuốc chữa bệnh ung thư giả vào Việt Nam. Viện KSND tối cao đã yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố vụ án hình sự về tội “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” để điều tra làm rõ. 

Do thời hạn điều tra vụ án đã hết, cơ quan điều tra đã tách rút hồ sơ liên quan để tiếp tục điều tra làm rõ xử lý sau. 

NGUYỄN HƯNG