Mặc dù tên gọi cũng như mô hình tổ chức qua các thời kỳ có nhiều thay đổi nhưng lực lượng Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra luôn là lực lượng xung kích trên trận tuyến đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ gìn cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân.

Kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống của lực lượng Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra Công an các cấp, cũng đồng thời kỷ niệm 35 năm Ngày thành lập Cục Cảnh sát điều tra xét hỏi, tiền thân của Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an.

Ngày 31-12-1951, Bộ Nội vụ đã ra nghị quyết về tổ chức Nha Công an Trung ương thuộc Bộ Nội vụ; trong Nha Công an Trung ương có Ty bảo vệ chính trị; trong Ty bảo vệ chính trị có Phòng Chấp pháp (đây chính là tiền thân của Cục Chấp pháp ở Bộ Công an).

Ở Công an liên khu thành lập Ban chấp pháp thuộc Phòng Bảo vệ chính trị với nhiệm vụ “bắt, hỏi cung các đối tượng thuộc các vụ án do thám, phản động”.

Trải qua các giai đoạn cách mạng khác nhau, lực lượng chấp pháp ban đầu là Phòng Chấp pháp, Vụ Chấp pháp, Cục Chấp pháp, tới ngày 18-6-1981, Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 12/QĐ-BNV quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Tổng cục Cảnh sát nhân dân, trong đó Cục Cảnh sát điều tra xét hỏi là một trong 12 đơn vị trực thuộc Tổng cục Cảnh sát nhân dân (Bộ Nội vụ cũng có Quyết định thành lập Tổng cục An ninh nhân dân, trong đó có Cục An ninh điều tra xét hỏi mà tiền thân là Cục Chấp pháp).

Một số cán bộ Cục Chấp pháp và Cục Cảnh sát hình sự được Bộ điều chuyển về Cục Cảnh sát điều tra xét hỏi; ở Công an cấp tỉnh thành lập phòng Cảnh sát điều tra xét hỏi; ở Công an cấp huyện thành lập đội Cảnh sát điều tra xét hỏi.

Cục Cảnh sát điều tra xét hỏi, sau đó đổi tên thành Cục Cảnh sát điều tra năm 1992 và hiện nay là hệ lực lượng Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra ở ba cấp thuộc lực lượng Cảnh sát điều tra (đã được ghi nhận trong Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015: Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh, đội điều tra tổng hợp Công an cấp huyện).

Cán bộ, chiến sĩ Văn phòng cơ quan CSĐT Bộ Công an chụp ảnh lưu niệm trước Phủ Chủ tịch.

Quá trình xây dựng và chiến đấu, hệ lực lượng đã không ngừng lớn mạnh, trưởng thành, khám phá hàng nghìn vụ án đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp, bắt giữ xử lý nhiều đối tượng  nguy hiểm, thu giữ nhiều tài sản trả lại cho Nhà nước và nhân dân, được Đảng và nhân dân đánh giá rất cao, như: Vụ Thuỷ cung Thăng Long - Hà Nội; vụ án thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng do Thân Trung Hiếu, Thứ trưởng Bộ Lâm Nghiệp cùng đồng phạm thực hiện; Chuyên án 293T, xảy ra tại Trạm kiểm soát liên hợp Đồng Bành - Lạng Sơn; triệt phá băng nhóm tội phạm do Phạm Chí Tin (Tin PaLét) cầm đầu ở Nha Trang, Khánh Hòa; chuyên án triệt phá tổ chức tội phạm hoạt động theo kiểu “xã hội đen” ở Hà Nội do Dương Văn Khánh (tức “Khánh trắng”) cầm đầu; vụ án Lã Thị Kim Oanh - Giám đốc Công ty tiếp thị đầu tư nông nghiệp & PTNT và đồng phạm; chuyên án điều tra, triệt phá tổ chức băng nhóm tội phạm hoạt động theo kiểu “xã hội đen” ở TP Hồ Chí Minh do Trương Văn Cam (Năm Cam) cầm đầu...

Từ năm 2004 đến nay, thực hiện Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003, Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 2004 và Thông tư số 28/2014/TT-BCA ngày 7-7-2014 của Bộ trưởng Bộ Công an, hệ lực lượng Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra các cấp là đơn vị đầu mối, thường trực của cơ quan Cảnh sát điều tra, thường xuyên chủ động làm tốt công tác nắm tình hình hoạt động của các loại tội phạm và kết quả công tác điều tra, từ đó tham mưu chiến lược, đề xuất các chủ trương, biện pháp, kế hoạch công tác điều tra, xử lý tội phạm và hướng dẫn các mặt công tác cơ bản của cơ quan Cảnh sát điều tra các cấp.

Là lực lượng chủ trì, nòng cốt giúp thủ trưởng cơ quan Cảnh sát điều tra và lãnh đạo Công an các cấp trong nghiên cứu, xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, các văn bản hướng dẫn trong lĩnh vực điều tra, xử lý tội phạm, chú trọng công tác kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong công tác bắt, giam giữ, điều tra xử lý tội phạm.

Hằng năm nghiên cứu thẩm định, hướng dẫn điều tra hàng ngàn vụ án có khó khăn vướng mắc trong xác định tội danh, đánh giá chứng cứ, áp dụng pháp luật hoặc khó khăn về đường lối xử lý; trực tiếp thụ lý điều tra nhiều chuyên án, vụ án đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp được dư luận đặc biệt quan tâm.

Điển hình là: Chuyên án 814B xác minh điều tra làm rõ, bắt giữ đối tượng Nguyễn Thọ, giúp minh oan cho ông Huỳnh Văn Nén sau gần 17 năm bị giam giữ; điều tra, thu thập chứng cứ, lập hồ sơ đề nghị truy tố Lý Nguyễn Chung, minh oan cho ông Nguyễn Thanh Chấn, bị tù oan 10 năm; nghiên cứu, thu thập hồ sơ, tài liệu, thẩm định, đề xuất minh oan cho ông Trần Văn Thêm bị khởi tố, bắt giam từ năm 1970; điều tra vụ Vương Huy Long, vụ Vũ Trường Giang là các vụ án tội phạm sử dụng công nghệ cao để thực hiện chiếm đoạt số lượng tài sản đặc biệt lớn; điều tra vụ gây ô nhiễm môi trường tại 4 tỉnh miền Trung Công ty TNHH Gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh...

Với bề dày truyền thống 65 năm xây dựng và trưởng thành, ngày 1-10-2009, Bộ trưởng Bộ Công an đã ký Quyết định số 3032/QĐ-BCA-C11 công nhận ngày 31-12-1951 là ngày truyền thống của lực lượng Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra.

Kế thừa và phát huy truyền thống vẻ vang, cán bộ, chiến sỹ hệ Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra Công an các cấp nguyện luôn kiên định, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng ủy Công an Trung ương và lãnh đạo Bộ Công an để đoàn kết, ra sức phấn đấu xây dựng, chiến đấu và trưởng thành hơn nữa để luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, xứng đáng là đơn vị thường trực của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an các cấp.

Ghi nhận những chiến công và thành tích đã đạt được, Đảng, Nhà nước và Bộ Công an đã trao tặng nhiều phần thưởng cao quý cho hệ lực lượng Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra, trong đó Văn phòng cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã được Nhà nước tặng thưởng: 1 Huân chương Quân công hạng ba; 1 Huân chương Quân công hạng nhì; 2 Huân chương Chiến công hạng nhất và ba Cờ thi đua của Chính phủ. 7 đơn vị (Phòng PC16 Công an các tỉnh Phú Thọ, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Yên Bái, Tiền Giang, Cửu Long (nay là tỉnh Vĩnh Long và Trà Vinh), Đội Trọng án, Phòng PC16, Công an TP Hà Nội) và hàng chục cá nhân vinh dự được tặng thưởng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Tập thể, lãnh đạo, cán bộ, chiến sỹ thuộc hệ lực lượng đã được tặng thưởng hàng trăm Huân chương Quân công, Chiến công, Huân chương bảo vệ Tổ quốc, Huy chương vì an ninh Tổ quốc, Huy chương chiến sỹ vẻ vang các hạng; hàng trăm Bằng khen của Chính phủ, của Bộ Công an và các bộ, ngành tặng thưởng về thành tích xuất sắc trong công tác chiến đấu.
Đoàn Tất Kỉnh