Tìm ra câu trả lời chính là mục đích hội thảo toàn quốc “Nâng cao chất lượng công tác quản lý và phát huy giá trị di sản” được Bộ VH, TT&DL tổ chức vào ngày 11/6, dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên.

Có rất nhiều ý kiến đóng góp, nhưng đều phản ánh thực trạng: hiện vẫn duy trì cách quản lý di tích ở mỗi địa phương theo cách mà nơi đó thấy phù hợp. Ngay Hà Nội là địa bàn đậm đặc di tích nhất, cũng có nhiều cách: Nơi thì thuộc UBND TP Hà Nội, chỗ thì thuộc Sở VH, TT&DL, di tích khác lại thuộc huyện hoặc xã, phường quản lý. Ở nhiều tỉnh, còn tồn tại cả cách quản lý do gia đình, dòng tộc tổ chức. Vì thế, việc quản lý có chỗ chồng chéo, chưa chặt chẽ, dẫn đến tình trạng xuống cấp, khó khăn trong đầu tư, cũng như kiểm tra, giám sát các hoạt động chuyên môn.

Việc trùng tu Chùa Trăm Gian là một ví dụ về sự lúng túng, chậm trễ trong quản lý nhà nước.

Các BQL hoạt động tương đối độc lập, ít thông tin, trao đổi, phối hợp trong chuyên môn cũng như chế độ báo cáo; chưa có sự phân định rõ ràng về nhiệm vụ nên khó cho việc theo dõi, kiểm tra. Nhiều địa phương còn buông lỏng kiểm tra công tác tu bổ, tôn tạo di tích, nhất là công trình có vốn đầu tư xã hội hóa, nên công tác này được đặc biệt quan tâm, nguồn đóng góp xã hội hóa cũng nhiều.

Nhiều ý kiến đề xuất không thể nhân danh xã hội hóa để khoán trắng cho dân trong bảo vệ di tích, vì đó là bảo vệ di sản của cha ông ta từ trong quá khứ, cũng là để cho các thế hệ tương lai. Cần bám sát mô hình UNESCO quản lý di sản thế giới để học tập: nhất thể hóa quản lý; có kế hoạch quản lý, xác định rõ di sản, nguy cơ có thể ảnh hưởng đến tính toàn vẹn, chân xác; đề ra chương trình hành động để triệt tiêu nó; quy hoạch bảo tồn dự án; báo cáo hàng năm để chất vấn, nhắc nhở, nếu sau 5 năm không đạt sẽ loại khỏi danh sách. Phải có vai trò Nhà nước, nắm lấy di sản thế giới và di tích quốc gia đặc biệt.

Thứ trưởng Đặng Thị Bích Liên đồng ý với quan điểm trong quản lý di tích hiện nay là không chỉ bám sát những kinh nghiệm trong nước, mà phải áp dụng, cập nhật cách quản lý trên thế giới, cũng như cần phải có cách nhìn nhận, ứng xử đúng với di sản.

Tuy nhiên, vấn đề rất quan trọng hiện nay là bài toán giữa bảo tồn và phát triển hiện vẫn chưa có trả lời thấu đáo từ hội thảo này. Một mô hình quản lý di tích và cả các cổ vật trong di tích cho thật thích hợp, để có thể triển khai thống nhất trong cả nước, vẫn là điều bỏ ngỏ trong hội thảo này

Thanh Hằng