Ba mươi lăm năm trước, Đoàn kịch nói Hải Phòng đã làm xao động sân khấu miền Bắc bằng vở kịch Liên Xô "Tiền thưởng", khi ấy, tiết mục này được xem là một cách tân của ngôn ngữ sân khấu. Kịch có nhiều vấn đề, trong đó đề cập sự tha hoá biến chất của con người thông qua chuyện tiền thưởng của một xí nghiệp. Câu chuyện ấy có thật nhiều tính thời sự và hiện tại, chỉ riêng ở môi trường thể dục thể thao, những gì liên quan đến nó vẫn còn đang làm nhức nhối dư luận.

Nhiều năm qua, do mật độ thi đấu quốc tế ngày càng dày dặc, thành công nhiều lên và những chiến thắng đều được kèm theo tiền thưởng, tuy nhiên, do chưa lường hết mọi tế nhị, chưa có nhiều quy định, cụ thể và gián tiếp trước vấn đề ấy nên đã để xảy ra nhiều điều đáng tiếc.

Được biết, tuy còn chưa đủ, song Nhà nước và Ủy ban Thể dục - Thể thao đã có quy định cụ thể, chẳng hạn khi một VĐV có huy chương, tỷ lệ 6-4 là quy ước để trao thưởng cho HLV của Trung ương và ở địa phương. Vậy mà, do chưa có cơ chế giám sát cho nên nhiều khi quy định ấy chưa được thực thi, từng xuất hiện trên báo chí việc VĐV bóng bàn nọ dám kiên quyết không đưa cho HLV của mình "khoản 40%" ấy, với lý do "tự tôi là HLV"?!

Trên sân bóng đá Cột Cờ, nhiều fan biết rõ trước đây có ông "Sáu Bò" thường ưu ái cầu thủ và rút tiền thưởng “nóng” ngay khi ai đó ghi bàn thắng đẹp. Hiện tại, việc Ban tổ chức thưởng “nóng” cầu thủ đầu tiên ghi bàn hay cầu thủ hay nhất trận, nhất vòng đấu… đã không là chuyện lạ, song, việc các tổ chức và cá nhân thưởng tiền và trao quà cho tập thể lại chưa có hành lang rõ ràng để tiền thưởng đến đúng địa chỉ cần đến của nó.

Nhiều người nhớ ở SEA Games 21, khi đội bóng đá nữ của ta đoạt HCV, những tổ chức và cá nhân đang ở Malaysia đã trao thưởng cho đội và do chưa có kinh nghiệm ở chuyện này nên đã có xầm xì về một người thuộc BHL. Khi viết những dòng này, tôi đã nghe được chuyện rất không hay ở các tay vợt Hà Nội, sau giải VĐQG vừa qua ở TP Hồ Chí Minh, họ cãi nhau kịch liệt và quyết không chịu chia phần cho ông HLV của mình, chỉ vì tháng tập huấn trước giải bên Trung Quốc, ông thầy đã không có mặt. Cơ khổ, do không có chế tài nên vụ việc kém tình người này đã bị bỏ qua. Thật là quá đáng!

Trên thế giới và ở Việt Nam cũng thế, người ta thường treo thưởng trước mỗi trận đấu, cụ thể thắng-hoà là bao nhiêu. Đã có chuyện làm reo về tiền thưởng trong môi trường bóng đá nhà nghề và ở ta cũng đã le lói chuyện này. Làm reo về chuyện tiền thưởng lại đi cùng áp lực thay HLV, chuyện ấy là có, rất đau xót. Thậm chí có cả chuyện hành lang về một nhóm cầu thủ, trong đó có 2 hậu vệ, đã vào phòng ngủ của HLV Tavares ở Tiger Cup 2004 để đề cập chuyện tiền thưởng, chuyện ì xèo cứ như vụ việc diễn ra trong giờ nghỉ của trận đấu giữa Barca với Chelsea vậy.

Tiền thưởng, vấn đề này cho đến nay đã trở nên một thứ gánh nặng của ngành Thể dục - Thể thao, chỉ riêng một SEA Games 22, Nhà nước phải chi ngân sách đến mấy tỷ đồng tiền thưởng, thưởng cho các cá nhân và tập thể đoạt huy chương, thưởng cho những cán bộ chủ chốt trong ngành, kể cả giới chuyên môn cho đến các đơn vị có liên quan, nhiều lắm và tốn kém lắm. Và chỉ riêng chuyện ai được thưởng, thưởng bao nhiêu đã dẫn ra những chuyện chẳng vui gì, anh em đấy, đồng nghiệp đấy mà chỉ vì điều này tiếng nọ đâm ra mất lòng nhau!

Có người bảo: Sao cứ phải thưởng, ăn cơm chúa múa tối ngày cơ mà! Kể cũng đúng một phần nếu dấu hiệu lạm phát tiền thưởng là có thật, nhưng ai nỡ hạn chế lời khen và vật chất khen? Thể thao vinh danh dân tộc chứ đâu phải là chuyện chơi. Hơn nữa, Nhà nước, địa phương cũng thưởng, để khích lệ chiến sỹ và để oai nữa chứ, màu cờ sắc áo kia mà.

Người khác nói: Phải có cơ chế giám sát quyền lực. Ai cũng biết rằng quyền lực tuyệt đối sẽ dẫn đến tham nhũng tuyệt đối mà những ì xèo trong vụ việc ấy đều xoay quanh chuyện không có cơ chế chia thưởng và cơ chế giám sát. Còn nữa, liệu một đội bóng đá trực thuộc Sở Thể dục - Thể thao, khi được tiền thưởng thì có cơ chế nào cho phép ông Giám đốc Sở nhận số tiền thưởng nào đó không, những điều này đều cần phải làm cho rõ để không ai lợi dụng và chẳng ai bị quy oan.

SEA Games 23 tới, có bao nhiêu huy chương và Nhà nước sẽ lại thưởng bao nhiêu đây? Như người xưa vẫn nói về của cho và cách cho, nay xin thêm, cả cái cách kiểm tra mọi công đoạn, để đồng tiền thưởng thật sự chỉ khích lệ, mang tính tích cực

Nguyễn Lưu